{"id":11860,"date":"2024-11-07T10:44:41","date_gmt":"2024-11-07T09:44:41","guid":{"rendered":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=11860"},"modified":"2025-09-23T02:45:16","modified_gmt":"2025-09-23T00:45:16","slug":"sztuczna-inteligencja-jeden-kolor-trzy-metafory","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=11860","title":{"rendered":"Sztuczna inteligencja. Jeden kolor, trzy metafory\u2026"},"content":{"rendered":"

Gdyby kto\u015b zada\u0142 mi pytanie \u201eZ jakim kolorem kojarzy ci si\u0119 sztuczna inteligencja?<\/em>\u201d bez wahania odpowiedzia\u0142bym, \u017ce\u2026 z czarnym<\/strong>. Mia\u0142bym po temu trzy powody.<\/p>\n

Po pierwsze, coraz cz\u0119\u015bciej w debacie publicznej pojawiaj\u0105 si\u0119 czarne scenariusze<\/strong> przysz\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rych sztuczna inteligencja niszczy nasz\u0105 cywilizacj\u0119. W naj\u0142agodniejszych z nich przyczynia si\u0119 do stopniowej, poznawczej i spo\u0142ecznej, degradacji cz\u0142owieka. Przyk\u0142adowo: wypieraj\u0105c ludzi z rynku pracy (co ju\u017c si\u0119 dzieje), SI sprawia, \u017ce cz\u0142owiek traci poczucie sensu w\u0142asnej pracy i zdobywania jakichkolwiek nowych kwalifikacji. W scenariuszach najczarniejszych<\/strong> SI przejmuje nad nami ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0119. Podporz\u0105dkowuje nas sobie, a gdy uzna, \u017ce jest to korzystne dla jej samorozwoju, eliminuje nas ostatecznie.\u00a0 Mamy tak\u017ce scenariusze inne, w kt\u00f3rych to sami ludzie, u\u017cywaj\u0105c broni opartej na SI lub dewastuj\u0105c dla potrzeb SI swoje \u015brodowisko naturalne, doprowadzaj\u0105 si\u0119 do samozag\u0142ady. O sprawach tych dyskutowali\u015bmy ju\u017c kilkukrotnie, w r\u00f3\u017cnych ods\u0142onach i kontekstach (zob. np. Sztuczna inteligencja. Czy mamy si\u0119 czego ba\u0107?<\/em><\/a>), ale my\u015bl\u0119, \u017ce i tutaj mo\u017cemy odnie\u015b\u0107 si\u0119 do tak typowego dla wsp\u00f3\u0142czesnych debat nad SI czarnowidztwa<\/strong>.<\/p>\n

Po drugie, sztuczna inteligencja kojarzy mi si\u0119 z czerni\u0105<\/strong>, bo coraz ch\u0119tniej por\u00f3wnuje si\u0119 j\u0105 do czarnej skrzynki<\/strong>. Por\u00f3wnanie to rozumiem tak, \u017ce nawet wyj\u0105tkowej klasy specjali\u015bci, a co dopiero m\u00f3wi\u0107 o laikach, nie maj\u0105 szczeg\u00f3\u0142owego dost\u0119pu do tego, co dzieje si\u0119 wewn\u0105trz system\u00f3w SI, gdy realizuj\u0105 powierzone im zadania. Nie do ko\u0144ca wiadomo zatem, jakie algorytmy s\u0105 w danym momencie realizowane, kt\u00f3re ich parametry odpowiadaj\u0105 za konkretne dzia\u0142ania system\u00f3w, na jakich danych system si\u0119 uczy\u0142, w jaki spos\u00f3b si\u0119 uczy\u0142 etc\u2026
\nOwa niepokoj\u0105ca nieprzejrzysto\u015b\u0107<\/strong> sztucznej inteligencji ma co najmniej dwie przyczyny. Z jednej strony, tw\u00f3rcy system\u00f3w SI, a przede wszystkim zatrudniaj\u0105ce ich korporacje, obawiaj\u0105 si\u0119 konkurencji i z tego powodu nie ujawniaj\u0105 pe\u0142nej informacji o sposobie dzia\u0142ania swoich produkt\u00f3w. Z drugiej strony jednak, niezale\u017cnie od praktyk biznesowych w sektorze SI, wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych system\u00f3w (w tym tzw. LLM-y) opiera si\u0119 na sztucznych sieciach neuronowych, a te cechuje gigantyczna z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 strukturalna (setki tysi\u0119cy sztucznych neuron\u00f3w i po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy nimi). Wiedza w ich wn\u0119trzu jest kodowana w postaci ogromnej liczby rozproszonych po ca\u0142ej sieci wag po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzyneuronalnych. Wydobycie z nich przejrzystych dla cz\u0142owieka wyja\u015bnie\u0144 jest skrajnie trudne lub w og\u00f3le niewykonalne. Zw\u0142aszcza, \u017ce w\u0142a\u015bciw\u0105 podstaw\u0105 dla nich s\u0105 zachodz\u0105ce wewn\u0105trz sieci, niskopoziomowe, realizowane na poziomie pojedynczych neuron\u00f3w i wi\u0105\u017c\u0105cych je po\u0142\u0105cze\u0144, procesy samoorganizacji. Kwestie te dyskutowali\u015bmy ju\u017c przy okazji wpisu Zaufanie do system\u00f3w sztucznej inteligencji. Rola wyja\u015bniania<\/em><\/a>, ale tu stawiam je w nowym kontek\u015bcie.
\nWszystko to powoduje, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej mo\u017cliwo\u015bci system\u00f3w SI sprawdza si\u0119 eksperymentalnie. Traktuje si\u0119 system jak czarn\u0105 skrzynk\u0119<\/strong>, na kt\u00f3rej wej\u015bcia podaje si\u0119 r\u00f3\u017cne kombinacje danych (w tym: pytania) i sprawdza si\u0119, jak system reaguje. Badania formalne, odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do matematycznych w\u0142asno\u015bci wykorzystywanych struktur danych i algorytm\u00f3w, nale\u017c\u0105 do rzadko\u015bci. System informatyczny \u2013 mimo, \u017ce zosta\u0142 zaprojektowany zgodnie z opracowan\u0105 przez cz\u0142owieka specyfikacj\u0105 \u2013 traktuje si\u0119 jak obiekt czysto empiryczny. Bada si\u0119 go eksperymentalnie, podobnie jak zjawiska przyrodnicze i spo\u0142eczne.
\nCzy jeste\u015bmy na to skazani i czy nie jest mo\u017cliwe inne, bardziej matematyczne, podej\u015bcie…? Oto jeden z ciekawych temat\u00f3w do dyskusji – by\u0107 mo\u017ce nawet, zas\u0142uguj\u0105cy na osobny wpis.<\/p>\n

Przejd\u017amy na koniec do metafory trzeciej, by\u0107 mo\u017ce najbardziej zaskakuj\u0105cej. Ot\u00f3\u017c sztuczna inteligencja coraz silniej kojarzy mi si\u0119 z czarn\u0105 dziur\u0105<\/strong>. Niczym czarna dziura w przestrzeni kosmicznej SI poch\u0142ania wszelk\u0105 materi\u0119 i energi\u0119 wok\u00f3\u0142 siebie. Przy czym tutaj chodzi o materi\u0119 poznawcz\u0105 i energi\u0119 intelektualn\u0105 \ud83d\ude0a.
\nMo\u017cemy to obserwowa\u0107 niemal codziennie: badania, projekty naukowe, rozwi\u0105zania technologiczne, debaty spo\u0142eczne, dyskusje filozoficzne\u2026 wszystko to ci\u0105\u017cy coraz bardziej ku tematyce sztucznej inteligencji.
\nMetafora jest oczywi\u015bcie mocno przesadzona. Mimo wszystko jednak, zwraca uwag\u0119 na zjawisko, kt\u00f3re na naszych oczach, r\u00f3wnie\u017c w tym blogu i w tym wpisie, poch\u0142ania ludzk\u0105 wyobra\u017ani\u0119<\/strong>.<\/p>\n

Zapraszam serdecznie do rozmowy, w kt\u00f3rej ujawni\u0105 si\u0119, by\u0107 mo\u017ce, inne jeszcze, niekoniecznie czarne<\/strong>, metafory \u2013 Pawe\u0142 Stacewicz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdyby kto\u015b zada\u0142 mi pytanie \u201eZ jakim kolorem kojarzy ci si\u0119 sztuczna inteligencja?\u201d bez wahania odpowiedzia\u0142bym, \u017ce\u2026 z czarnym. Mia\u0142bym po temu trzy powody. Po pierwsze, coraz cz\u0119\u015bciej w debacie publicznej pojawiaj\u0105 si\u0119 czarne scenariusze przysz\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rych sztuczna inteligencja … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46,20,8,49],"tags":[],"class_list":["post-11860","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dydaktyka","category-filozofia-informatyki","category-informatyzm","category-racjonalizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11860","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11860"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11860\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12486,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11860\/revisions\/12486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11860"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11860"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11860"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}