{"id":11189,"date":"2022-04-11T20:21:14","date_gmt":"2022-04-11T18:21:14","guid":{"rendered":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=11189"},"modified":"2025-09-23T02:55:18","modified_gmt":"2025-09-23T00:55:18","slug":"o-zyczliwosci-w-zyciu-etyce-i-rozmyslaniach-nad-sztuczna-inteligencja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=11189","title":{"rendered":"O \u017cyczliwo\u015bci w \u017cyciu, etyce i rozmy\u015blaniach nad sztuczn\u0105 inteligencj\u0105"},"content":{"rendered":"

Obecny wpis umieszczam w blogu w imieniu koleg\u00f3w, dr Bart\u0142omieja Skowrona<\/strong> i dr Marcina Rojszczaka<\/strong>, kt\u00f3rzy wyst\u0105pili ostatnio na prowadzonym przeze mnie Seminarium z Filozofii Nauki, z intryguj\u0105cym referatem pt. \u201eKoncepcja \u017cyczliwej sztucznej inteligencji. Zagadnienia etyczne i prawne<\/strong>„.<\/p>\n

W centrum referatu sta\u0142o etyczne poj\u0119cie \u017cyczliwo\u015bci (w odr\u00f3\u017cnieniu od potocznego!) oraz jego rola w projektowaniu wiarygodnych, czyli budz\u0105cych zaufanie u\u017cytkownika, system\u00f3w sztucznej inteligencji<\/strong> (SI<\/strong>). Projektowanie by\u0142o rozumiane szeroko, r\u00f3wnie\u017c w kontek\u015bcie czego\u015b, co mo\u017cna by nazwa\u0107 \u201einfrastruktur\u0105 legislacyjn\u0105\u201d — a wi\u0119c takim kszta\u0142tem regulacji prawnych, kt\u00f3re sprzyja\u0142yby tworzeniu system\u00f3w \u017cyczliwych dla cz\u0142owieka<\/strong>. W tym kontek\u015bcie zosta\u0142y przedstawione najnowsze projekty akt\u00f3w prawnych Unii Europejskiej, dotycz\u0105ce aktualnych i mo\u017cliwych zastosowa\u0144 SI. Prelegenci oceniali je krytycznie, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 g\u0142\u0119bszego powi\u0105zania prawodawstwa z etyk\u0105 \u017cyczliwo\u015bci<\/strong>.<\/p>\n

Tyle tytu\u0142em mojego wprowadzenia.<\/p>\n

Jako w\u0142a\u015bciwy wst\u0119p<\/strong> do blogowej dyskusji proponuj\u0119 kr\u00f3tki tekst samych prelegent\u00f3w, kt\u00f3rzy zarysowuj\u0105 etyczne poj\u0119cie \u017cyczliwo\u015bci i stawiaj\u0105 pewne pytania dotycz\u0105ce \u017cyczliwej sztucznej inteligencji\u2026
\nPowsta\u0142 on spontanicznie, w efekcie rozmy\u015bla\u0144 nad spostrze\u017ceniami i komentarzami uczestnik\u00f3w seminarium.<\/p>\n

Gor\u0105co zach\u0119cam do rozmowy wszystkich czytelnik\u00f3w bloga<\/strong>, nie tylko uczestnik\u00f3w seminarium — Pawe\u0142 Stacewicz<\/p>\n

A OTO INICJUJ\u0104CY DYSKUSJ\u0118 TEKST PRELEGENT\u00d3W<\/strong>:<\/span><\/p>\n

Poj\u0119cie \u017cyczliwo\u015bci<\/strong> pojawia si\u0119 zar\u00f3wno w tekstach staro\u017cytnych (chocia\u017cby w Etyce Nikomachejskiej<\/em> Arystotelesa), jak i zupe\u0142nie wsp\u00f3\u0142czesnych (spo\u015br\u00f3d tekst\u00f3w polskich zas\u0142uguj\u0105 na uwag\u0119 pisma Marii Ossowskiej i Czes\u0142awa Znamierowskiego). Cz\u0119\u015b\u0107 etyk\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci etycy angielskiego o\u015bwiecenia moralnego widzieli w \u017cyczliwo\u015bci podstaw\u0119 wszelkiej moralno\u015bci i postulowali prawo o powszechnej obowi\u0105zywalno\u015bci \u017cyczliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Niemniej, gdy wspominamy o \u017cyczliwo\u015bci przy okazji r\u00f3\u017cnych publicznych dyskusji, najcz\u0119\u015bciej spotykamy si\u0119 z pob\u0142a\u017cliwym u\u015bmiechem<\/strong>, kt\u00f3ry z jednej strony \u0142askawie i przyja\u017anie wspiera ide\u0119 wo\u0142aj\u0105c\u0105 o powszechn\u0105 \u017cyczliwo\u015b\u0107, a z drugiej strony lekcewa\u017c\u0105co odnosi si\u0119 do si\u0142y i donios\u0142o\u015bci \u017cyczliwo\u015bci. Za t\u0105 spontaniczn\u0105 pob\u0142a\u017cliwo\u015bci\u0105 stoi takie mniej wi\u0119cej rozumowanie: \u201eprzecie\u017c uprzejmo\u015b\u0107, serdeczno\u015b\u0107 i empatia nie mog\u0105 stanowi\u0107 jakie\u015b trwa\u0142ej podstawy dla realnych rozstrzygni\u0119\u0107 moralnych. Jedni s\u0105 mili, a inni nie s\u0105 mili. I tyle w temacie \u017cyczliwo\u015bci<\/em>\u201d.
\nW przeciwie\u0144stwie do takiej postawy twierdzimy, \u017ce \u017cyczliwo\u015b\u0107 nie jest ani uprzejmo\u015bci\u0105, ani serdeczno\u015bci\u0105, ani empati\u0105 \u2013 cho\u0107 z tymi fenomenami wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje. Co wi\u0119cej, ze wzgl\u0119du na sw\u0105 si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania ma istotne znaczenie dla projektowania system\u00f3w sztucznej inteligencji<\/strong>, na przyk\u0142ad takich, kt\u00f3re by\u0142yby u\u017cywane w zarz\u0105dzaniu, administracji publicznej czy systemie edukacji. Zatem to nie tyle w temacie!<\/span><\/p>\n

Twierdzimy, \u017ce \u017cyczliwo\u015b\u0107 nie jest ani uprzejmo\u015bci\u0105, ani byciem mi\u0142ym, ani empati\u0105<\/strong>. Wspieraj\u0105c si\u0119 Etyk\u0105 Nikomachejsk\u0105<\/em> Arystotelesa przyjmujemy, \u017ce istot\u0105 \u017cyczliwo\u015bci jest dbanie o dobro drugiej osoby<\/strong>: dok\u0142adnie o to, co jest w\u0142a\u015bnie dla tej osoby dobre.
\nRodzic mo\u017ce by\u0107 \u017cyczliwy dla dziecka, silnie motywuj\u0105c je do podejmowania dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 jego rozwojowi — niezale\u017cnie od tego jednak, mo\u017ce by\u0107 momentami nieuprzejmy. Podobnie urz\u0119dnik, za\u0142atwiaj\u0105c spraw\u0119 zgodnie z interesem obywatela, mo\u017ce (a nawet powinien!) by\u0107 \u017cyczliwy, cho\u0107 nie zawsze jest uprzejmy. Oczywi\u015bcie, \u017cyczliwo\u015bci cz\u0119sto towarzysz\u0105 uprzejmo\u015b\u0107, empatia i serdeczno\u015b\u0107. Nie one jednak s\u0105 istot\u0105 \u017cyczliwej postawy.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do sztucznej inteligencji i jej zastosowa\u0144 publicznych<\/strong>, takich jak publiczna administracja. Wywo\u0142uj\u0105c temat \u017cyczliwo\u015bci SI, natykamy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na pob\u0142a\u017cliwe przytakiwanie, wsparte niejawnym sarkastycznym pow\u0105tpiewaniem: tak, tak, mamy przecie\u017c zasad\u0119 \u017cyczliwej interpretacji w KPA a inteligentne automaty w urz\u0119dach, zgodnie z t\u0105 zasada, b\u0119d\u0105 si\u0119 do nas pi\u0119knie u\u015bmiecha\u0107<\/em>.<\/span>
\nWiarygodno\u015b\u0107 obliczeniowa SI, niezale\u017cnie od jej konkretnych zastosowa\u0144, jest mierzona cz\u0119sto jej przejrzysto\u015bci\u0105, umiej\u0119tno\u015bci\u0105 wyja\u015bniania podejmowanych decyzji, zgodno\u015bci\u0105 tych decyzji z przewidywaniami itd. Niemniej, naszym zdaniem, nie jest to droga, kt\u00f3ra zaprowadzi nas do takiej SI, jakiej cz\u0142owiek, w szczeg\u00f3lno\u015bci obywatel, b\u0119dzie ufa\u0142.
\nCo z tego, \u017ce system jest przejrzysty, je\u015bli nie bierze pod uwag\u0119 interesu i preferencji samego obywatela? Nie jest to strategia, kt\u00f3ra gwarantuje spe\u0142nienie oczekiwa\u0144 UE w stosunku do SI. Dopiero uwzgl\u0119dnienie \u017cyczliwo\u015bci<\/strong> (i stoj\u0105cych za ni\u0105 rozwi\u0105za\u0144 technicznych), pozwoli na wypracowanie takiego modelu prawnego i funkcjonalnego SI w zastosowaniach publicznych, kt\u00f3ry spe\u0142ni oczekiwania pok\u0142adane w wiarygodnej SI.<\/span><\/span><\/p>\n

\u017byczliwo\u015b\u0107 SI to nie jest u\u015bmiech robota upodabniaj\u0105cego si\u0119 do cz\u0142owieka (taki robot zreszt\u0105, im bardziej przypomina cz\u0142owieka, tym bardziej budzi jego nieufno\u015b\u0107). SI, je\u015bli ma by\u0107 wiarygodna w zastosowaniach publicznych, to powinna by\u0107 \u017cyczliwa<\/strong>, a to oznacza, \u017ce powinna bra\u0107 pod uwag\u0119 dobro obywatela.<\/span><\/p>\n

Zapraszamy do dyskusji<\/strong> \u2013 Bart\u0142omiej Skowron i Marcin Rojszczak.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obecny wpis umieszczam w blogu w imieniu koleg\u00f3w, dr Bart\u0142omieja Skowrona i dr Marcina Rojszczaka, kt\u00f3rzy wyst\u0105pili ostatnio na prowadzonym przeze mnie Seminarium z Filozofii Nauki, z intryguj\u0105cym referatem pt. \u201eKoncepcja \u017cyczliwej sztucznej inteligencji. Zagadnienia etyczne i prawne„. W centrum … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,20,45,8],"tags":[],"class_list":["post-11189","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-etyka","category-filozofia-informatyki","category-retoryka","category-informatyzm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11189"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12831,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11189\/revisions\/12831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}