Jako sygna\u0142 wywo\u0142awczy kolejnej blogowej rozmowy chcia\u0142bym przywo\u0142a\u0107 nast\u0119puj\u0105cy cytat z tekstu Donalda Knutha<\/a> o algorytmach:<\/p>\n By\u0107 mo\u017ce najwi\u0119kszym odkryciem b\u0119d\u0105cym rezultatem wprowadzenia komputer\u00f3w oka\u017ce si\u0119 to, \u017ce algorytmom, jako przedmiotom badania, przys\u0142uguje niezwyk\u0142e bogactwo interesuj\u0105cych w\u0142asno\u015bci oraz to, \u017ce algorytmiczny punkt widzenia<\/strong> jest u\u017cytecznym sposobem organizacji wiedzy w og\u00f3lno\u015bci.<\/em><\/p>\n Algorytmiczny punkt widzenia\u2026 O u\u017cyteczno\u015bci algorytm\u00f3w w og\u00f3lnym kontek\u015bcie gromadzenia i zdobywania wiedzy dyskutowali\u015bmy ju\u017c kilka razy, np. przy okazji wpisu Si\u0142a algorytm\u00f3w<\/a> czy wpisu Algorytmiczne podej\u015bcie do zdobywania, zapisywania i przekazywania wiedzy…<\/a>.<\/p>\n Tym razem proponuj\u0119 przyjrze\u0107 si\u0119 zagadnieniu przejrzysto\u015bci poznawczej<\/strong> algorytm\u00f3w — koncentruj\u0105c si\u0119 roboczo na kontek\u015bcie informatycznym, a dok\u0142adniej na metodach i systemach sztucznej inteligencji<\/strong> (SI). Nie znaczy to oczywi\u015bcie, \u017ce w dalszej rozmowie nie mo\u017cemy wychodzi\u0107 poza ten roboczy kontekst!<\/p>\n Ot\u00f3\u017c we wsp\u00f3\u0142czesnych systemach SI, a wi\u0119c systemach s\u0142u\u017c\u0105cych do automatyzacji czynno\u015bci poznawczych cz\u0142owieka (takich jak wnioskowanie czy komunikacja j\u0119zykowa), coraz cz\u0119\u015bciej stosuje si\u0119 algorytmy (samo)ucz\u0105ce si\u0119<\/strong>. Maj\u0105 one status schemat\u00f3w pomocniczych, a wi\u0119c schemat\u00f3w \u201edrugiego poziomu\u201d, kt\u00f3re prowadz\u0105 do udoskonalenia algorytmu w\u0142a\u015bciwego, odpowiedzialnego za dzia\u0142anie systemu. Maj\u0105c na uwadze rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy algorytmami dzia\u0142ania (jak rozwi\u0105za\u0107 problem, jak podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 itp.) oraz algorytmami uczenia si\u0119 (jak utworzy\u0107 lub udoskonali\u0107 algorytm w\u0142a\u015bciwy), mo\u017cna postawi\u0107 zagadnienie przejrzysto\u015bci poznawczej<\/strong> tych pierwszych. Wobec zarysowanych trudno\u015bci chcia\u0142bym podda\u0107 pod dyskusj\u0119 nast\u0119puj\u0105ce pytania<\/strong>:<\/p>\n Czy problem nieprzejrzysto\u015bci poznawczej jest dla informatyk\u00f3w istotny?<\/em> Zach\u0119cam do swobodnej rozmowy<\/strong> na powy\u017csze tematy \u2013 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 wykroczenia poza nie!<\/p>\n Na rozgrzewk\u0119 za\u015b przytaczam historyczny komentarz sta\u0142ego bywalca Cafe Aleph<\/em>, niejakiego k-ma<\/strong>, kt\u00f3ry dotyczy\u0142 podobnych kwestii (komentarz ten delikatnie przeredagowa\u0142em):<\/p>\n << Wobec wsp\u00f3\u0142czesnych dokona\u0144 informatyki mo\u017cliwa jest sytuacja, w kt\u00f3rej wiedza naukowa b\u0119dzie mog\u0142a by\u0107 efektywnie poszerzana przez \u201eucz\u0105ce si\u0119\u201d automaty — korzystaj\u0105ce ze sformalizowanych procedur tak, \u017ce plon tej zalgorytmizowanej dzia\u0142alno\u015bci b\u0119dzie racjonalny, to znaczy komunikowalny i intersubiektywnie sprawdzalny przez inne automaty korzystaj\u0105ce z algorytm\u00f3w na coraz to nowszych \u201ejako\u015bciowo poziomach\u201d — ALE wiedza ta nie b\u0119dzie mog\u0142a si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 na \u201ewiedz\u0119 indywidualn\u0105\u201d ludzi korzystaj\u0105cych z owych automat\u00f3w. Badacze b\u0119d\u0105 mogli zyska\u0107 czasem wiedz\u0119 \u201e\u017ce\u201d i \u201ejak\u201d, ale nie wiedz\u0119 \u201edlaczego\u201d<\/em>. >><\/p>\n Jako materia\u0142y pomocnicze do dyskusji (zob. te\u017c linki wy\u017cej) proponuj\u0119:<\/p>\n — tekst Donalda Knutha o roli algorytm\u00f3w w informatyce<\/a> Serdecznie zapraszam do dyskusji \u2013 Pawe\u0142 Stacewicz<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jako sygna\u0142 wywo\u0142awczy kolejnej blogowej rozmowy chcia\u0142bym przywo\u0142a\u0107 nast\u0119puj\u0105cy cytat z tekstu Donalda Knutha o algorytmach: By\u0107 mo\u017ce najwi\u0119kszym odkryciem b\u0119d\u0105cym rezultatem wprowadzenia komputer\u00f3w oka\u017ce si\u0119 to, \u017ce algorytmom, jako przedmiotom badania, przys\u0142uguje niezwyk\u0142e bogactwo interesuj\u0105cych w\u0142asno\u015bci oraz to, \u017ce … Czytaj dalej
\nZastosujmy go nieco w\u0119ziej ni\u017c to postuluje Knuth, przyjmuj\u0105c, \u017ce algorytm<\/strong> stanowi wzorcowy (schematyczny, jednoznaczny, intersubiektywnie dost\u0119pny\u2026) zapis wiedzy \u201ejak\u201d<\/strong>, czyli wiedzy o tym, jak rozwi\u0105zywa\u0107 problemy okre\u015blonego typu. Na przyk\u0142ad: jak znajdowa\u0107 pierwiastki r\u00f3wna\u0144 kwadratowych czy diagnozowa\u0107 choroby uk\u0142adu oddechowego.
\nWarto napomkn\u0105\u0107 tutaj, \u017ce na polu epistemologii wiedz\u0119 \u201ejak\u201d odr\u00f3\u017cnia si\u0119 od wiedzy \u201e\u017ce\u201d. Ta pierwsza ma charakter proceduralny, operacyjny, pragmatyczny (w naszym uj\u0119ciu: algorytmiczny)\u2026 ta druga za\u015b,\u00a0 dotyczy fakt\u00f3w i zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy nimi (oto przyk\u0142ad: Wis\u0142a jest d\u0142u\u017csza od Odry); ma zatem charakter deklaratywny lub opisowy.<\/p>\n
\nPrzyk\u0142adowo: je\u015bli system s\u0142u\u017cy do stawiania diagnoz medycznych, to algorytm w\u0142a\u015bciwy m\u00f3wi \u201ejak przechodzi\u0107 od obserwowanych objaw\u00f3w do stwierdzenia takiej a takiej choroby\u201d, natomiast algorytm uczenia si\u0119<\/strong> ma na celu wcze\u015bniejsze dopasowanie pewnych parametr\u00f3w algorytmu w\u0142a\u015bciwego (by\u0107 mo\u017ce nawet: utworzenie go od podstaw), tak aby ten ostatni dzia\u0142a\u0142 poprawnie.
\nDopowiedzmy koniecznie, \u017ce sporo wsp\u00f3\u0142czesnych system\u00f3w ucz\u0105cych si\u0119 ma posta\u0107 sztucznych sieci neuronowych<\/strong>. W ich przypadku algorytmy uczenia si\u0119 s\u0105 pewnymi (inspirowanymi biologicznie) schematami samoorganizacji tych sieci \u2013 samoorganizacji, kt\u00f3ra polega na \u201edostrajaniu\u201d wag po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzyneuronalnych, a niekiedy te\u017c pewnych parametr\u00f3w sztucznych neuron\u00f3w.<\/p>\n
\nChocia\u017c stanowi\u0105 one wiedz\u0119 \u201ejak\u201d<\/strong> i s\u0105 podstaw\u0105 efektywnych dzia\u0142a\u0144 systemu, to w konkretnych przypadkach mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, w jakim stopniu wiedza ta ma status wiedzy \u201edlaczego\u201d?<\/strong>
\nPrzyk\u0142adowo: wiemy, jak system stawia diagnozy i widzimy ich poprawno\u015b\u0107, nie do ko\u0144ca jednak rozumiemy, dlaczego s\u0105 to takie w\u0142a\u015bnie diagnozy. Innymi s\u0142owy: system ma tak\u0105 struktur\u0119 i taki algorytm dzia\u0142ania (np. jest on bardzo z\u0142o\u017cony lub zawiera pewne techniczne parametry niskiego poziomu), \u017ce nie dostarcza wprost dobrych wyja\u015bnie\u0144 podejmowanych przez siebie decyzji. By\u0107 mo\u017ce nawet, wyja\u015bnienia takie s\u0105 w og\u00f3le nieosi\u0105galne.
\nM\u00f3wi\u0105c obrazowo, system taki przypomina nieprzejrzyst\u0105 poznawczo czarn\u0105 skrzynk\u0119<\/strong>.<\/p>\n
\nJe\u015bli tak, to jakich system\u00f3w\/algorytm\u00f3w dotyczy?<\/em>
\nJakie czynniki ten problem wywo\u0142uj\u0105 i pot\u0119guj\u0105?<\/em>
\nCzy znacie Pa\u0144stwo jakie\u015b sposoby przezwyci\u0119\u017cania tego problemu?<\/em>
\nA mo\u017ce: w przypadku system\u00f3w informatycznych wiedza typu \u201edlaczego\u201d jest nie do ko\u0144ca potrzebna, bo wystarczy skuteczna w praktyce wiedza \u201ejak\u201d?<\/em><\/p>\n
\n— tekst Paw\u0142a Stacewicza o metodzie algorytmicznej<\/a>
\n— slajdy Paw\u0142a Stacewicza do wyk\u0142adu nt, informacji i wiedzy<\/a><\/p>\n