Snobizm jest zjawiskiem nagminnym\u00a0 i destrukcyjnym. Snob\u00f3w si\u0119 do ko\u0144ca nie pozb\u0119dziemy, ale nie dobrze jest ze spo\u0142ecze\u0144stwem, w kt\u00f3rym ta populacja jest zbyt liczna. Nie jest dobrze, bo spo\u0142ecze\u0144stwo\u00a0 to zbiorowo\u015b\u0107, w kt\u00f3rej ka\u017cdy ma odegrania rol\u0119 dla wsp\u00f3lnego dobra.\u00a0 Powinien wi\u0119c odgrywa\u0107\u00a0 j\u0105 kompetentnie i realnie, a nie na niby. Kto\u015b, kto jest na niby poet\u0105 nie przysporzy dobrych wierszy, a gdyby zgodnie ze swymi dyspozycjami by\u0142, powiedzmy, ogrodnikiem przysporzy\u0142by owoc\u00f3w czy kwiat\u00f3w.\u00a0\u00a0 Snob dobija si\u0119 do stanowisk politycznych, do kt\u00f3rych si\u0119 nie nadaje,\u00a0 a wi\u0119c pe\u0142ni je \u017ale,\u00a0 albo mo\u015bci si\u0119\u00a0 w \u015brodowisku akademickim dla presti\u017cu, cho\u0107 nauka sama w sobie ma\u0142o go obchodzi.<\/p>\n
Nagminno\u015b\u0107 zjawiska snobizmu w r\u00f3\u017cnych czasach i miejscach sprawi\u0142a, \u017ce ma ono bogate odzwierciedlenie w literaturze ka\u017cdego narodu. Anglicy maj\u0105\u00a0 „Targowisko pr\u00f3\u017cno\u015bci”\u00a0 (Vanity Fair)\u00a0 Thackeraya,\u00a0 Molier zabawia Francuz\u00f3w komedi\u0105 „Mieszczanin szlachcicem”, Tomasz Mann spisuje „Wyznania hochsztaplera Feliksa Krulla”,\u00a0\u00a0 Norwid gorzko kwituje pr\u00f3\u017cno\u015b\u0107 arystokratycznych salon\u00f3w, Fredro wy\u015bmiewa posta\u0107 Papkina, a Tadeusz Do\u0142\u0119ga-Mostowicz posta\u0107 Nikodema Dyzmy.<\/p>\n
Natur\u0119 snobizmu wyra\u017ca metaforycznie wzi\u0119te z niemieckiego s\u0142owo „hochsztapler”, oznaczaj\u0105ce osobnika, kt\u00f3ry si\u0119 sadowi na wysokim siodle, nie bacz\u0105c na to,\u00a0 jak s\u0142abo je\u017adzi konno,\u00a0 i z tego siod\u0142a zazwyczaj spada.\u00a0\u00a0 Dobrze te\u017c oddaje natur\u0119 rzeczy angielska etymologia: „snob” jest skr\u00f3tem \u0142aci\u0144skiego „sine nobilitate” (bez szlachectwa).\u00a0 Thackeray\u00a0 definiuje snoba jako osob\u0119 gminnego pochodzenia, kt\u00f3ra pr\u00f3buje wbrew realnemu\u00a0 stanowi rzeczy pokaza\u0107 si\u0119 otoczeniu jako kto\u015b\u00a0 z wy\u017cszego stanu lub lepszego towarzystwa, bogatszy, umiej\u0105cy nad\u0105\u017ca\u0107 za mod\u0105 itp. W nieco innym lecz podobnym\u00a0 znaczeniu, jest to kto\u015b imituj\u0105cy zachowania swych zwierzchnik\u00f3w. Tak czy inaczej, kluczowe jest tu poj\u0119cie imitacji. <\/em> \u015awiat\u00a0prze\u017cy\u0107 i zachowa\u0144 snobad\u0142ugo by opisywa\u0107. \u017beby utrzyma\u0107 si\u0119 w konwencji zwi\u0119z\u0142ego szkicu, skupi\u0119 si\u0119 na jednej sprawie: jak snobizm psuje inteligencj\u0119 <\/em>cierpi\u0105cego na t\u0119 przypad\u0142o\u015b\u0107 osobnika.\u00a0 Pomocne w tym b\u0119dzie odwo\u0142anie si\u0119 do\u00a0 popularnych wiadomo\u015bci na temat psychoanalizy. Wprawdzie nie odnosz\u0119 si\u0119 do tego kierunku z respektem,\u00a0 o\u015bmiesza go pretendowanie do bycia uniwersaln\u0105 teori\u0105 umys\u0142u,\u00a0 jak te\u017c niestrawna porcja mitomanii (zw\u0142aszcza u Freuda), ale to nie znaczy, \u017ce wszystkie poczynione przez jego tw\u00f3rc\u00f3w obserwacje musz\u0105 by\u0107 nietrafne.\u00a0 Do trafnych nale\u017c\u0105 niekt\u00f3re spostrze\u017cenia dotycz\u0105ce mechanizmu samoog\u0142upiania czyli podkopywania w\u0142asnej inteligencji. Inne mechanizmy uwa\u017ca za istotne w tym procesie Zygmunt Freud, inne Alfred Adler, ale nim przejdziemy do adlerowskich, bezpo\u015brednio dotycz\u0105cych snobizmu, przyda si\u0119 zwr\u00f3cenie uwagi na to, co jest im wsp\u00f3lne.<\/p>\n Psychoanaliza ma wk\u0142ad w opisywanie zmaga\u0144 emocjonalno\u015bci z racjonalno\u015bci\u0105.\u00a0 U Freuda jest to emocjonalno\u015b\u0107 erotyczna, u Adlera d\u0105\u017cenie do mocy (Machtstreben) bior\u0105ce si\u0119 z poczucia mniejszej warto\u015bci (Minderwertigkeitsgef\u00fchl).\u00a0 Wsp\u00f3lne obu autorom jest ukazywanie,\u00a0 jak dany typ motywacji emocjonalnej spycha do pod\u015bwiadomo\u015bci racjonalne argumenty stoj\u0105ce na przeszkodzie czyim\u015b przemo\u017cnym\u00a0 pragnieniom. Psuje wi\u0119c inteligencj\u0119. \u00a0 Kto\u015b beznadziejnie zakochany nie daje wiary temu, \u017ce obiekt jego westchnie\u0144 ma jakie\u015b skazy, a kto\u015b pragn\u0105cy by\u0107 najlepszym w jakiej\u015b kategorii, np. Papkin w rycerskiej, \u0142acno uwierzy, i\u017c takim jest, cho\u0107by fakty uparcie temu przeczy\u0142y.<\/p>\n Adlerowskie d\u0105\u017cenie do mocy jest samo w sobie motorem rozwoju, trzeba wi\u0119c przyjrze\u0107 si\u0119 temu, w jakich okoliczno\u015bciach ten czynnik sk\u0105din\u0105d pozytywny degeneruje si\u0119 do jakiej\u015b postaci karierowiczostwa, brutalnego eliminowania konkurent\u00f3w czy w\u0142a\u015bnie snobizmu. Snob, w odr\u00f3\u017cnieniu od brutala,\u00a0 jest nieprzeci\u0119tnie wra\u017cliwy na to,\u00a0 jak\u00a0 jest widziany przez innych, a zw\u0142aszcza przez najbli\u017csze otoczenie lub otoczenie, w kt\u00f3rym chcia\u0142by si\u0119 on znale\u017a\u0107; to drugie nie musi mu by\u0107 znane z bezpo\u015bredniego ogl\u0105du, mo\u017ce to by\u0107 kwestia wyobra\u017ce\u0144,\u00a0 jak sobie kto\u015b przedstawia \u017cycie wy\u017cszych sfer.<\/p>\n Je\u015bli kto\u015b by zapyta\u0142, czy jest to przypad\u0142o\u015b\u0107 uleczalna, mo\u017cna przytoczy\u0107 przynajmniej dwie znane z historii wskaz\u00f3wki co do remedi\u00f3w. Jedna odwo\u0142uje si\u0119 do religii, druga do logiki.<\/p>\n T\u0119 pierwsz\u0105 mo\u017cna okre\u015bli\u0107\u00a0 jako lutera\u0144sk\u0105,\u00a0 bo cho\u0107 jest ona g\u0142oszona przez niezliczonych moralist\u00f3w, Luter ze sw\u0105 religijn\u0105 nauk\u0105 o powo\u0142aniu stanowi w tej\u00a0 mierze typ idealny czyli wzorcowy. Luter, by\u0142y zakonnik, rozszerzy\u0142 poj\u0119cie powo\u0142ania na wszystkich chrze\u015bcijan i zaleca\u0142, \u017ceby\u00a0 d\u0105\u017cenie do w\u0142asnej warto\u015bci (u Adlera Geltungsstreben) urzeczywistnia\u0107 przez wierno\u015b\u0107 w\u0142asnemu powo\u0142aniu. To za\u015b jest okre\u015blone wol\u0105 Bo\u017c\u0105, kt\u00f3ra ka\u017cdemu przydziela jego miejsce w spo\u0142ecze\u0144stwie. W czasach Lutra by\u0142o to spo\u0142ecze\u0144stwo stanowe, przykazywa\u0142 wi\u0119c, \u017ceby ka\u017cdy trzyma\u0142 si\u0119 w\u0142asnego stanu, nie pretenduj\u0105c do wy\u017cszego. W ramach stanu dok\u0142adniejsze okre\u015blenie w\u0142asnego powo\u0142ania dawa\u0142 odziedziczony zaw\u00f3d;\u00a0 t\u0119 doktryn\u0119 dobrze oddaje fakt j\u0119zykowy, \u017ce w niemieckim s\u0142owo „Beruf” oznacza i zaw\u00f3d i powo\u0142anie.<\/p>\n Czy\u00a0 ta nauka, tak niezno\u015bnie staro\u015bwiecka i antyhumanistyczna, mo\u017ce mie\u0107 dzi\u015b jak\u0105\u015b rozs\u0105dn\u0105 wersj\u0119?\u00a0 Owszem,\u00a0 je\u015bli metafor\u0105 powo\u0142ania pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 dla okre\u015blenia indywidualnych dyspozycji,\u00a0 kt\u00f3re pr\u00f3buje si\u0119 zdefiniowa\u0107 co do zasi\u0119gu i co do granic ich mo\u017cliwo\u015bci.\u00a0 S\u0142owem, chodzi o to, \u017ceby by\u0107 dobrym w swojej rzeczywi\u015bcie posiadanej klasie, a nie ubiega\u0107 si\u0119 o jak\u0105\u015b klas\u0119 nierealn\u0105, co musia\u0142oby si\u0119 sko\u0144czy\u0107\u00a0 snobistycznym udawaniem. Takiego rozpoznawania w\u0142asnej klasy powinno si\u0119 uczy\u0107 m\u0142odzie\u017c w fazie dojrzewania, co mog\u0142oby sta\u0107 si\u0119 pomocne na ca\u0142e \u017cycie. Mo\u017ce to mie\u0107 tak\u017ce interpretacj\u0119 religijn\u0105, je\u017celi lutera\u0144skie zdeterminowanie losu przez przynale\u017cno\u015b\u0107 stanow\u0105 zast\u0105pi\u0107\u00a0 przez szacunek dla w\u0142asnej indywidualno\u015bci zlokalizowanej w\u00a0 jakim\u015b porz\u0105dku wszech\u015bwiata (wiara w taki porz\u0105dek, to jest ju\u017c jest akt religijny).\u00a0 My\u015bl, \u017ce jestem jedynym w \u015bwiecie zdolnym zrobi\u0107\u00a0 dla \u015bwiata to a to, powinna ukontentowa\u0107 nawet\u00a0 silne Geltungsstreben.<\/em> S\u0142owem, chodzi o to,\u00a0 \u017ceby zast\u0105pi\u0107 snobizm indywidualizmem.\u00a0 A \u017ce\u00a0 indywidualizm to trudna rzecz, implikuj\u0105ca pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za siebie, trzeba do tej postawy\u00a0 wychowywa\u0107 od m\u0142odo\u015bci.<\/p>\n Co do remedium logicznego,\u00a0 wypadnie uda\u0107 si\u0119 w sfer\u0119 patologii, bo jej wszak przejawem, cho\u0107 nie drastycznym i nie klinicznym jest\u00a0 mentalno\u015b\u0107 snobistyczna.\u00a0 Snob \u017cyje w \u015bwiecie uroje\u0144 \u0142agodnych,\u00a0 a nie gro\u017anych uroje\u0144 schizofrenika, ale ta r\u00f3\u017cnica stopnia nie przeszkadza, \u017ceby przypadek skrajny wzi\u0105\u0107 za pouczaj\u0105cy model mo\u017cliwej\u00a0 terapii.\u00a0 Takiego modelu dostarcza opowie\u015b\u0107 sprzed stu lat, lecz wci\u0105\u017c ciesz\u0105ca si\u0119 powodzeniem (je\u015bli s\u0105dzi\u0107 po sprzeda\u017cy internetowej). Napisa\u0142 j\u0105 Clifford W. Beers, wielki reformator szpitalnictwa psychiatrycznej, ale z zawodu nie psychiatra a handlowiec, pt.\u00a0 „Umys\u0142 kt\u00f3ry sam siebie odnalaz\u0142” (A Mind that\u00a0 Found\u00a0 Itself).\u00a0 Beers, leczony w szpitalu na schizofreni\u0119 \u017cy\u0142 w \u015bwiecie uroje\u0144 prze\u015bladowczych, ale miewa\u0142 chwile logicznego my\u015blenia i w jednym z takich przeb\u0142ysk\u00f3w dostrzeg\u0142\u00a0 sprzeczno\u015b\u0107 w swoim obrazie n\u0119kaj\u0105cych go rzekomo prze\u015bladowa\u0144.\u00a0 To by\u0142 pocz\u0105tek ozdrowienia, szczelina logicznej i krytycznej my\u015bli coraz bardziej si\u0119 rozszerza\u0142a, a\u017c doprowadzi\u0142a do pe\u0142nej normalno\u015bci.\u00a0 Taki przypadek samouleczenia z ostrej choroby jest zapewne rzadki, mo\u017ce jeden na sto lat, ale mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce im \u0142agodniejszy przypadek, tym wi\u0119ksza jest szansa na taki ewenement.\u00a0 Szcz\u0119\u015bliwie, snobizm nale\u017cy do wiele \u0142agodniejszych, ale\u00a0 znajduje si\u0119 on r\u00f3wnie\u017c w \u015bwiecie uroje\u0144,\u00a0 powinna wi\u0119c by\u0107 pomocn\u0105\u00a0 jaka\u015b terapia analogiczna, posi\u0142kuj\u0105ca si\u0119 logik\u0105.<\/p>\n Poprzestaj\u0105c na tych sugestiach, powr\u00f3c\u0119 w my\u015bl w\u0142a\u015bciwej obecnemu cyklowi konwencji,\u00a0 do „caeterum censeo”\u00a0 — \u017ce nale\u017cy czyni\u0107 \u015bwiat bardziej liberalnym. Jak\u00a0 problem snobizmu ma si\u0119 do\u00a0 idei liberalizmu?\u00a0 Prze\u015bwituje ona\u00a0 w tym, co wy\u017cej powiedziano\u00a0 o dw\u00f3ch\u00a0 remediach, mianowicie w odwo\u0142aniu si\u0119 do indywidualizmu i do logicznego krytycyzmu.\u00a0 S\u0105 to naczelne postulaty liberalizmu. \u00a0 Po wielokro\u0107 dawali im wyraz mistrzowie liberalizmu, a wobec tej wielo\u015bci trzeba by si\u0119 ograniczy\u0107 do jakiej\u015b miarodajnej reprezentacji. Gdy idzie o indywidualizm, w sensie moralnej autonomii jednostki, pi\u0119kne na ten temat karty znajdziemy u Immanuela Kanta. A co si\u0119 tyczy krytycyzmu i jego zwi\u0105zku z liberaln\u0105 filozofi\u0105 spo\u0142eczn\u0105, mistrzem niezr\u00f3wnanym jest Karl Popper w dziele „Open Society”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Snobizm jest zjawiskiem nagminnym i destrukcyjnym. Nagminno\u015b\u0107 zjawiska snobizmu w r\u00f3\u017cnych czasach i miejscach sprawi\u0142a, \u017ce ma ono bogate odzwierciedlenie w literaturze ka\u017cdego narodu. Czytaj dalej
\n<\/em><\/p>\n