\u00a71. O pewnej k\u0142opotliwej zagadce umys\u0142u<\/strong><\/p>\n M\u00f3zg ludzki jest najbardziej z\u0142o\u017conym elementem wszech\u015bwiata. Ludzki za\u015b umys\u0142 elementem najbardziej we wszech\u015bwiecie zagadkowym. Jedne z jego zagadek ciesz\u0105 wizjami wspania\u0142ej pot\u0119gi umys\u0142u, inne jednak wprawiaj\u0105 w nastr\u00f3j nie najlepszy.<\/p>\n Do wspania\u0142ych nale\u017cy np. tajemnica oddawana pytaniem: jak dosz\u0142o do tego, \u017ce ewolucja wszech\u015bwiata, wychodz\u0105c od chaotycznej g\u0119stwy element\u00f3w najprostszych, takich jak kwarki i gluony, doprowadzi\u0142a do czego\u015b tak kolosalnie z\u0142o\u017conego jak m\u00f3zg i tak jak umys\u0142 pot\u0119\u017cnego? Pot\u0119\u017cnego, gdy idzie o zdolno\u015b\u0107 wytwarzania uporz\u0105dkowanych struktur czyli przechodzenia od\u00a0 chaosu do \u0142adu. Oto zaczyna si\u0119 epoka, gdy umys\u0142 ludzki wchodzi w faz\u0119 ewolucji zbli\u017caj\u0105c\u0105 go do mocy mitycznych demiurg\u00f3w. Faz\u0119, w kt\u00f3rej\u00a0 zaczynaj\u0105 \u015bwita\u0107 perspektywy in\u017cynierii informatycznej i biologicznej, zdolnej tworzy\u0107 nowe formy inteligencji i nowe formy \u017cycia; a dalej jeszcze – perspektywa in\u017cynierii kosmicznej czyli sztuki przekszta\u0142cania wszech\u015bwiata.<\/p>\n Z u\u015bwiadomienia sobie przez umys\u0142 w\u0142asnej mocy, b\u0119d\u0105cej darem ewolucji przyrody, rodzi si\u0119 nowa zagadka. Jakie mog\u0105 by\u0107 przyrodnicze \u017ar\u00f3d\u0142a owej mocy inteligencji, skoro najbli\u017cszy nam ewolucyjnie gatunek, szympansy, prawie identyczny genetycznie i m\u00f3zgowo z naszym, nie mo\u017ce nawet pomarzy\u0107 (gdyby marzy\u0107 potrafi\u0142) o male\u0144kiej cho\u0107by cz\u0105stce ludzkiej inteligencji? I jeszcze zagadka: jak to jest mo\u017cliwe, \u017ceby m\u00f3zg o kolosalnej, ale przecie\u017c sko\u0144czonej, z\u0142o\u017cono\u015bci swobodnie rachowa\u0142 na wielko\u015bciach\u00a0niesko\u0144czonych, \u015bwiadom nawet i tego, \u017ce w \u015bwiecie liczb istnieje niesko\u0144czony ci\u0105g coraz to liczniejszych niesko\u0144czono\u015bci?<\/p>\n Z tego rodzaju radosnych zdziwie\u0144 wy\u0142ania si\u0119 jeszcze jedno zdziwienie nad zagadkowo\u015bci\u0105 cz\u0142owieka, ale tym razem mniej radosne, raczej k\u0142opotliwe. Jak to jest mo\u017cliwe, \u017ceby owa coraz wi\u0119ksza pot\u0119ga rozumu nie zapobiega\u0142a mitologicznym urojeniom? Krzewi\u0105 si\u0119 one bujnie i panuj\u0105 nad umys\u0142ami od pocz\u0105tk\u00f3w ludzko\u015bci a\u017c po nasz o\u015bwiecony czas dzisiejszy. Wprawdzie mity kosmogoniczne, jak biblijny o stworzeniu \u015bwiata i cz\u0142owieka, s\u0105 przezwyci\u0119\u017cane przez wiedz\u0119 naukow\u0105 do\u015b\u0107 skutecznie. Ale nie udaje si\u0119 jej\u00a0 pokona\u0107 gro\u017anych mit\u00f3w spo\u0142ecznych, jak urojenia rasistowskie czy nacjonalistyczne. Nie wygl\u0105da na to, \u017ceby tego typu mit\u00f3w ubywa\u0142o w nowo\u017cytno\u015bci lub \u017ceby chocia\u017c s\u0142ab\u0142y, cho\u0107 tak niebywa\u0142y jest post\u0119p wiedzy. I nie wida\u0107, \u017ceby by\u0142y one mniej z\u0142owieszcze w skutkach ni\u017c te wyznawane w czasach dawniejszych.<\/p>\n \u00a72. Czemu tak zas\u0142uguje na uwag\u0119 oddzia\u0142ywanie mitologii na polityk\u0119?<\/strong><\/p>\n Dlatego, \u017ce (jak rzek\u0142o si\u0119 wy\u017cej) jest to zagro\u017cenie wci\u0105\u017c realne. \u017beby mu zapobiega\u0107 trzeba rozpozna\u0107 jego mechanizm. St\u0105d projekt opublikowania w obecnym blogu paru dotycz\u0105cych tej kwestii szkic\u00f3w, co mo\u017ce te\u017c wywo\u0142a kontynuuj\u0105ce temat komentarze.<\/p>\n Czy istotnie mamy takie zagro\u017cenie tu i teraz? Oto kr\u00f3tka pr\u00f3ba odpowiedzi. Polska z pocz\u0105tkiem XXI wieku wesz\u0142a w czas, kiedy jej pomy\u015blno\u015bci zagra\u017ca mitologia, mieni\u0105ca si\u0119 ide\u0105 patriotyczn\u0105, kt\u00f3rej istot\u0105 jest tropienia mitycznych wrog\u00f3w kraju na zewn\u0105trz i wewn\u0105trz. Rodzi to nie tylko destrukcyjne konflikty, ale te\u017c og\u0142upia polityk\u00f3w i spo\u0142ecze\u0144stwo, czyni\u0105c ich niezdolnymi do kompetentnego i konstruktywnego my\u015blenia o pa\u0144stwie. Odbiera wi\u0119c politykom mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142ych i skutecznych rz\u0105d\u00f3w, a spo\u0142ecze\u0144stwu – zdolno\u015b\u0107 do racjonalnych wybor\u00f3w przy urnach i wsz\u0119dzie tam, gdzie jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 popierania w\u0142adzy lub odmowy poparcia.<\/p>\n To zagra\u017ca dw\u00f3m niezwyk\u0142ym osi\u0105gni\u0119ciom, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 udzia\u0142em Polski w\u00a0drugiej po\u0142owie XX wieku. Jedno to historyczna szansa, kt\u00f3ra nasta\u0142a po\u00a0drugiej wojnie \u015bwiatowej dzi\u0119ki ja\u0142ta\u0144skim postanowieniom mocarstw. By\u0142o ni\u0105\u00a0przesuni\u0119cie kraju po Odr\u0119. Uwolni\u0142o nas od\u00a0\u017ar\u00f3de\u0142 wiekowych konflikt\u00f3w narodowo\u015bciowych na wschodzie, jak\u017ce niegdy\u015b\u00a0krwawych i podcinaj\u0105cych byt narodowy, a zarazem przestrzennie i\u00a0cywilizacyjnie przybli\u017cy\u0142o nas do Zachodu. Drugi sukces to uwolnienie si\u0119 o\u00a0w\u0142asnych si\u0142ach od komunizmu i danie w tym wzgl\u0119dzie przyk\u0142adu innym nacjom. Oczywi\u015bcie, konieczna by\u0142a do tego odpowiednia koniunktura mi\u0119dzynarodowa\u00a0oraz zad\u0142u\u017cenie si\u0119 PRL u zachodnich bankier\u00f3w, ale to nie umniejsza rangi\u00a0sukcesu. Z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na\u0144 po r\u00f3wni odwaga i determinacja Polak\u00f3w od roku 1980\u00a0oraz rozwaga i negocjacyjna zr\u0119czno\u015b\u0107 w roku 1989.\u00a0Ale to zbli\u017cenie do cywilizacji Zachodu, jak i duch politycznej\u00a0racjonalno\u015bci s\u0105 dzi\u015b zagro\u017cone przez pseudopatriotyczn\u0105 mitomani\u0119\u00a0przybieraj\u0105c\u0105 wr\u0119cz cechy histerii. A histeria maniak\u00f3w i fanatyk\u00f3w jest\u00a0epidemiczna, \u0142atwo mo\u017ce si\u0119 udziela\u0107 rozs\u0105dnym dot\u0105d obywatelom,\u00a0 jak o tym\u00a0\u015bwiadcz\u0105 dzieje paru destrukcyjnych rewolucji.<\/p>\n Gdy chodzi o rozpoznanie mechanizm\u00f3w mitologii politycznej, szczeg\u00f3lnie\u00a0pouczaj\u0105ce jest badanie mit\u00f3w o charakterze utopii spo\u0142ecznych, o ile\u00a0pr\u00f3bowano wciela\u0107\u00a0 je w \u017cycie, a pr\u00f3by te si\u0119 ko\u0144czy\u0142y totaln\u0105 pora\u017ck\u0105. Znaj\u0105c\u00a0tre\u015b\u0107 utopijnej doktryny i analizuj\u0105c zwi\u0105zki przyczynowe mi\u0119dzy t\u0105 tre\u015bci\u0105\u00a0i pora\u017ckami w jej realizacji, rozpoznajemy \u00f3w mechanizm na tyle, by mie\u0107\u00a0pogl\u0105d na sposoby przeciwdzia\u0142ania utopii. Do tego celu wybitnie si\u0119 nadaje\u00a0jako obiekt bada\u0144 utopia komunistyczna, tote\u017c po\u015bwi\u0119cam jej reszt\u0119 obecnego\u00a0szkicu.<\/p>\n \u00a73. Dlaczego szczeg\u00f3lnie pouczaj\u0105cy jest przypadek utopii komunistycznej<\/strong><\/p>\n Jest on wielce interesuj\u0105cy, a to z tej racji, \u017ce zaistnia\u0142a\u00a0rzadka w historii sposobno\u015b\u0107 prze\u015bledzenia, jak przebiega\u0142o przez trzy \u0107wierci wieku tworzenie opartego na tym micie systemu. I jak zako\u0144czy\u0142o si\u0119\u00a0ono ca\u0142kowitym niepowodzeniem. Tak poczynione obserwacje pozwalaj\u0105\u00a0uchwyci\u0107 zwi\u0105zek mi\u0119dzy pora\u017ck\u0105 systemu oraz utopijno\u015bci\u0105 tych tre\u015bci,\u00a0kt\u00f3rymi si\u0119 kierowano w jego zaprowadzaniu.<\/p>\n \u015awiadkami jego rozpadu by\u0142o wielu ludzi spo\u015br\u00f3d jeszcze \u017cyj\u0105cych, w tym\u00a0autor niniejszego wpisu oraz jego r\u00f3wie\u015bnicy (na kt\u00f3rych komentarze liczy\u00a0autor). Jest to pomy\u015blna okoliczno\u015b\u0107 badawcza. Wnioski bowiem bezpo\u015brednie,\u00a0czyli z tego, co si\u0119 widzia\u0142o na w\u0142asne oczy, s\u0105 pe\u0142niejsza i\u00a0wiarogodniejsze ni\u017c te, kt\u00f3re historyk jest w\u00a0stanie wydoby\u0107 po\u015brednio z interpretacji \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n Mit\u00f3w, jak wspomniano w \u00a71, s\u0105 dwa rodzaje: kosmogoniczne, dotycz\u0105ce los\u00f3w\u00a0wszech\u015bwiata, oraz spo\u0142eczne – dotycz\u0105ce los\u00f3w ludzkich zbiorowo\u015bci.\u00a0 Losy\u00a0ludzkie rozgrywaj\u0105 si\u0119 w czasie, mo\u017cemy wi\u0119c z grubsza podzieli\u0107 mity\u00a0spo\u0142eczne na trzy gatunki: o przesz\u0142o\u015bci, tera\u017aniejszo\u015bci i przysz\u0142o\u015bci.\u00a0Pierwsze nazywamy historycznymi (np. o pocz\u0105tkach dynastii Piast\u00f3w), trzecie\u00a0utopiami (np. biblijna o maj\u0105cym nadej\u015b\u0107 kr\u00f3lestwie mesja\u0144skim). Na drugie brak gotowej nazwy; mo\u017cna je zaliczy\u0107 do stereotyp\u00f3w spo\u0142ecznych,\u00a0ale takich z wielk\u0105 doz\u0105 uroje\u0144, jak np. doktryna rasistowska o istnieniu\u00a0rasy aryjskiej i jej wy\u017cszo\u015bci nad innymi. Nie jest to rozr\u00f3\u017cnienie daj\u0105ce\u00a0roz\u0142\u0105czno\u015b\u0107 klas, a tylko wskazanie na r\u00f3\u017cne aspekty: ten sam mit mo\u017ce\u00a0zawiera\u0107 np. warto\u015bciuj\u0105cy silnie stereotyp (jak wspomniany mit aryjsko\u015bci)\u00a0wraz z pr\u00f3b\u0105 jego uzasadnienia w legendarnej przesz\u0142o\u015bci (nawi\u0105zanie do\u00a0mit\u00f3w starogerma\u0144skich) i z wizj\u0105 jakiego\u015b przysz\u0142ego triumfu (has\u0142o\u00a0 „Tysi\u0105cletnia Rzesza”).<\/p>\n Po takim naszkicowaniu t\u0142a poj\u0119ciowego, mo\u017cemy ju\u017c si\u0119 skoncentrowa\u0107 na\u00a0utopii komunistycznej. Na wst\u0119pie – uwaga terminologiczna. Komuni\u015bci zwykli\u00a0u\u017cywa\u0107, z pewn\u0105 intencj\u0105 propagandow\u0105, przydawki „komunistyczny” zamiennie z\u00a0„socjalistyczny”. Istniej\u0105 jednak inne konteksty dla s\u0142owa „socjalizm”,\u00a0niekt\u00f3re o tak zacnej tradycji jak ta ze skr\u00f3tu „PPS”, nie wypada wi\u0119c ich\u00a0miesza\u0107 z tre\u015bciami tak negatywnymi, jak te kt\u00f3rymi obros\u0142o s\u0142owo\u00a0„komunizm”.<\/p>\n \u00a74. Urok utopii komunistycznej oddany w s\u0142owie poetyckim<\/strong><\/p>\n Chc\u0105c odda\u0107 urok owej utopii bior\u0105cej w przemo\u017cne posiadanie niejeden umys\u0142,\u00a0najlepiej si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 ku tomikom poezji. Nie rzadkie w niej by\u0142y fascynacje\u00a0utopijnymi wizjami nowego \u0142adu. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 „nowego”, poniewa\u017c\u00a0pr\u00f3cz tre\u015bci, kt\u00f3re poci\u0105ga\u0142y wra\u017cliwych poet\u00f3w istotny by\u0142 te\u017c sam czar\u00a0nowo\u015bci.<\/p>\n Oto dzie\u0144 nowy i \u015bwiat nowy Tak pisa\u0142 Leopold Staff w roku 1954. Z tre\u015bci tego wiersza („Chcia\u0142em ju\u017c\u00a0zamkn\u0105\u0107 dzie\u0144”) nie dowiadujemy si\u0119 wprawdzie jaka to nowo\u015b\u0107 oczarowa\u0142a\u00a0poet\u0119, ale najwa\u017cniejsze jest tu poetyckie \u015bwiadectwo owego zauroczenia\u00a0nowo\u015bci\u0105; „w ka\u017cdym pocz\u0105tku wielki czar si\u0119 chowa” pisa\u0142 te\u017c Herman Hesse\u00a0w „Grze szklanych paciork\u00f3w”. Nowo\u015b\u0107 to silny przyp\u0142yw informacji, a tego\u00a0umys\u0142 ludzki jest tak spragniony, \u017ce bez przesady mo\u017cna to nazwa\u0107\u00a0informacyjnym g\u0142odem<\/em>, i uzna\u0107 za rys wchodz\u0105cy do definicji cz\u0142owieka jako\u00a0„animal rationale”. Po\u015bwi\u0119c\u0119 tej kwestii osobny wpis,\u00a0obecny za\u015b sygnalizuje jej wa\u017cno\u015b\u0107 dla wyja\u015bnienia, sk\u0105d bierze si\u0119 u\u00a0niekt\u00f3rych tak nieodparta wiara w utopie.<\/p>\n Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 odpowiedzi jest w tym, \u017ce g\u0142\u00f3d informacyjny stanowi nap\u0119d\u00a0poznawczy, bez kt\u00f3rego nie by\u0142oby odkry\u0107 i innych wa\u017cnych zrozumie\u0144, tote\u017c\u00a0nie ma on by\u0107 t\u0142umiony. Ma by\u0107 natomiast nale\u017cycie r\u00f3wnowa\u017cony przez ten\u00a0rodzaj krytycyzmu, jakiego wzorce daje nam post\u0119powanie naukowe, a\u00a0systematycznie opisuje teoria logiczna. Nie jest to jednak co\u015b czego oczekujemy od poet\u00f3w, korzystajmy wi\u0119c raczej z tego, \u017ce umiej\u0105 oni zwi\u0119\u017ale i przejmuj\u0105co odda\u0107 swe zaczarowanie utopi\u0105. Metafor\u0105\u00a0zaczarowania pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 Karl Popper w podtytule pierwszego tomu „Open\u00a0Society”, gdzie mamy zwrot the „the spell of Plato” na okre\u015blenie utopii\u00a0plato\u0144skiej („spell” to – wed\u0142ug s\u0142ownika – „a compelling attraction;\u00a0charm or fascination”).<\/p>\n Do tych, co dali \u017carliwe \u015bwiadectwo swej wiary w komunizm nale\u017ca\u0142 Julian\u00a0Tuwim (1894-1953). Jako poeta o niezwyk\u0142ej mocy i urodzie s\u0142owa, a przy tym\u00a0nieprzeci\u0119tny erudyta, stanowi on przypadek szczeg\u00f3lnie pobudzaj\u0105cy do\u00a0pytania o przyczyny paradoksu: czemu wybitni intelektuali\u015bci bywali tak\u00a0niewra\u017cliwi na jawn\u0105 absurdalno\u015b\u0107 systemu komunistycznego? Odpowiedzi\u00a0b\u0119dziemy szuka\u0107 (jak zapowiedzia\u0142em wy\u017cej) w rozwa\u017caniach o g\u0142odzie\u00a0informacyjnym, a tymczasem ws\u0142uchajmy si\u0119 w \u015bwiadectwo Tuwima.<\/p>\n A kiedy lud na nogi stanie, Jest to strofa ze s\u0142ynnej Modlitwy w „Kwiatach Polskich”. Pi\u0119kny tekst, ale\u00a0i osobliwy, skoro w chrze\u015bcija\u0144skiej modlitwie autor tak apoteozuje\u00a0komunizm, kt\u00f3ry okre\u015bla\u0142 chrze\u015bcija\u0144stwo jako opium dla ludu. Ale nie ma si\u0119 co dziwi\u0107 tym osobliwym sojuszem chrze\u015bcija\u0144stwa i komunizmu w duszy poety, gdy si\u0119 zwa\u017cy, i\u017c ca\u0142a tre\u015b\u0107 owej Modlitwy znajduje si\u0119 w sferze\u00a0mitologicznej, gdzie wszystko jest mo\u017cliwe.<\/p>\n Dwa pierwsze wiersze to metafora dokonanej si\u0142\u0105 („pi\u0119\u015b\u0107 \u017cylasta”) rewolucji\u00a0spo\u0142ecznej. Dwa nast\u0119pne opisuj\u0105 jej upragnione owoce. Jest to podany z\u00a0poetyck\u0105 zwi\u0119z\u0142o\u015bci\u0105 wyk\u0142ad nauki Karola Marksa o tzw. warto\u015bci dodanej (z\u00a0pierwszego tomu „Kapita\u0142u”). Wed\u0142ug tej nauki, ca\u0142a zas\u0142uga wytworzenia\u00a0warto\u015bci produktu, dodanej do warto\u015bci surowca przynale\u017cy, do ludzi pracy\u00a0fizycznej w miastach (robotnicy) i wsiach (ch\u0142opi), podczas gdy fabrykant\u00a0czy ziemianin im j\u0105 prawie w ca\u0142o\u015bci zabiera, zostawiaj\u0105c tylko och\u0142ap\u00a0konieczny dla zachowania si\u0142y fizycznej do dalszej produkcji.<\/p>\n Wedle Marksa\u00a0nie nale\u017cy si\u0119 wynagrodzenie za udzia\u0142 w produkcji ani autorowi\u00a0my\u015bli technicznej ani personelowi zarz\u0105dzaj\u0105cemu, ani ksi\u0119gowemu,\u00a0 ani tym\u00a0bardziej temu, kto w\u0142o\u017cy\u0142 kapita\u0142. S\u0105 to wyzyskiwacze odbieraj\u0105cy\u00a0robotnikowi jego krwawic\u0119. Rewolucja mu j\u0105 zwr\u00f3ci, odda we w\u0142adanie czyli w\u00a0zarz\u0105d. A \u017ce praktycznie jest nie spos\u00f3b. \u017ceby klasa robotnicza w sojuszu z\u00a0ch\u0142opsk\u0105 zajmowa\u0142a si\u0119 zarz\u0105dzaniem produkcj\u0105, deleguje ona t\u0119 w\u0142adz\u0119 w r\u0119ce\u00a0swych przyw\u00f3dc\u00f3w owianych najczystszym idealizmem i nieograniczon\u0105\u00a0kompetencj\u0105 w zarz\u0105dzaniu, takich cho\u0107by jak Lenin i Stalin. Za nich zanosi\u00a0mod\u0142y do Boga jedna z kolejnych strof Modlitwy:<\/p>\n Daj rz\u0105dy m\u0105drych, dobrych ludzi, Dwa za\u015b ko\u0144cowe wiersze cytowanej wcze\u015bniej zwrotki kontynuuj\u0105 my\u015bl Marksa, \u017ce\u00a0tylko praca jest niezb\u0119dna do wytwarzania d\u00f3br, a inwestowanie kapita\u0142u nie\u00a0ma nic do rzeczy; st\u0105d modlitewna pro\u015bba, by „pieni\u0105dz w pieni\u0105dz nie\u00a0porasta\u0142”. Skoro zb\u0119dny jest kapita\u0142, zb\u0119dni te\u017c bankierzy, tote\u017c w\u0142adza\u00a0komunistyczna skutecznie ich zlikwidowa\u0142a, wyr\u0119czaj\u0105c w tym Pana Boga jako\u00a0adresata Modlitwy.<\/p>\n Inwektywa Tuwima przeciw bankierom doczeka\u0142a si\u0119 ironicznego komentarza,\u00a0kt\u00f3ry dopisa\u0142a osobi\u015bcie sama Historia. Ta pojmowana przez Marksa jako\u00a0swoista Si\u0142a Wy\u017csza, kt\u00f3ra na pot\u0119pienie skaza\u0142a kapitalizm, a wieczny\u00a0triumf mia\u0142a przynie\u015b\u0107 komunizmowi. Gdy po p\u00f3\u0142 wieku komunizm w Polsce\u00a0zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c zmarnotrawi\u0107 wszelkie odziedziczone rezerwy, ostatni\u0105 desk\u0119\u00a0ratunku dostrze\u017cono w zachodnich bankierach, kt\u00f3rym przez lata „pieni\u0105dz w\u00a0pieni\u0105dz porasta\u0142”. Istotnie, ci nie posk\u0105pili hojnych kredyt\u00f3w. A gdy\u00a0nasta\u0142a pora sp\u0142at, wierzyciele zgodzili si\u0119 nawet umorzy\u0107 lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego\u00a0nie daj\u0105cego si\u0119 sp\u0142aci\u0107 w ca\u0142o\u015bci d\u0142ugu. Ale pod warunkiem, \u017ce kraj oka\u017ce\u00a0si\u0119 zdolny do uiszczenia owej reszty. A z kolei jako warunek konieczny tej\u00a0zdolno\u015bci wysun\u0119li odej\u015bcie od komunizmu i wprowadzenie gospodarki\u00a0kapitalistycznej. W\u0142odarze komunistyczni, przyci\u015bni\u0119ci do muru, nie mieli\u00a0innego wyj\u015bcia.\u00a0\u00a0Tak kraj doczeka\u0142 si\u0119 po p\u00f3\u0142 wieku gospodarki wolnej od\u00a0utopii, w miar\u0119 racjonalnej. Je\u015bli nawet nie do ko\u0144ca racjonalnej to\u00a0dlatego, \u017ce pe\u0142na racjonalno\u015b\u0107 jest zawsze raczej horyzontem, ku kt\u00f3remu si\u0119\u00a0zmierza ni\u017c punktem ju\u017c osi\u0105gni\u0119tym.<\/p>\n Ta opowie\u015b\u0107 o losach najwi\u0119kszej utopii XX wieku owocuje u\u017cytecznym te\u017c na\u00a0dzi\u015b mora\u0142em, jak nie dopu\u015bci\u0107 do rz\u0105d\u00f3w utopii. Jest to mora\u0142 o potrzebie\u00a0wiedzy i edukacji ekonomicznej (kt\u00f3rej brak zem\u015bci\u0142 si\u0119 na komunistach), o\u00a0w\u0142a\u015bciwym sposobie komunikacji w\u0142adzy ze spo\u0142ecze\u0144stwem (kt\u00f3rej nieudolno\u015b\u0107\u00a0by\u0142a w komunizmie wr\u0119cz skrajna), i tak dalej. Ale \u017ceby prze\u015bledzi\u0107 takie\u00a0zwi\u0105zki logiczne, trzeba osobnej przestrzeni do dyskursu, jakby osobnego\u00a0rozdzia\u0142u opowie\u015bci, na co przyjdzie kolej w swoim czasie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a71. O pewnej k\u0142opotliwej zagadce umys\u0142u M\u00f3zg ludzki jest najbardziej z\u0142o\u017conym elementem wszech\u015bwiata. Ludzki za\u015b umys\u0142 elementem najbardziej we wszech\u015bwiecie zagadkowym. Jedne z jego zagadek ciesz\u0105 wizjami wspania\u0142ej pot\u0119gi umys\u0142u, inne jednak wprawiaj\u0105 w nastr\u00f3j nie najlepszy. Do wspania\u0142ych nale\u017cy … Czytaj dalej
\nTysi\u0105cem dziw\u00f3w gra mi.
\nZerwa\u0142em si\u0119 na r\u00f3wne nogi.
\nPrzed wysokimi stan\u0105\u0142em schodami.<\/p>\n
\nNiechaj podniesie pi\u0119\u015b\u0107 \u017cylast\u0105:
\nDaj pracuj\u0105cym we w\u0142adanie
\nPlon pracy ich we wsi i miastach,
\nBankierstwo rozp\u0119d\u017a – i spraw, Panie,
\nBy pieni\u0105dz w pieni\u0105dz nie porasta\u0142.<\/p>\n
\nMocnych w m\u0105dro\u015bci i dobroci.<\/p>\n