\u00a71.<\/strong> Osobno\u015b\u0107 jest sposobem my\u015blenia, kt\u00f3ry cieszy jego posiadacza pewnym\u00a0 zaskakuj\u0105cym kontrastem.\u00a0 Kontrast na tym polega, \u017ce co\u015b, co mnie wydaje si\u0119 oczywiste i z gruntu realistyczne, moi typowi rozm\u00f3wcy uwa\u017caj\u0105 za niezmiernie dalekie od rzeczywisto\u015bci; tak dalekie, i\u017c spogl\u0105daj\u0105 z niejakim\u00a0 wsp\u00f3\u0142czuciem, \u017ce mam tak niedobrze w g\u0142owie, a nawet z przygan\u0105, \u017ce rozpowiadanie czego\u015b takiego jest nieodpowiedzialne.\u00a0 Niech to zobrazuj\u0105 dwie kr\u00f3tkie opowie\u015bci, kt\u00f3re oznaczam literami A i B.<\/p>\n A.<\/strong>\u00a0 Do\u015bwiadcza\u0142em osobno\u015bci np. wtedy, gdy w czasach Gierka zapowiada\u0142em rych\u0142y upadek systemu i bloku socjalistycznego. Za\u0142o\u017cy\u0142em si\u0119 raz o koniak z pewnym profesorem historii, moim r\u00f3wie\u015bnikiem, \u017ce \u00f3w upadek nast\u0105pi przed naszym przej\u015bciem na emerytur\u0119 w roku 2000.\u00a0 A na to samo dictum dwaj inni koledzy, profesorowie logiki, uznali, \u017ce jestem osobnikiem kompletnie oderwanym od rzeczywisto\u015bci.\u00a0 Co mo\u017ce tu cieszy\u0107 posiadacza tak osobnego pogl\u0105du?\u00a0 To,\u00a0 \u017ce w zderzeniu z siln\u0105 opozycj\u0105 odczuwam tym silniej w\u0142asn\u0105 racj\u0119, a postrzegaj\u0105c,\u00a0 jak rozm\u00f3wca daleki jest od rozumienia rzeczywisto\u015bci (cho\u0107 s\u0105dzi o sobie wr\u0119cz przeciwnie), czuj\u0119\u00a0 mocniej w\u0142asn\u0105 za\u017cy\u0142o\u015b\u0107 z prawami tego \u015bwiata. Tymi, z kt\u00f3rych wysnuwam swe diagnozy czy prognozy. Prawo, kt\u00f3re mia\u0142em na uwadze w tamtej prognozie w spos\u00f3b intuicyjny,\u00a0 po jego wyartyku\u0142owaniu w teorii ekonomicznej (np. von Misesa i Hayeka) m\u00f3wi tyle:\u00a0 jedynie moc obliczeniowa wolnego rynku mo\u017ce sprosta\u0107 z\u0142o\u017cono\u015bci obliczeniowej gospodarki w\u00a0 tak wielkiej skali, jak skala pa\u0144stwa, a tym bardziej imperium. Bezsilna za\u015b wobec tej z\u0142o\u017cono\u015bci jest gospodarka nakazowa sterowana centralnie przez zast\u0119p biurokrat\u00f3w – tak oderwanych od rzeczywisto\u015bci ekonomicznej, \u017ce okazaliby si\u0119\u00a0 bezradni nawet wtedy, gdyby mieli obs\u0142ugiwa\u0107\u00a0 ma\u0142y kiosk warzywny.<\/p>\n B.<\/strong> Jak mi\u0142o jest czu\u0107 si\u0119 odst\u0119pc\u0105 od pogl\u0105d\u00f3w og\u00f3lnie uznawanych,\u00a0 do\u015bwiadczam te\u017c wtedy, gdy kogo\u015b przekonuj\u0119, \u017ce kraj, kt\u00f3ry najwi\u0119cej zyska\u0142 geopolitycznie w Europie, w wyniku wojny i uk\u0142ad\u00f3w ja\u0142ta\u0144skich, ma na imi\u0119 Polska. Powszechny w tym kraju lament,\u00a0 jak\u0105 krzywd\u0119 zada\u0142y nam te uk\u0142ady jest dziwacznym nieporozumieniem. Kresy wschodnie zosta\u0142yby i tak utracone w wyniku krwawej\u00a0 wojny\u00a0 z Ukrai\u0144cami i Litwinami, kt\u00f3rzy walcz\u0105c zawzi\u0119cie z nami o sporne tereny mieliby silne wsparcie od\u00a0 Rosji. Bez rekompensaty za\u015b na zachodzie i p\u00f3\u0142nocy zagwarantowanej przez Ja\u0142t\u0119 powsta\u0142oby pa\u0144stewko\u00a0 mi\u0119dzy Bugiem i Wart\u0105 z prawie \u017cadnym dost\u0119pem do morza. Do tego, mamy nareszcie pa\u0144stwo bez konflikt\u00f3w etnicznych, a na zachodzie odziedziczyli\u015bmy infrastruktur\u0119 cywilizacyjn\u0105 na tak wysokim poziomie europejskim (Wroc\u0142aw, Opole, porty), \u017ce nie\u00a0 mog\u0105 si\u0119 z tym r\u00f3wna\u0107 nawet Lw\u00f3w i Wilno, nie m\u00f3wi\u0105c o bagnach Prypeci. Tak wi\u0119c miast nurza\u0107 si\u0119 z rodakami w smutku i poczuciu krzywdy, ciesz\u0119 si\u0119 samopoczuciem Polaka, do kt\u00f3rego los historyczny si\u0119 u\u015bmiechn\u0105\u0142 po paru wiekach realnych nieszcz\u0119\u015b\u0107,\u00a0 i kt\u00f3ry ma do\u015b\u0107 rozs\u0105dku, by ten fakt zauwa\u017cy\u0107.\u00a0 A sta\u0142o si\u0119 to dzi\u0119ki imperialnej zach\u0142anno\u015bci Stalina, kt\u00f3ry sobie wyobra\u017ca\u0142,\u00a0 \u017ce przesuni\u0119cie Polski na zach\u00f3d automatycznie rozszerzy na zach\u00f3d jego stref\u0119 wp\u0142yw\u00f3w,\u00a0 jako \u017ce\u00a0 Polska mia\u0142a na zawsze (i tu si\u0119 w chytro\u015bci swej przeliczy\u0142) w tej strefie pozosta\u0107.<\/p>\n *\u00a0\u00a0 * \u00a0 * <\/strong><\/p>\n \u00a72. <\/strong>\u00a0Istotna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy przypadkami A i B polega na stopniu intersubiektywno\u015bci. W przypadku A bra\u0142 si\u0119 on min. z r\u00f3\u017cnicy w pochodzeniu klasowym, kt\u00f3r\u0105 trudno pokona\u0107 uczonym dyskursem. Moi rozm\u00f3wcy wywodzili si\u0119 z rodzin inteligenckich. Ja mia\u0142em ojca, kt\u00f3ry z robotnika\u00a0 sta\u0142 si\u0119 przemys\u0142owcem dzi\u0119ki swym talentom technicznym i ekonomicznym,\u00a0 usilnej pracy i oszcz\u0119dno\u015bci, w czym na r\u00f3\u017cne sposoby wspiera\u0142a go matka. I tak na moich oczach jako dziecka, a potem po trosze i terminatora, powstawa\u0142a firma, zak\u0142ad mechaniczny, kt\u00f3ry w kilku latach przedwojennych, w czasie wojny i po wojnie zapewni\u0142 ca\u0142ej rodzinie du\u017cy dostatek. To by\u0142 z pewno\u015bci\u0105 lepszy kurs wiedzy o gospodarce, ni\u017c ten, kt\u00f3ry przechodzi\u0142a powojenna inteligencja w szko\u0142ach wy\u017cszych PRL-u pod nazw\u0105 ekonomii politycznej socjalizmu (a ten mnie omin\u0105\u0142 dzi\u0119ki studiowaniu w KUL,\u00a0 gdzie wyk\u0142adano w czasach PRL umiarkowany kapitalizm pod mianem katolickiej nauki spo\u0142ecznej, krytycznej\u00a0\u00a0wobec socjalizmu).<\/p>\n Intersubiektywno\u015b\u0107 argumentacji jest to sytuacja, w kt\u00f3rej ka\u017cda ze stron, optuj\u0105c za innym pogl\u0105dem, ma zarazem niezb\u0119dn\u0105 dla wzajemnego rozumienia si\u0119\u00a0 wiedz\u0119 na temat oczywisto\u015bci \u017cywionych przez drug\u0105 stron\u0119\u00a0 i o jej aparaturze poj\u0119ciowej.\u00a0 Oponentom mojego pogl\u0105du o nieuchronno\u015bci ko\u0144ca systemu socjalistycznego nie spos\u00f3b by\u0142o przekaza\u0107 ten zas\u00f3b refleksji ekonomicznej i zrodzonych z niej poj\u0119\u0107, kt\u00f3ry wr\u00f3s\u0142 w m\u00f3j \u017cyciorys,\u00a0 a w \u017cyciorysach mych rozm\u00f3wc\u00f3w by\u0142 po prostu nieobecny.\u00a0 Dlatego wyra\u017caj\u0105c m\u00f3j g\u0142os osobny na prawach konwersacji, w kt\u00f3rej ka\u017cdy si\u0119 dzieli swym punktem widzenia, nie stawa\u0142em do pojedynku na argumenty.\u00a0 Przy tak odmiennym zasobie do\u015bwiadcze\u0144 i poj\u0119\u0107 nie by\u0142oby szans na zbli\u017cenie stanowisk.<\/p>\n Inaczej ma si\u0119 sprawa w przypadku B. Moje przes\u0142anki dotycz\u0105 fakt\u00f3w powszechnie znanych. Co si\u0119 tyczy oponent\u00f3w, to mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce nie maj\u0105 na og\u00f3\u0142 w\u0142asnych w tej sprawie przemy\u015ble\u0144,\u00a0 raczej id\u0105 za utartym stereotypem. A temu do czasu upadku ZSRR sprzyja\u0142o przekonanie,\u00a0 \u017ce ja\u0142ta\u0144ski wyrok skazuj\u0105cy Polsk\u0119 na uwi\u0119zienie w bloku komunistycznym b\u0119dzie bezterminowy jak do\u017cywocie.\u00a0\u00a0 Wtedy mo\u017cna\u00a0 by\u0142o si\u0119 zastanawia\u0107, czy ten koszt nie g\u00f3ruje nad zyskiem, jakim\u00a0 jest przesuni\u0119cie\u00a0 si\u0119 Polski na Zach\u00f3d.\u00a0 \u0141atwo zrozumie\u0107, \u017ce nie wszyscy zd\u0105\u017cyli si\u0119 przeorientowa\u0107 w nowej sytuacji, pozostaj\u0105c si\u0142\u0105 bezw\u0142adno\u015bci przy wcze\u015bniejszej ocenie, dzi\u015b ju\u017c nieaktualnej.\u00a0 Argumentacja ma ich tylko wyrwa\u0107 z tej bezw\u0142adno\u015bci. A na to jest wi\u0119ksza szansa ni\u017c\u00a0 na przekonanie kogo\u015b wtedy, gdy trzeba mu zaaplikowa\u0107 inn\u0105 ni\u017c\u00a0 jego\u00a0 w\u0142asna\u00a0 aparatur\u0119 poj\u0119ciow\u0105 (np. do\u015b\u0107 wyrafinowane\u00a0 uj\u0119cie wolnego rynku jako systemu przetwarzania informacji czyli obliczeniowego).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a71. Osobno\u015b\u0107 jest sposobem my\u015blenia, kt\u00f3ry cieszy jego posiadacza pewnym\u00a0 zaskakuj\u0105cym kontrastem.\u00a0 Kontrast na tym polega, \u017ce co\u015b, co mnie wydaje si\u0119 oczywiste i z gruntu realistyczne, moi typowi rozm\u00f3wcy uwa\u017caj\u0105 za niezmiernie dalekie od rzeczywisto\u015bci; tak dalekie, i\u017c spogl\u0105daj\u0105 … Czytaj dalej