Poj\u0119cie Invisible College upowszechni\u0142\u00a0 wybitny historyk nauki Derek J. De Solla Price w ksi\u0105\u017cce „Little Science, Big Science”<\/a>, 1963, uog\u00f3lniaj\u0105c i aktualizuj\u0105c poj\u0119cie powsta\u0142e w pewnym znakomitym gronie d\u017centelmen\u00f3w w 17-wiecznym Londynie. Definiuje si\u0119 je encyklopedycznie w takich sformu\u0142owaniach, jak np. nast\u0119puj\u0105ce (wikipedia)<\/p>\n Invisible College<\/b> is the term used for a small community of interacting scholars who often met face-to-face, exchanged ideas and encouraged each other. One group that has been described as a precursor group to the Royal Society<\/a> of London, consisted of a number of natural philosophers.<\/a><\/p><\/blockquote>\n Zabrak\u0142o mi w encyklopediach wyja\u015bnienia: dlaczego taka spo\u0142eczno\u015b\u0107 nazywa si\u0119 niewidzialn\u0105, skoro sk\u0142ada si\u0119 nie z duch\u00f3w, lecz z byt\u00f3w cielesnych spotykaj\u0105cych si\u0119”face-to-face”? M\u00f3j domys\u0142 jest nast\u0119puj\u0105cy. Istotnym rysem takiego zespo\u0142u jest co\u015b, co powinno by\u0107 wspomniane ju\u017c w jego definicji. mianowicie okoliczno\u015b\u0107, \u017ce nie\u00a0 mo\u017cna go zobaczy\u0107 na \u017cadnej li\u015bcie instytucji naukowych czy akademickich, jak uczelnie, akademie, laboratoria etc. Ten fakt niejako negatywny ma w sobie pot\u0119\u017cny \u0142adunek pozytywny, dobrze oddany w s\u0142ynnym powiedzeniu\u00a0 Wernera Heisenberga: Wissenschaft ensteht im Gespr\u00e4ch.\u00a0<\/em> Jak wiemy z autobiografii, mia\u0142 on na uwadze\u00a0 g\u0142\u00f3wnie rozmowy nieformalne mi\u0119dzy przyjaci\u00f3\u0142mi — przy piwie, w parku, na g\u00f3rskiej wycieczce.\u00a0 Wa\u017cna bowiem dla nowych tw\u00f3rczych pomys\u0142\u00f3w jest spontaniczno\u015b\u0107 we wzajemnych inspiracjach czy sporach, nie krepowana porz\u0105dkiem obrad, ani wzgl\u0119dem, jak m\u00f3j g\u0142os b\u0119dzie przyj\u0119ty przez dane audytorium, itp.<\/p>\n Nie tylko Londyn by\u0142 miejsce narodzin tego spo\u0142ecznego fenomenu. Nie byle jakie g\u0142owy gromadzi\u0142y si\u0119 w pubach Edynburga, szkockiej stolicy intelektu w tym\u017ce czasie. Scenki\u00a0 z takich spotka\u0144 wspominam w felietonie „Pubs, Cafes, and Europe’s Intellectual Success”.<\/a><\/p>\n \u00a72.1. Filozofia informatyczna jako filozoficzny program uprawiania informatyki: kwestia AI, cyfrowo\u015b\u0107 versus aalogowo\u015b\u0107 etc. \u00a72.2. Od logiki do filozofii informatycznej: Boole, Frege, Hilbert, Turing.<\/strong><\/p>\n Ta s\u0142awna historia ma przes\u0142awn\u0105 prehistori\u0119, ale to osobny rozdzia\u0142, nie do zmieszczenia w obecnym szkicu. Powiedzmy tylko, co najwa\u017cniejszego przekaza\u0142a prehistoria dziejom najnowszym datowanym od Boole’a. A tak\u017ce, jakie niedomagania przeszkodzi\u0142y jej by\u0107 rodzicielk\u0105 dzisiejszej informatyki z jej filozofi\u0105.<\/p>\n Arystoteles, a potem Leibniz byli w b\u0142\u0119dzie, uwa\u017caj\u0105c sylogistyk\u0119 za ostatnie s\u0142owo w ksi\u0119dze logiki. By\u0142 to raczej wspania\u0142y i kunsztowny inicja\u0142, bez kt\u00f3rego\u00a0 ksi\u0119ga logiki z informatyk\u0105 nie mog\u0142aby si\u0119 zacz\u0105\u0107, ale nie g\u0142\u00f3wna jej tre\u015b\u0107.\u00a0 Arystoteles nie dostrzega\u0142 w niej \u015bwietnych zadatk\u00f3w na algebr\u0119. Wyczu\u0142\u00a0 je dopiero Leibniz, nie zaszed\u0142 jednak w tych pierwszych krokach daleko.\u00a0 Doszed\u0142 natomiast do g\u0142osu geniusz Arystotelesa w pomy\u015ble wprowadzenia symboli zmiennych reprezentuj\u0105cych uniwersalia.<\/em> To by\u0142 wielki krok\u00a0 naprz\u00f3d, ale nie tak wielki ,\u017ceby osi\u0105gn\u0105\u0107 szczyt; zabrak\u0142o kluczowego elementu, jakim jest kategoria zmiennych indywiduowych.<\/em><\/p>\n Drog\u0119 do stania si\u0119 pe\u0142n\u0105 logik\u0105 najbardziej\u00a0 zablokowa\u0142o sylogistyce\u00a0 ignorowanie kategorii relacji. U Leibniza by\u0142o to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c poniechanie, by\u0142a to \u015bwiadoma strategia redukowania predykat\u00f3w relacyjnych\u00a0<\/em> czyli wieloargumentowych do predykat\u00f3w monadycznych<\/em> czyli jednoargumentowych. Wywodzi si\u0119 ona z pewnych metafizycznych tez monadologii wraz z w\u0142a\u015bciwym jej za\u0142o\u017ceniem\u00a0 radykalnego determinizmu. Skoro ka\u017cda monada, powiedzmy x,<\/em> odwzorowuje poznawczo ca\u0142e uniwersum monad, to\u00a0 relacj\u0119 y<\/em> do z<\/em>, np. Aleksandra macedo\u0144skiego do Filipa, i uznaj\u0105c j\u0105 za absolutnie konieczn\u0105 (determinizm),\u00a0 to x<\/em> ma podstawy, \u017ceby bycie Filipa ojcem Aleksandra uzna\u0107 konieczn\u0105 cech\u0105 Filipa; trzeba by wi\u0119c orzeka\u0107 j\u0105 o Filipie za pomoc\u0105 predykatu monadycznego „jest ojcem Filipa”.\u00a0 W ten spos\u00f3b drugi argument relacji zosta\u0142by wpisany w tre\u015b\u0107 tego predykatu. Od strony syntaktycznej\u00a0 mo\u017cna si\u0119 tu dopatrze\u0107 operacji, na jakiej proponowa\u0142 oprze\u0107 sk\u0142adni\u0119 logiczn\u0105 Moses Sch\u00f6nfinkel, a podj\u0105\u0142 ja Curry w logice kombinatorycznej. Mo\u017ce wi\u0119c da\u0142oby si\u0119 tworzy\u0107 logik\u0119\u00a0 matematyczn\u0105 po tej linii, i\u00a0 tak broni\u0107 monadologii argumentem, \u017ce nie zawadza ona w rozwoju logiki. Z informatycznego jednak punktu widzenia, kt\u00f3ry uwzgl\u0119dnia m.in. maszynow\u0105 kontrol\u0119 poprawno\u015bci dowod\u00f3w pisanych\u00a0 ludzk\u0105 r\u0119k\u0105, zmuszanie matematyk\u00f3w do pisania dowod\u00f3w w sk\u0142adni Sch\u00f6nfinkla by\u0142oby skrajnie niepraktyczne. Kto\u00a0 chce si\u0119 o tym przekona\u0107, niech spr\u00f3buje w tej sk\u0142adni sparafrazowa\u0107 Euklidesa, czy cho\u0107by\u00a0 aksjomatyk\u0119 Peano.\u00a0 Kwestia jest jednak otwarta, i warto by us\u0142ysze\u0107 w niej g\u0142os znawc\u00f3w logiki kombinatorycznej. By\u0142o jednak w projekcie Leibniza co\u015b, co mimo\u00a0 jego \u015bmia\u0142o\u015bci oraz niewystarczalno\u015bci \u015brodk\u00f3w czyni\u0142o go podatnym na realizacj\u0119, gdy dojrzeje po temu. grunt. Dojrzewa\u0142 on m.in. w analizie matematycznej, kt\u00f3ra wymaga\u0142a do\u015b\u0107 wyrafinowanego stosowania\u00a0 kwantyfikator\u00f3w i zmiennych indywiduowych.\u00a0 Projekt Leibniza pod nazw\u0105 ”\u00a0 dowodzenia twierdze\u0144 naukowych i filozoficznych przez maszyn\u0119, kt\u00f3ra dostaje zakodowane cyfrowo przes\u0142anki dowodu i przetwarza je na wniosek za pomoc\u0105 regu\u0142 logiki. We wsp\u00f3\u0142czesnej logice nazywa si\u0119 to formalizacj\u0105<\/em> tekstu. G\u0142\u00f3wnym autorem tej idei i jej perfekcyjnym wykonawc\u0105 by\u0142 David Hilbert. Tekst sformalizowany jest przek\u0142adalny na dowolny j\u0119zyk programowania. Tak to oddaje Gregory Chaitin wybitny kontynuator my\u015bli G\u00f6dla.<\/p>\n The role that Hilbert envisioned for formalism in mathematics is best served\u00a0 by computer programming languages, which are in fact formalisms that can be\u00a0 mechanically interpreted, but they are formalisms for computing and\u00a0 calculating.<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n Kwestia rozstrzygalno\u015bci logiki predykat\u00f3w<\/em> nale\u017cy do logiki matematycznej (dok\u0142adniej : do metalogiki). Na r\u00f3wnych\u00a0 jednak prawach nale\u017cy do epistemologii, a wi\u0119c do dzia\u0142u filozofii.\u00a0 Je\u015bli zgodzimy si\u0119 okre\u015bli\u0107 informatyk\u0119 jako nauk\u0119 o skutecznym rozstrzyganiu problem\u00f3w za pomoc\u0105 maszyn, to logiczne zagadnienie rozstrzygalno\u015bci staje si\u0119 te\u017c informatycznym dzi\u0119ki uzyskaniu na\u0144 odpowiedzi za spraw\u0105 UMT — Uniwersalnej Maszyny Turinga.\u00a0 M\u00f3wi\u0105c „te\u017c” ,wypada\u00a0 mie\u0107 w polu uwagi priorytet\u00a0 logiki w porz\u0105dku krok\u00f3w badawczych, gdzie wpierw musi by\u0107 pytanie nim przyjdzie odpowied\u017a; taki jest sens przyimka „do” w tytule \u00a72.1. Pytanie\u00a0 postawi\u0142 logik\u00a0 Hilbert. Odpowiedzia\u0142 logik Turing, ale kluczowe w jego odpowiedzi poj\u0119cie maszyny uczyni\u0142o ze\u0144 ojca informatyki.<\/p>\n Klasyczne sformu\u0142owanie problemu rozstrzygalno\u015bci logiki pochodzi od Davida Hilberta. Od omawiania tego donios\u0142ego faktu zwalnia mnie w tym miejscu fakt, \u017ce obecny tekst da si\u0119 traktowa\u0107<\/p>\n <\/p>\n o zastosowaniu maszyn do wszelkich problem\u00f3w informatycznych lub daj\u0105cych si\u0119 reprezentowa\u0107 matematycznie, to\u00a0 poprzez poj\u0119cie maszyny Turinga epistemologiczna (a wi\u0119c filozoficzna) kwestia rozstrzygalno\u015bci logiki staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kwesti\u0105\u00a0 podstaw informatyki informatyki.\u00a0 Podobnie jak jak w matematyce kwesti\u0119\u00a0 tego rodzaju podstaw zalicza si\u0119 do filozofii matematyki, tak t\u0119 wypada zaliczy\u0107 do filozofii informatyki.<\/p>\n Obszar obj\u0119ty terminem „filozofia nauki” dzieli si\u0119 ile\u015b jakby prowincji, mianowicie filozofie poszczeg\u00f3lnych nauk: matematyki, fizyki, biologii etc.\u00a0 Jest to w ka\u017cdym przypadku refleksja filozoficzna nad przedmiotem i metodami danej dyscypliny. Np.\u00a0 w sprawie matematyki filozof\u00a0 zastanawia si\u0119 nad\u00a0 kategori\u0105 ontologiczn\u0105 rozwa\u017canych w niej przedmiot\u00f3w,\u00a0 nad epistemologiczn\u0105 kwesti\u0105 sposobu ich poznawania etc.\u00a0 Gdy spojrze\u0107 na okre\u015blon\u0105 nauk\u0119 jako na pewien system twierdze\u0144, poj\u0119\u0107 itd., to filozofia danej nauki jest wzgl\u0119dem niej metasystemem. Tak wi\u0119c filozofia informatyki<\/em> <\/strong>jest metasystemowym\u00a0 uj\u0119ciem tej dyscypliny.\u00a0 Gdy np. Donald Knuth pyta, czy informatyka ma taki sam status metodologiczny jak matematyka, albo gdy pytamy, jak ma si\u0119 koncepcja maszyny Turinga do logiki matematycznej, to\u00a0 typowe pytanie z filozofii informatyki.<\/p>\n Inaczej ma si\u0119 relacja\u00a0 informatyki do filozofii\u00a0 wyra\u017cana poj\u0119ciem: filozofia w informatyce<\/strong>. Bierze si\u0119\u00a0 ono z og\u00f3lniejszego przekonania, \u017ce ka\u017cda z nauk szczeg\u00f3\u0142owych ma pewne za\u0142o\u017cenia\u00a0 filozoficzne. Jedne\u00a0 bywaj\u0105 bardzo og\u00f3lne,\u00a0 wsp\u00f3lne wielu naukom, jak np. prawo przyczynowo\u015bci.\u00a0 Inne s\u0105 charakterystyczne dla okre\u015blonej dyscypliny,\u00a0 a zale\u017cnie od tego, jaka u podstaw znajdzie\u00a0 si\u0119 filozofia, otrzymuje si\u0119 takie lub inne wyja\u015bnienia i przewidywania\u00a0 proces\u00f3w historycznych.\u00a0 Wyrazist\u0105 tego ilustracj\u0105 mo\u017ce by\u0107 por\u00f3wnanie o\u015bwieceniowo konserwatywnej filozofii Edmunda Burke’a z\u00a0 filozoficzn\u0105 utopi\u0105 przyw\u00f3dc\u00f3w Wielkiej Rewolucji.\u00a0 O tym, jak\u00a0 zasadno\u015b\u0107 przyj\u0119tej filozofii historii wp\u0142ywa na trafno\u015b\u0107 w przewidywaniu proces\u00f3w historycznych,\u00a0 \u015bwiadczy imponuj\u0105cy sukces prognoz Burke’a.\u00a0 Z kolei, w fizyce nie powsta\u0142aby\u00a0 teorii wzgl\u0119dno\u015bci, gdyby Einstein\u00a0 podpisa\u0142 si\u0119 pod filozoficzn\u0105 wiar\u0105 Newtona, \u017ce s\u0105 mo\u017cliwe oddzia\u0142ywania fizyczne dokonuj\u0105ce si\u0119 poza czasem (jak s\u0105dzi\u0142 Newton o grawitacji).<\/p>\n Tak pojmowany, jak rzek\u0142o\u00a0 si\u0119 wy\u017cej, warunek niewidzialno\u015bci<\/em> spe\u0142nia\u00a0 pewna spo\u0142eczno\u015b\u0107 pasjonat\u00f3w filozofii informatycznej.<\/strong> Nim t\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107 pokr\u00f3tce opisz\u0119, wypada wyja\u015bni\u0107, jak b\u0119dziemy\u00a0 filozofi\u0119\u00a0 informatyczn\u0105 rozumie\u0107. Mo\u017ce on bowiem ten termin brzmie\u0107 enigmatycznie dla niekt\u00f3rych Czytelnik\u00f3w,\u00a0 a i specjali\u015bci od informatyki mo\u017ce nie zawsze \u00a0 si\u0119 domy\u015bl\u0105, o co tu chodzi.\u00a0 Rozwa\u017cmy, jak maj\u0105 sie do niego dwa terminy bliskie znaczeniowo.<\/p>\n seminarium, kt\u00f3rego zal\u0105\u017cek powsta\u0142 w Zak\u0142adzie Filozofii z\u00a0 Wydzia\u0142u Administracji Nauk Spo\u0142ecznych Politechniki Warszawskiej\u00a0 z inicjatywy Paw\u0142a Stacewicza magistra informatyki (PW), doktora filozofii (UW), autora poka\u017anej ksi\u0105\u017cki „Umys\u0142 a modele maszyn ucz\u0105cych si\u0119” (kt\u00f3rej ni\u017cej podpisany mia\u0142 sposobno\u015b\u0107 by\u0107 recenzentem), 2010, \u00a0 i\u00a0 wsp\u00f3\u0142autora (z tym\u017ce ni\u017cej podpisanym) ksi\u0105\u017cki „Umys\u0142 – komputer – \u015bwiat. O zagadce umys\u0142u z informatycznego punktu widzenia”, 2011. Stacewicz jest inicjatorem oraz, by tak rzec menad\u017cerem, prac tego gremium. O nim to m\u00f3wi podtytu\u0142 naszego bloga” [Blog]\u00a0 Affiliated with a Seminar at the Warsaw University of Technology.<\/p>\n Seminarium zaistnia\u0142o na progu roku 2015, mo\u017cna wi\u0119c rzec, i\u017c w 2020 ma sw\u00f3j ma\u0142y jubileusz.\u00a0 Pi\u0119\u0107 lat intensywnej aktywno\u015bci to dobry pow\u00f3d, \u017ceby po\u015bwi\u0119ci\u0107\u00a0 naszemu\u00a0 kole\u017ce\u0144skiemu kolegium anons taki jak obecny. Nie widnieje ono w wykazie zaj\u0119\u0107 PW\u00a0 ani w innym tego rodzaju dokumencie, st\u0105d jego tytu\u0142, by mieni\u0107 si\u0119 niewidzialnym, pomimo, \u017ce jest to zesp\u00f3\u0142 poka\u017any co swego sk\u0142adu jako\u015bciowego. Jego silnym atutem jest regularna obecno\u015b\u0107 profesor\u00f3w z innych dziedzin,\u00a0 jak fizyka kwantowa (Marek Ku\u015b),\u00a0 telekomunikacja (J\u00f3zef Lubacz), historia matematyki (Zbigniew Kr\u00f3l), jak te\u017c znawc\u00f3w biologii, ekonomii, prawa etc. Innym atutem jest\u00a0 pozyskiwanie referent\u00f3w z r\u00f3\u017cnych o\u015brodk\u00f3w (Wroc\u0142aw, Toru\u0144,\u00a0 \u0141\u00f3d\u017a, Lublin, Krak\u00f3w i in.) oraz r\u00f3\u017cnych specjalno\u015bci.<\/p>\n Z tego\u017c seminarium wysz\u0142a inicjatywa organizowania dorocznych og\u00f3lnopolskich konferencji po\u015bwi\u0119conych filozofii informatyki. Odbywa\u0142y si\u0119 one od roku 2015 w uczelniach Warszawy (PW), Krakowa (UJPII), Poznania UAM z, z udzia\u0142em Politechniki), zn\u00f3w Warszawy PW i WAT), Lublina (UMCS).\u00a0 Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce\u00a0 ich organizatorzy z innych ni\u017c PW o\u015brodk\u00f3w — koledzy profesorowie Pawe\u0142 Polak (UJPII),\u00a0 S\u0142awomir Leciejewski (UAM), Krzysztof So\u0142oducha (WAT) i Marek Hetma\u0144ski (UMCS) wraz ze swymi wsp\u00f3\u0142pracownikami i z autorami odczyt\u00f3w — dalece poszerzyli, tak ilo\u015bciowo jak i merytorycznie, kr\u0105g naszego Collegium Invisibile. <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a71. T\u0142o historyczne Poj\u0119cie Invisible College upowszechni\u0142\u00a0 wybitny historyk nauki Derek J. De Solla Price w ksi\u0105\u017cce „Little Science, Big Science”, 1963, uog\u00f3lniaj\u0105c i aktualizuj\u0105c poj\u0119cie powsta\u0142e w pewnym znakomitym gronie d\u017centelmen\u00f3w w 17-wiecznym Londynie. Definiuje si\u0119 je encyklopedycznie w … Czytaj dalej \u00a72. \u00a0Filozofia informatyczna =\u00a0 filozofia w informatyce + filozofia informatyki<\/h4>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/em><\/p>\n\u00a73. \u015arodowisko filozoficzne w Politechnice Warszawskiej — zal\u0105\u017cek niewidzialnego kolegium filozofii informatycznej<\/h3>\n