{"id":4343,"date":"2013-03-21T09:48:41","date_gmt":"2013-03-21T09:48:41","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.marciszewski.eu\/?p=4343"},"modified":"2025-09-23T11:11:07","modified_gmt":"2025-09-23T09:11:07","slug":"czy-kurs-logiki-dla-humanistow-nalezy-redukowac-do-rachunku-monadycznego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=4343","title":{"rendered":"Czy kurs logiki dla humanist\u00f3w nale\u017cy redukowa\u0107 do rachunku monadycznego?"},"content":{"rendered":"

Niniejszy wpis jest pomy\u015blany jako zagajenie dyskusji, w kt\u00f3rej argumenty autora za odpowiedzi\u0105 przecz\u0105c\u0105 wysuwam w artykule pt. „Czy w uprawianiu logiki predykat\u00f3w<\/em> warto by\u0107 monadyst\u0105?<\/em>” Daj\u0119 tu link do Katalogu „Cafe Aleph”<\/a>, gdzie wymieniona pozycja znajduje si\u0119 jako czwarta w dziale A7<\/a>, po trzech innych po\u015bwi\u0119conych sposobowi uprawiania logiki predykat\u00f3w, w tym „przedruk” znakomitego artyku\u0142u Jerzego Pogonowskiego i Izabeli Bondeckiej-Krzykowskiej<\/p>\n

Bardzo dobr\u0105 okazj\u0105 do zainicjowania takiej dyskusji jest ukazania si\u0119 podr\u0119cznika, kt\u00f3ry programowo realizuje odpowied\u017a twierdz\u0105c\u0105 na postawione tu pytanie. Czy s\u0142usznie? Jest to rzecz warta dyskusji w gronie wyk\u0142adowc\u00f3w logiki. Podr\u0119cznik, kt\u00f3ry mam tu na uwadze dlatego daje szczeg\u00f3ln\u0105 po temu sposobno\u015b\u0107, \u017ce jest w nim pr\u00f3ba uzasadnienia takiego samoograniczaj\u0105cego si\u0119 podej\u015bcia. Jest to ksi\u0105\u017cka prof. Piotra \u0141ukowskiego z U\u0141 pt. „Logika praktyczna z elementami wiedzy o manipulacji<\/em>” (wyd. LEX, Warszawa 2012). Poprzedzi\u0142 j\u0105 wst\u0119pem, co uwidoczniono na ok\u0142adce, prof. Marek Zirk-Sadowski. Autor Wst\u0119pu uzasadnia \u00f3w program samoograniczenia w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy.<\/p>\n

Niniejszy wpis jest pomy\u015blany jako zagajenie dyskusji, w kt\u00f3rej argumenty autora za odpowiedzi\u0105 przecz\u0105c\u0105 wysuwam w artykule pt. „Czy w uprawianiu logiki predykat\u00f3w warto by\u0107 monadyst\u0105?” Daj\u0119 tu link do Katalogu „Cafe Aleph”, gdzie wymieniona pozycja znajduje si\u0119 jako czwarta w dziele A7, po trzech innych po\u015bwi\u0119conych sposobowi uprawiania logiki predykat\u00f3w, w tym „przedruk” znakomitego artyku\u0142u Jerzego Pogonowskiego i Izabeli Bondeckiej-Krzykowskiej<\/p>\n

Bardzo dobr\u0105 okazj\u0105 do zainicjowania takiej dyskusji jest ukazania si\u0119 podr\u0119cznika, kt\u00f3ry programowo realizuje odpowied\u017a twierdz\u0105c\u0105 na postawione tu pytanie. Czy s\u0142usznie? Jest to rzecz warta dyskusji w gronie wyk\u0142adowc\u00f3w logiki. Podr\u0119cznik, kt\u00f3ry mam tu na uwadze dlatego daje szczeg\u00f3ln\u0105 po temu sposobno\u015b\u0107, \u017ce jest w nim pr\u00f3ba uzasadnienia takiego samoograniczaj\u0105cego si\u0119 podej\u015bcia. Jest to ksi\u0105\u017cka prof. Piotra \u0141ukowskiego z U\u0141 pt. „Logika praktyczna z elementami wiedzy o manipulacji” (wyd. LEX, Warszawa 2012). Poprzedzi\u0142 j\u0105 wst\u0119pem, co uwidoczniono na ok\u0142adce, prof. Marek Zirk-Sadowski. Autor Wst\u0119pu uzasadnia \u00f3w program samoograniczenia w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy.<\/p>\n

\n

„Przedmiotem rozdzia\u0142u 7 jest klasyczny rachunek kwantyfikator\u00f3w w wersji celowo przez autora okrojonej tak, aby r\u00f3wnie\u017c czytelnik o humanistycznym wykszta\u0142ceniu m\u00f3g\u0142 odnie\u015b\u0107 korzy\u015b\u0107 z lektury tego rozdzia\u0142u. Rachunek zosta\u0142 wi\u0119c zredukowany do klasy formu\u0142 z wy\u0142\u0105cznie jednoargumentowymi predykatami.” Uzasadnia si\u0119 to tym, \u017ce chodzi o ,,dostarczenie praktycznych narz\u0119dzi do rozpoznawania i rozumienia podstawowych praw logiki wyra\u017conych w j\u0119zyku z kwantyfikatorami”.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Zwolennik\u00f3w tego pogl\u0105du nazywam kr\u00f3tko monadystami.<\/em> Przeciwnik\u00f3w za\u015b relacjonistami,<\/em> jako \u017ce broni\u0105 oni prawa s\u0142uchaczy logiki do wiedzy o tym, jak si\u0119 poprawnie pos\u0142ugiwa\u0107 predykatami relacyjnymi (wieloargumentowymi).<\/p>\n

Dla ka\u017cdego z tych oboz\u00f3w da si\u0119 wskaza\u0107 wyra\u017anie okre\u015blonego patrona. Patronem relacjonist\u00f3w mo\u017cemy okrzykn\u0105\u0107 Andrzeja Grzegorczyka. Dysponuje go do tego nie tylko „Zarys logiki matematycznej”, lecz tak\u017ce, adresowany g\u0142\u00f3wnie do humanist\u00f3w, artyku\u0142 o wyodr\u0119bnianiu formalnej dziedziny rozwa\u017ca\u0144; referuj\u0119 go w pewnej pracy po\u015bwi\u0119conej tzw. reizmowi w wersji Grzegorczyka<\/a> (zob. odc. 4). Formalna dziedzina rozwa\u017ca\u0144 to — czytamy u Grzegorczyka — „kompleks z\u0142o\u017cony ze zbioru, pewnej ilo\u015bci funkcji w tym zbiorze i pewnej ilo\u015bci relacji mi\u0119dzy elementami tego zbioru”; relacjom odpowiadaj\u0105 w j\u0119zyku predykaty relacyjne czyli wieloargumentowe. Nie ma nawet wzmianki o w\u0142asno\u015bciach czyli o tym, czemu odpowiadaj\u0105 predykaty monadyczne. Nie jest to \u017cadna luka, bo w\u0142asno\u015bci traktuje si\u0119 po prostu jako graniczny przypadek relacji, mianowicie przypadek jednoargumentowe.<\/p>\n

Niew\u0105tpliwym patronem monadyst\u00f3w jest Tadeusz Kotarbi\u0144ski. Ani w jego „Elementach” ani w „Kursie logiki dla prawnik\u00f3w” (ograniczonym do tradycyjnej sylogistyki), ani w „Wyk\u0142adach z dziej\u00f3w logiki” nie pojawiaj\u0105 formu\u0142y relacyjne. Taki kurs dydaktyczny realizowa\u0142a te\u017c Janina Kotarbi\u0144ska, gdy prowadzi\u0142em w UW \u0107wiczenia do jej wyk\u0142ad\u00f3w. Mia\u0142o to motywacj\u0119 filozoficzn\u0105. Tadeusz Kotarbi\u0144ski widzia\u0142 w rachunku predykat\u00f3w (branym w ca\u0142ej pe\u0142ni) zagro\u017cenie dla my\u015bli materialistycznej, poniewa\u017c w charakterystyce dziedziny logiki predykat\u00f3w trzeba si\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0107 abstrakcyjnym poj\u0119ciem zbioru (w kt\u00f3rym „czai si\u0119” platonizm).<\/p>\n

Podr\u0119cznik \u0141ukowskiego daleki jest od tak spekulatywnej motywacji, ale nie musi go to pozbawia\u0107 tak zacnego patronatu. Rzeczywist\u0105 motywacj\u0105 jest niska ocena poj\u0119tno\u015bci humanist\u00f3w, o czym si\u0119 explicite m\u00f3wi we Wst\u0119pie, a zapewne te\u017c (co tkwi gdzie\u015b implicite) niska ocena przydatno\u015bci nie-monadycznej cz\u0119\u015bci logiki predykat\u00f3w. Z jednym i drugim polemizuj\u0119 zdecydowanie we wspomnianym wy\u017cej szkicu, i z niema\u0142ym zainteresowaniem oczekuj\u0119 polemicznej reakcji ze strony obozu monadyst\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niniejszy wpis jest pomy\u015blany jako zagajenie dyskusji, w kt\u00f3rej argumenty autora za odpowiedzi\u0105 przecz\u0105c\u0105 wysuwam w artykule pt. „Czy w uprawianiu logiki predykat\u00f3w warto by\u0107 monadyst\u0105?” Daj\u0119 tu link do Katalogu „Cafe Aleph”, gdzie wymieniona pozycja znajduje si\u0119 jako czwarta … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48,46,42],"tags":[],"class_list":["post-4343","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dialog-recenzyjny","category-dydaktyka","category-filoz-nauki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4343","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4343"}],"version-history":[{"count":31,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4343\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12746,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4343\/revisions\/12746"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4343"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4343"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4343"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}