Niniejszym wpisem chcia\u0142bym zmobilizowa\u0107 do akcji nowe si\u0142y, kt\u00f3re p\u00f3ki co gromadz\u0105 si\u0119 w sali wyk\u0142adowej. Pisz\u0105c o akcji, mam na my\u015bli dyskusj\u0119, kt\u00f3ra jest czym\u015b w rodzaju humanistycznego poligonu, albo inaczej: pola \u0107wiczebnego humanisty. Dyskutuj\u0105c \u015bcieramy si\u0119 z innymi, a w tym starciu\u00a0 precyzujemy poj\u0119cia, sprawdzamy argumenty, dochodzimy stopniowo do przekona\u0144 coraz lepiej uzasadnionych. Innymi s\u0142owy: dochodzimy do wiedzy, kt\u00f3ra jest wynikiem mi\u0119dzyludzkiej (czyli: humanistycznej) interakcji.<\/p>\n
A zatem: \u201eCzy informatykom jest potrzebna filozofia<\/em>?\u201d.<\/p>\n Podejmuj\u0105c ten temat, mo\u017cna si\u0119 kierowa\u0107 w\u0142asnymi odczuciami (rozumiem, \u017ce w przypadku umys\u0142\u00f3w \u015bcis\u0142ych, kt\u00f3re dodatkowo postrzegaj\u0105 filozofi\u0119 jako matecznik og\u00f3lnikowo\u015bci, mog\u0105 to by\u0107 odczucia negatywne), ale warto te\u017c skonfrontowa\u0107 te odczucia z\u00a0 wiedz\u0105 o wsp\u00f3\u0142czesnym statusie filozofii, jej stosunku do nauk szczeg\u00f3\u0142owych oraz r\u00f3\u017cnych problemach, kt\u00f3re rodz\u0105 si\u0119 na styku filozofii z informatyk\u0105. Wzbogaceniu tej wiedzy s\u0142u\u017c\u0105 dwa teksty, kt\u00f3re chcia\u0142bym uczyni\u0107 podstaw\u0105 dyskusji: \u201eInformatyka i filozofia<\/a>\u201d oraz \u201eFilozofia i jej historia wobec nauk szczeg\u00f3\u0142owych<\/a>\u201d (prosz\u0119 klikn\u0105\u0107 i przeczyta\u0107, :-) )<\/p>\n We wspomnianych tekstach jest zawarta nie tylko wiedza, ale r\u00f3wnie\u017c moje pogl\u0105dy. Na dobry pocz\u0105tek zamieszczam ni\u017cej obszerny fragment pierwszego tekstu (zaczyna si\u0119 on od punktu 9, co znaczy, \u017ce przed nim jest jeszcze osiem innych punkt\u00f3w, :-) ).<\/p>\n *******<\/p>\n FRAGMENT TEKSTU<\/strong> \u201eInformatyka i filozofia\u201d<\/span><\/p>\n 9<\/strong>. <\/b>Wzajemne zwi\u0105zki mi\u0119dzy informatyk\u0105 i filozofi\u0105 maj\u0105 charakter dwustronny<\/b>, to znaczy zar\u00f3wno informatyka oddzia\u0142uje na filozofi\u0119, jak i filozofia wnosi co\u015b do informatyki.<\/span><\/p>\n 9<\/strong>a.<\/b> Po pierwsze zatem: informatyka inspiruje<\/b> filozof\u00f3w do wysuwania nowych hipotez (takich jak teza o podobie\u0144stwie umys\u0142u i komputera, czy interpretacja arystotelesowej formy jako informacji); niejako przy okazji informatyka wyposa\u017ca filozof\u00f3w w precyzyjny j\u0119zyk<\/b> wyrazu i analizy tych\u017ce hipotez.<\/span><\/p>\n 9b.<\/b> Po drugie jednak: filozofia zapewnia informatykom szerszy<\/b> ogl\u0105d ich bardzo szczeg\u00f3\u0142owych, technicznych\u00a0 bada\u0144 (pozwala dostrzec, na przyk\u0142ad, jak inne nauki, cho\u0107by psychologia poznawcza, wykorzystuj\u0105 poj\u0119cia i metody informatyczne); daje nadto g\u0142\u0119bsze zrozumienie<\/b> stosowanych metod (a tak\u017ce ich potencja\u0142u i ogranicze\u0144). 10.<\/b> Je\u015bli chodzi o konkretne przyk\u0142ady<\/b> zagadnie\u0144 filozoficznych, kt\u00f3re towarzysz\u0105 badaniom informatycznym, czy te\u017c s\u0105 ich naukow\u0105 konsekwencj\u0105, to grupuj\u0105 si\u0119 one g\u0142\u00f3wnie w metafizyce (ontologii), teorii poznania (epistemologii) i filozofii umys\u0142u.<\/span><\/p>\n 10a. <\/b>Do metafizyki<\/b> nale\u017cy, na przyk\u0142ad, wa\u017cne zagadnienie statusu bytowego informacji<\/b>. 10b.<\/b> Do teorii poznania<\/b> nale\u017cy z kolei ca\u0142a paleta zagadnie\u0144\u00a0 zwi\u0105zanych z poznawczymi ograniczeniami<\/b> metody algorytmicznej. 10c.<\/b>\u00a0 Z teori\u0105 poznania, badaj\u0105c\u0105 uwarunkowania i ograniczenia r\u00f3\u017cnych akt\u00f3w i metod poznawczych, wi\u0105\u017ce si\u0119 problematyka nieco inna, wchodz\u0105ca w sk\u0142ad filozofii umys\u0142u<\/b>. 11.<\/b> Wiele szczeg\u00f3\u0142owych zagadnie\u0144<\/b> filozofii informatyki grupuje si\u0119 wok\u00f3\u0142 dobrze okre\u015blonych pyta\u0144, maj\u0105cych swe \u017ar\u00f3d\u0142o w otwartych<\/b> (po dzi\u015b dzie\u0144) zagadnieniach informatycznych. Na przyk\u0142ad: \u201eCzy sztuczne sieci neuronowe s\u0105 r\u00f3wnowa\u017cne uniwersalnej maszynie Turinga?\u201d, \u201eCzy istnieje dobre matematyczne uzasadnienie skuteczno\u015bci informatycznych technik ewolucyjnych, czy te\u017c jedyne uzasadnienie odnosi do biologii?\u201d, \u201eCzy analogowe techniki przetwarzania danych s\u0105 sprowadzalne do cyfrowych?\u201d.<\/span><\/p>\n *******<\/p>\n Czekam zatem na pierwsze g\u0142osy… Gdyby kto\u015b chcia\u0142 zerkn\u0105\u0107, jak wypowiadano si\u0119 na podobny temat rok temu, niech przejdzie do wpisu \u201eO przydatno\u015bci filozofii<\/a>\u201d i zapozna si\u0119 z komentarzami. Tym razem jednak podyskutujmy konkretniej \u2013 bo w kontek\u015bcie informatycznym.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Niniejszym wpisem chcia\u0142bym zmobilizowa\u0107 do akcji nowe si\u0142y, kt\u00f3re p\u00f3ki co gromadz\u0105 si\u0119 w sali wyk\u0142adowej. Pisz\u0105c o akcji, mam na my\u015bli dyskusj\u0119, kt\u00f3ra jest czym\u015b w rodzaju humanistycznego poligonu, albo inaczej: pola \u0107wiczebnego humanisty. Dyskutuj\u0105c \u015bcieramy si\u0119 z innymi, … Czytaj dalej
\nI z jednym, i z drugim mo\u017cna dyskutowa\u0107.
\nBo wiedza przecie\u017c, nawet ta matematyczna i zmatematyzowana, nie jest czym\u015b zamkni\u0119tym raz na zawsze\u2026<\/p>\n
\nBy\u0107 mo\u017ce te\u017c filozofia \u2013 czy to po\u015brednio, czy to bezpo\u015brednio \u2013 kierunkuje<\/b> i inspiruje badania informatyczne (dobry przyk\u0142ad to ontologia, kt\u00f3ra mo\u017ce nasuwa\u0107 r\u00f3\u017cne pomys\u0142y w dziedzinie baz danych czy struktur danych).<\/span><\/p>\n
\nCzy informacja \u2013\u00a0 kt\u00f3rej r\u00f3\u017cne formy poznajemy coraz lepiej za po\u015brednictwem komputer\u00f3w \u2013 \u00a0stanowi jak\u0105\u015b odr\u0119bn\u0105 sfer\u0119 rzeczywisto\u015bci (bytu)? Czy jest to ta sama sfera, kt\u00f3r\u0105 Arystoteles nazywa\u0142 form\u0105<\/b> i traktowa\u0142 obok materii jako jeden z dw\u00f3ch, splecionych w ka\u017cdym bycie, sk\u0142adnik\u00f3w?\u00a0 Czy \u00f3w porz\u0105dkuj\u0105cy i kierunkuj\u0105cy materi\u0119 sk\u0142adnik potrafimy zawsze uchwyci\u0107 programistycznie<\/b>, to znaczy okre\u015bli\u0107, wed\u0142ug jakiego algorytmu i w ramach jakich struktur danych, pewien uk\u0142ad materialny dzia\u0142a i oddzia\u0142uje na inne uk\u0142ady? Innymi s\u0142owy: czy informacj\u0119 mo\u017cna zredukowa\u0107 do danych<\/b> (tworzywa maszyn informatycznych), a je\u015bli tak, to do jakiego rodzaju danych (np. cyfrowych czy analogowych)?
\nOto ci\u0105g pyta\u0144, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy metafizyk\u0119 (nawet t\u0119 staro\u017cytn\u0105) z informatyk\u0105?<\/span><\/p>\n
\nOd czas\u00f3w s\u0142ynnych twierdze\u0144 Kurta Godla oraz pokrewnych im odkry\u0107 Alana Turinga wiadomo (z pewno\u015bci\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 matematyce), \u017ce istniej\u0105 problemy, do rozwi\u0105zania kt\u00f3rych, nie mo\u017ce doprowadzi\u0107 \u017caden algorytm<\/b>. Problemy takie informatycy nazywaj\u0105 nieobliczalnymi<\/b>. Czy ograniczenie to tyczy si\u0119 wszelkich algorytm\u00f3w (schemat\u00f3w rozwi\u0105zywania problem\u00f3w), czy te\u017c tylko takich, kt\u00f3re okre\u015bli\u0142 \u015bci\u015ble Alan Turing, a kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 przepisom dzia\u0142ania maszyn cyfrowych (r\u00f3wnowa\u017cnych tzw. maszynom Turinga)?\u00a0Czy to samo ograniczenie stosuje si\u0119 do ludzi, czy tylko do maszyn<\/b>?
\nOto drobna pr\u00f3bka zagadnie\u0144, kt\u00f3re zaprz\u0105taj\u0105 uwag\u0119 inspirowanych informatycznie epistemolog\u00f3w.<\/span><\/p>\n
\nJej kluczowe pytanie jest nast\u0119puj\u0105ce: \u201eW jakim sensie i w jakim zakresie umys\u0142 jest podobny do komputera<\/b> i jakiego?\u201d (bo, \u017ce istotne podobie\u0144stwa istniej\u0105, to nie ulega kwestii).\u00a0 W wersji naukowej pytanie to tyczy si\u0119 modelowania i brzmi: \u201eW jakim zakresie czynno\u015bci\u00a0 poznawcze, takie jak wnioskowanie czy uczenie si\u0119, mo\u017cna modelowa\u0107 komputerowo<\/b>?\u201d.
\nZagadnienie to stawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w postaci odwrotnej, zapytuj\u0105c o to \u201eCzy maszyna mog\u0142aby my\u015ble\u0107?\u201d. Namys\u0142 nad tym zagadnieniem prowadzi nie tylko do argument\u00f3w \u201eza\u201d i \u201eprzeciw\u201d, ale tak\u017ce do g\u0142\u0119bszej refleksji nad istot\u0105 my\u015blenia<\/b>.<\/span><\/p>\n
\nJest potrzebna ta filozofia, czy nie jest?
\nPrzydaje si\u0119, czy raczej nie?<\/p>\n