„Samuel Huntington g\u0142osi\u0142 bzdury”.\u00a0 Nie napisa\u0142bym tego zdania w artykule\u00a0 naukowym, bo by\u0142oby ono w takim gatunku pisarskim niestosowne. Stara\u0142bym si\u0119 t\u0119 ocen\u0119 wyrazi\u0107 ogl\u0119dniej, w nale\u017cnej pisarstwu naukowemu stylistyce, ale z przekazaniem tej samej tre\u015bci. \u00a0 Blog na takie ekstrawagancje j\u0119zykowe pozwala w imi\u0119 szczero\u015bci i zwi\u0119z\u0142o\u015bci.\u00a0 Bzdur\u0119 Huntingtona demaskuj\u0105 liczne kontrprzyk\u0142ady, ostatnio za\u015b pojawi\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie wymowny – rewolucja egipska z placu Tahrir (tzn. Wyzwolenia) roku 2011. Nim skomentuj\u0119 te najnowsze wydarzenia\u00a0 – par\u0119 s\u0142\u00f3w o tym, jak ma si\u0119 do nich z\u0142owieszcze\u00a0 proroctwo Huntingtona o nieuchronno\u015bci starcia si\u0119 naszej cywilizacji z Islamem.<\/p>\n
Huntington mia\u0142 za mistrza angielskiego filozofa dziej\u00f3w Arnolda Toynbee’go,\u00a0 ale s\u0142owo „mistrz” powinno by\u0107 w cudzys\u0142owie, bo finezji intelektualnej\u00a0 u tego autora ani \u015bladu. Jego g\u0142\u00f3wn\u0105 tez\u0105 by\u0142o to, \u017ce ka\u017cda cywilizacja jest wytworem jednej okre\u015blonej religii, st\u0105d s\u0142ynne has\u0142o Huntingtona o\u00a0 nieuniknionym starciu cywilizacji islamskiej z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Pomi\u0144my brak wiedzy obu autor\u00f3w o Islamie cho\u0107 jest on uderzaj\u0105cy; wygl\u0105da na to, \u017ce nigdy nie s\u0142yszeli o arabskim kalifacie \u015bredniowiecznej Kordoby, w kt\u00f3rej\u00a0 np. poziom tolerancji\u00a0 \u015bwiatopogl\u0105dowej dalece przewy\u017csza\u0142 ten dopuszczalny w \u00f3wczesnym Chrze\u015bcija\u0144stwie. Nie s\u0142yszeli o „Domu Nauki” w Bagdadzie z jego poziomem projekt\u00f3w badawczych, kt\u00f3ry\u00a0 Europa osi\u0105gn\u0119\u0142a par\u0119 wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej, gdy powstawa\u0142y w wieku 17 akademie nauk. By\u0142oby jednak b\u0142\u0119dem w ten spos\u00f3b si\u0119 przeciwstawi\u0107 panom T. i H., \u017ceby wi\u0105za\u0107 te chlubne rysy z jakimi\u015b cechami Islamu jako religii, co by\u0142oby ich pogl\u0105dem na cywilizacyjn\u0105 rol\u0119 religii,\u00a0 tyle \u017ce przekr\u0119conym na odwr\u00f3t. Prawda jest taka, \u017ce Arabowie ogarn\u0119li swym podbojami\u00a0 wielkie o\u015brodki kultury hellenistycznej na bliskim wschodzie i w p\u00f3\u0142nocnej Afryce, a za s\u0105siada mieli pot\u0119\u017cnego spadkobierc\u0119 tej\u017ce kultury – cesarstwo bizantyjskie. Wystarczy\u0142o, \u017ce paru kalif\u00f3w mia\u0142o z \u0142aski Allaha tyle rozumu, \u017ceby nie pu\u015bci\u0107 tych o\u015brodk\u00f3w z dymem, lecz asymilowa\u0107\u00a0 ich dorobek, a kalif Bagdadu importowa\u0142 z Bizancjum\u00a0 najcenniejsze ksi\u0119gi naukowe.<\/p>\n
Dziwniejsze jest to,\u00a0 \u017ce autorom\u00a0 jakby brakowa\u0142o wiedzy o chrze\u015bcija\u0144stwie, kt\u00f3rego mienili si\u0119\u00a0 by\u0107 znawcami.\u00a0 Jakby nie wiedzieli, \u017ce cechy\u00a0 tzw. cywilizacji zachodniej, z kt\u00f3rych s\u0142usznie byli dumni,\u00a0 jak kolosalne osi\u0105gni\u0119cia nauki, pa\u0144stwo prawa, demokracja, prawa cz\u0142owieka<\/span> <\/span>itd. powsta\u0142y nie za spraw\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa.\u00a0 Powsta\u0142y raczej wbrew niemu, a w ka\u017cdym razie wbrew temu od\u0142amowi, kt\u00f3ry jest reprezentowany przez oficjalny Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki.\u00a0\u00a0 Pewne idee wolno\u015bciowe wykluwa\u0142y si\u0119 w protestantyzmie, np. u cz\u0119\u015bci szkockich prezbiterian (do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142 Adam Smith), czy niekt\u00f3rych pastor\u00f3w lutera\u0144skich w Niemczech, ale to jeszcze bardziej podwa\u017ca \u00f3w przes\u0105d, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo jest jakim\u015b my\u015blowym monolitem, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 jednolit\u0105 cywilizacj\u0119.<\/p>\n Wymienione przyk\u0142adowo cechy\u00a0 (podkre\u015blone kolorem) cywilizacji zwanej zachodni\u0105, a genetycznie wywodz\u0105cej si\u0119 z Europy, dadz\u0105 si\u0119 uj\u0105\u0107 w jednym poj\u0119ciu: LIBERALIZM<\/span>.\u00a0 Wprawdzie etymologia wskazuje tylko na jeden\u00a0 jego aspekt – ide\u0119 wolno\u015bci<\/span>, ale pewna doza wiedzy historycznej podpowie jego drugi rys istotny – efektywno\u015b\u0107 <\/span>w rozwi\u0105zywaniu\u00a0 problem\u00f3w gospodarczych i politycznych.\u00a0 Praojciec liberalizmu Adam Smith zaleca\u0142 wolno\u015b\u0107 handlu nie tylko w imi\u0119 prawa cz\u0142owieka do wolno\u015bci, lecz tak\u017ce w imi\u0119 efektywno\u015bci wolnego rynku. Te dwa filary liberalizmu s\u0105 z\u0142\u0105czone jakby spajaj\u0105cymi je silnie \u0142ukami: efektywno\u015b\u0107 nauki wymaga wolno\u015bci bada\u0144, efektywno\u015b\u0107 pa\u0144stwa prawa stoi na stra\u017cy wolno\u015bci jednostki,\u00a0 \u017cycie publiczne w demokracji z jej formalnymi procedurami jest (mimo wszystko) bardziej obliczalne, a wi\u0119c bardziej efektywne,\u00a0 ni\u017c pod nieobliczaln\u0105 w\u0142adz\u0105 dyktatora. Itd.<\/p>\n Nawet tak pobie\u017cna charakterystyka liberalizmu wskazuje na jego rys uniwersalny. Pod ka\u017cdym niebem ludzie wol\u0105 wolno\u015b\u0107 od niewoli i\u00a0 efektywno\u015b\u0107 od indolencji. Ale je\u015bli tak, to czemu s\u0105 wcielane w \u017cycie tylko pod niebem Europy?\u00a0 Odpowied\u017a jest z\u0142o\u017cona, a w kr\u00f3tkim tek\u015bcie pozostaje uj\u0105\u0107 rzecz has\u0142owo. B\u0119d\u0105 to has\u0142a z dw\u00f3ch\u00a0 odleg\u0142ych od siebie kategorii, filozoficznej i geograficznej,\u00a0 mianowicie:\u00a0 Prawa Ewolucji oraz Morze \u015ar\u00f3dziemne.<\/p>\n Prawa ewolucji m\u00f3wi\u0105, \u017ce o tempie ewolucji i jej owocach decyduj\u0105 cechy \u015brodowiska oraz przypadek (np. mutacje).\u00a0 Im liczniejsza populacja, tym wi\u0119ksza w niej ilo\u015b\u0107 przypadk\u00f3w tak korzystnych, jak i niekorzystnych, ale \u017ce \u015brodowisko faworyzuje te korzystne (lepiej s\u0142u\u017c\u0105ce przetrwaniu i reprodukcji), staj\u0105 si\u0119 one dominuj\u0105ce. Liczne i ogromnie r\u00f3\u017cnorodne populacje wok\u00f3\u0142\u00a0 Morza \u015ar\u00f3dziemnego dawa\u0142y wielk\u0105 statystyczn\u0105 szans\u0119 na wysiew geniusz\u00f3w, a hojno\u015b\u0107 przyrody oraz g\u0119sto\u015b\u0107 kontakt\u00f3w (dzi\u0119ki znakomitym warunkom \u017ceglugi) przyczynia\u0142y si\u0119 do rozwoju gospodarki,\u00a0 kt\u00f3ry jest dla cywilizacji jak \u017cyzna gleba. Nie da\u0142o si\u0119 uprawia\u0107 handlu na tak wielk\u0105 skal\u0119 bez powstania pisma, metod rachunkowych i pieni\u0105dza, co te\u017c si\u0119 sta\u0142o za spraw\u0105 kupc\u00f3w nad kupcami,\u00a0 jakimi byli Fenicjanie. Wraz z tym powsta\u0142y solidne podwaliny cywilizacji. Kwit\u0142a ona na po\u0142udniu Europy i na przeciwleg\u0142ych brzegach\u00a0 morskich przez pond dwa tysi\u0105clecia, a\u017c odkrycia geograficzne od czasu Kolumba odmieni\u0142y kierunki ekspansji gospodarczej, zacz\u0119\u0142a si\u0119 bardziej liczy\u0107 p\u00f3\u0142noc Europy z jej doj\u015bciem do Atlantyku. Za\u015b reformacja protestancka silnie si\u0119 przyczyni\u0142a do wzrostu pi\u015bmienno\u015bci; ka\u017cdy wierny mia\u0142 przecie\u017c obowi\u0105zek osobistego czytania Biblii, a je\u015bli kto\u015b umia\u0142 czyta\u0107 Bibli\u0119 to i ka\u017cd\u0105 inn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119.\u00a0 Wraz z wynalazkiem druku, kt\u00f3ry si\u0119 zbieg\u0142 w czasie, stworzy\u0142o\u00a0 to tak\u0105 koniunktur\u0119\u00a0 dla edukacji i uczono\u015bci,\u00a0 jakiej ludzko\u015b\u0107 wcze\u015bniej nigdy nie zazna\u0142a. Z wielu powod\u00f3w sta\u0107 si\u0119 to mog\u0142o tylko w Europie.<\/p>\n Tylko tutaj sumowa\u0142y si\u0119 i wzajem si\u0119 pobudza\u0142y takie czynniki, jak g\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia,\u00a0 niewielki rozmiar kontynentu\u00a0 i st\u0105d g\u0119sto\u015b\u0107 kontakt\u00f3w politycznych, handlowych i naukowych,\u00a0 sp\u0142awne drogi wodne, \u017ceglowne\u00a0 drogi morskie od p\u00f3\u0142nocy, zachodu i po\u0142udnia, ferment intelektualny w sporach religijnych i sporach religii z nauk\u0105 (fenomen nie znany poza Chrze\u015bcija\u0144stwem),\u00a0 \u015bcieranie si\u0119 pot\u0119\u017cnych si\u0142 politycznych — w\u0142adzy cesarzy i kr\u00f3l\u00f3w, w\u0142adzy religijnej i mocy\u00a0 mieszcza\u0144stwa (b\u0119d\u0105cej pochodn\u0105 pochodn\u0105\u00a0 kwitn\u0105cego handlu i rzemios\u0142) — co owocowa\u0142o\u00a0 bezcenn\u0105 cywilizacyjnie sztuk\u0105 negocjacji,\u00a0 oraz inne nie mniej donios\u0142e czynniki, kt\u00f3rych samo wyliczenie zaj\u0119\u0142oby dobre par\u0119 stron druku. D\u0142ugo trzeba by te\u017c wyja\u015bnia\u0107, w jaki spos\u00f3b te i inne procesy\u00a0 wp\u0142yn\u0119\u0142y na obecn\u0105 jako\u015b\u0107 cywilizacyjn\u0105 Europy, kt\u00f3rej zazdroszcz\u0105 miliardy ludzi w innych obszarach \u015bwiata.<\/p>\n Pomin\u0105wszy z konieczno\u015bci te arcyciekawe kwestie, zmierzam do mora\u0142u, kt\u00f3ry powi\u0105\u017ce owe fakty historyczne z fenomenem obecnej rewolucji w Egipcie. Rzecz w tym, \u017ce Egipcjanie walcz\u0105 o te warto\u015bci, w kt\u00f3rych przoduje Europa nie dlatego,\u00a0 \u017ceby chcieli sta\u0107 si\u0119 imitacj\u0105 Europejczyk\u00f3w, ale dlatego, \u017ce poj\u0119li ich zasi\u0119g uniwersalny. Oto wypowied\u017a jednego z uczestnik\u00f3w zdarze\u0144 w Kairze (relacja Tomasza Bieleckiego, „Egipt, kt\u00f3ry nadchodzi”, GW 12-13 lutego 2011).<\/p>\n M\u0142ody kairski socjolog Mustafa Zeiton, kt\u00f3ry od tygodnia koczuje w centrum placu przekonuje, \u017ce rewolucja egipska to zryw w imi\u0119 „uniwersalnych hase\u0142” czyli walki o wolne wybory, o niezale\u017cne media, o miejsca pracy, o walk\u0119 z korupcj\u0105 w\u0142adzy oraz bezkarno\u015bci\u0105 policji, o lepsze \u017cycie dla rzesz egipskich biedak\u00f3w. Na Tahrirze nie spos\u00f3b us\u0142ysze\u0107 innych – religijnych czy ideologicznych – hase\u0142.<\/p>\n<\/blockquote>\n Jest to wi\u0119c pragnienie wolno\u015bci i efektywno\u015bci, czyli liberalizmu.<\/p>\n Ewolucja spo\u0142eczna to nie tylko gra przypadku, kt\u00f3ry raz sprawia to raz tamto,\u00a0 raz w tym, raz w innym miejscu. W ostatecznym rachunku zmierza ona zawsze\u00a0 w pewnym logicznym kierunku.\u00a0 Wyznacza go nieprzeparte d\u0105\u017cenie ludzi, by\u00a0 \u017cy\u0142o si\u0119 im lepiej,\u00a0 uniwersaln\u0105 ludzka zdolno\u015b\u0107 uczenia si\u0119 na b\u0142\u0119dach i stopniowa kumulacja osi\u0105gni\u0119\u0107 ustrojowych, naukowych i\u00a0 gospodarczych, kt\u00f3rych ogromnie wiele trzeba mie\u0107 za sob\u0105, by wreszcie osi\u0105gn\u0105\u0107 ten\u00a0 poziom wolno\u015bci, efektywno\u015bci i dobrobytu, jakim cieszy si\u0119 Europa i jej rozga\u0142\u0119zienia cywilizacyjne.<\/p>\n St\u0105d fundamentalnej wa\u017cno\u015bci wniosek: ka\u017cda ludzka zbiorowo\u015b\u0107 nap\u0119dzana parciem do lepszego bytu\u00a0 ma szanse doj\u015b\u0107 kiedy\u015b do tych warto\u015bci uniwersalnych, o kt\u00f3rych marz\u0105 ludzie na kairskim placu. <\/em> Czas, jaki to musi zaj\u0105\u0107 zale\u017cy od\u00a0 w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u015brodowiska i od koincydencji historycznych. Okaza\u0142y si\u0119 one szczeg\u00f3lnie korzystne dla Europy i dlatego ona pierwsza znalaz\u0142a si\u0119 na mecie d\u0105\u017ce\u0144 i warto\u015bci uniwersalnych.\u00a0 Procesy historycznej ewolucji o tyle s\u0105 \u0142askawsze od regu\u0142 sportu,\u00a0 \u017ce z wygranej jednego zawodnika mog\u0105 korzysta\u0107 inni, przejmuj\u0105c jego do\u015bwiadczenia i osi\u0105gni\u0119cia. Ten rodzaj pierwsze\u0144stwa, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 przywilejem Europy nie ma nic wsp\u00f3lnego z uwarunkowaniem genetycznym czy cechami rasy, jest to kwestia mniej lub bardziej pomy\u015blnych konfiguracji geograficznych i historycznych.<\/p>\n Nie jest wi\u0119c wi\u0119c tak, \u017ce istnieje specyficzna cywilizacja europejska czy zachodnia, do kt\u00f3rej by\u0142yby dysponowane wy\u0142\u0105cznie spo\u0142eczno\u015bci z tego kr\u0119gu.\u00a0 Istnieje natomiast cywilizacja uniwersalna wywodz\u0105ca sw\u00f3j r\u00f3d z Europy. To Europa jak soczewka najpierw skupi\u0142a w sobie\u00a0 kolosalny dorobek lud\u00f3w \u015brodziemnomorskich, a nast\u0119pnie\u00a0 jak tygiel\u00a0 przetworzy\u0142a go na warto\u015bci uniwersalne, do kt\u00f3rych inne ludy s\u0105\u00a0 dopiero w drodze.<\/p>\n Ale skoro mo\u017cna uczy\u0107 si\u0119 od innych i wzajemnie dzieli\u0107 si\u0119 dorobkiem, szczeg\u00f3lnie w dobie globalizacji, to zdrowy rozum ka\u017ce czerpa\u0107 z tego, czego inni dorobili si\u0119 wcze\u015bniej. Tak niegdy\u015b zach\u00f3d Europy czerpa\u0142 obficie z dziedzictwa \u015br\u00f3dziemnomorskiej\u00a0 staro\u017cytno\u015bci, przejmowa\u0142 osi\u0105gni\u0119cia Hindus\u00f3w, Chi\u0144czyk\u00f3w i Arab\u00f3w. Polska przejmowa\u0142a to z Zachodu i dzieli\u0142a si\u0119 potem z Litw\u0105. Tak sztafeta cywilizacji coraz bardziej przybli\u017ca\u0142a nasz gatunek do tych uniwersalnych warto\u015bci liberalnych,\u00a0 kt\u00f3re jak z niezawodnych aksjomat\u00f3w wynikaj\u0105 z\u00a0 zasad ludzkiej rozumno\u015bci.<\/p>\n Miejmy nadziej\u0119, \u017ce taka m\u0105dra dedukcja — wbrew przepowiedniom Huntingtona — oka\u017ce si\u0119 by\u0107 owocem egipskiej rewolucji A.D. 2011.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" „Samuel Huntington g\u0142osi\u0142 bzdury”.\u00a0 Nie napisa\u0142bym tego zdania w artykule\u00a0 naukowym, bo by\u0142oby ono w takim gatunku pisarskim niestosowne. Stara\u0142bym si\u0119 t\u0119 ocen\u0119 wyrazi\u0107 ogl\u0119dniej, w nale\u017cnej pisarstwu naukowemu stylistyce, ale z przekazaniem tej samej tre\u015bci. \u00a0 Blog na takie … Czytaj dalej \n