{"id":4410,"date":"2013-03-26T16:29:39","date_gmt":"2013-03-26T14:29:39","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.marciszewski.eu\/?p=4410"},"modified":"2025-09-23T11:10:44","modified_gmt":"2025-09-23T09:10:44","slug":"nauka-powstaje-w-dyskusjach-nad-preprintami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=4410","title":{"rendered":"O tym, jak nauka powstaje w blogu – na przyk\u0142adzie Systemu Przejrzystego Recenzowania: projekt SPR"},"content":{"rendered":"

\u00a71<\/strong>. W epoce przed-informatycznej, gdy dwaj uczeni z odleg\u0142ych miejsc chcieli skonfrontowa\u0107 swe my\u015bli, mieli na to dwa sposoby: jeden przyje\u017cd\u017ca\u0142 do drugiego lub wymieniali listy.\u00a0 Adam Smith, gdy by\u0142 profesorem w Glasgow, tak\u00a0 bardzo potrzebowa\u0142 rozm\u00f3w z przyjaci\u00f3\u0142mi, elit\u0105 umys\u0142ow\u0105 Edynburga, \u017ce w weekendy wyprawia\u0142 si\u0119 do nich dyli\u017cansem, co zajmowa\u0142o dob\u0119. Sp\u0119dza\u0142 tam par\u0119 godzin, tocz\u0105c pe\u0142ne pasji rozprawy\u00a0 w\u00a0 jakim\u015b\u00a0 pubie, poczem wyrusza\u0142 w drog\u0119 powrotn\u0105. Dzi\u015b dla pokonania\u00a0 przestrzeni mi\u0119dzy rozm\u00f3wcami nie trzeba siada\u0107 do dyli\u017cansu czy odrzutowca.<\/p>\n

Wprawdzie nowe techniki\u00a0 nie\u00a0 zast\u0105pi\u0105 chwil, gdy siedz\u0105c na wprost siebie\u00a0 do\u015bwiadczamy\u00a0 wzajemnej inspiracji\u00a0 tak\u017ce\u00a0 przez kontakt wzrokowy i mow\u0119 gest\u00f3w, co daje wzmocnienie\u00a0 my\u015bli podobne do rezonansu.\u00a0 Ale\u00a0 t\u0119 strat\u0119 technika elektroniczna rekompensuje nam z kolosaln\u0105 nadwy\u017ck\u0105.\u00a0 Oto kr\u0105g wymiany my\u015bli sta\u0142 si\u0119 globalny, byle tylko umiej\u0119tnie u\u017cywa\u0107 przeznaczonych do tego narz\u0119dzi.\u00a0 Nie nale\u017cy jednak liczy\u0107, \u017ce rozleg\u0142e naukotw\u00f3rcze kontakty powstan\u0105 jako\u015b same.\u00a0 Wymaga to przemy\u015blanej strategii, a ta zale\u017cy\u00a0 od postawionego zadania i wybranego przez nas narz\u0119dzia,\u00a0 jak lista dyskusyjna, Skype, Facebook\u00a0 itd.<\/p>\n

Przyk\u0142adowo,\u00a0 naszkicuj\u0119 tu pewn\u0105 strategi\u0119, w kt\u00f3rej zadaniem<\/em> jest maksymalnie\u00a0 intersubiektywna i kompetentna ocena jako\u015bci przed\u0142o\u017conego do publikacji utworu. S\u0142owem,\u00a0 proces recenzyjny. Narz\u0119dziem<\/em> za\u015b jest\u00a0 blog akademicki realizowany technik\u0105 WordPress – w\u0142a\u015bnie taki,\u00a0 jak\u00a0 ten, do kt\u00f3rego nale\u017cy obecny wpis.<\/p>\n

\u00a72.<\/strong> Obecny blog\u00a0 cechuje\u00a0 konstrukcja ma\u0142o\u00a0 jeszcze stosowana (mo\u017ce nawet, jak dot\u0105d, unikalna), ale na tyle optymalna, \u017ce dobrze rokuje na\u00a0 przysz\u0142o\u015b\u0107. Punktem wyj\u015bcia jest postulat,\u00a0 \u017ceby\u00a0 wpisy do blogu\u00a0 by\u0142y zwi\u0119z\u0142e; orientacyjnie:\u00a0 500-1000 s\u0142\u00f3w (WordPress dostarcza licznika). Obecna posta\u0107 naszego blogu nie jest (jeszcze)\u00a0 pod tym wzgl\u0119dem wzorcowa; dopiero si\u0119 ona\u00a0 kszta\u0142tuje w toku\u00a0 do\u015bwiadcze\u0144,\u00a0 kt\u00f3re podpowiadaj\u0105 tego rodzaju\u00a0 limit.<\/p>\n

Dzi\u0119ki takiej dyscyplinie uzyskamy du\u017c\u0105 sprawno\u015b\u0107 przewijania. Do tego dodajemy\u00a0 warunek,\u00a0 \u017ce wpis ma by\u0107 podzielony na numerowane odcinki, z kt\u00f3rych ka\u017cdy wypunktowuje temat do dyskusji. Dyskutant za\u015b, czyli autor komentarza, korzystaj\u0105c z\u00a0 owej numeracji post\u0119puje w swych uwagach wedle\u00a0 tak wyznaczonych punkt\u00f3w tematycznych (a nie zwierza si\u0119, co wp\u0142ywem lektury w duszy mu gra).\u00a0 Ten idea\u0142 te\u017c nie by\u0142 dot\u0105d realizowany, ale po si\u0119 go tu definiuje, \u017ceby przyst\u0105pi\u0107 do realizacji.<\/p>\n

Pe\u0142na mo\u017cliwo\u015b\u0107\u00a0 takiej realizacji zosta\u0142a dla tego blogu stworzona w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy. Blog\u00a0 stanowi\u00a0 cz\u0119\u015b\u0107 serwisu\u00a0 Cafe Aleph<\/em>\u00a0 – nazwanego tak z powod\u00f3w,\u00a0 o kt\u00f3rych mowa w innym miejscu.\u00a0 Dope\u0142niaj\u0105c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tego\u00a0 systemu\u00a0 jest\u00a0 przejrzy\u015bcie\u00a0 skatalogowana – wed\u0142ug kategorii tematycznych naszego blogu – wirtualna czytelnia nazwana Lectorium<\/em>.\u00a0 Zgodno\u015b\u0107 dzia\u0142\u00f3w tematycznych Lectorium z kategoriami oraz system link\u00f3w jest \u0142\u0105cznie tym, co synchronizuje modu\u0142y systemu.<\/p>\n

\u00a73.<\/strong> Wyobra\u017amy sobie zastosowanie tego systemu w procesie recenzowania dla cel\u00f3w wydawniczych.\u00a0 Ten przypadek\u00a0\u00a0 pouczaj\u0105co obrazuje\u00a0 funkcjonowanie i przydatno\u015b\u0107 naszego medium.\u00a0 Dyskusja bowiem w procedurze recenzowania jest cz\u0119\u015bci\u0105 procesu decyzyjnego, w kt\u00f3rym ma co\u015b do zyskania lub do stracenia ka\u017cda ze stron: autor recenzowanego utworu,\u00a0 recenzent,\u00a0 oraz wydawca (w szerszym sensie, obejmuj\u0105cym te\u017c redaktora).\u00a0 Jest jeszcze czwarta strona: spo\u0142eczno\u015b\u0107, w szczeg\u00f3lno\u015bci naukowa, kt\u00f3ra zyskuje na publikacji utworu warto\u015bciowego, a traci, gdy utw\u00f3r jest marny;\u00a0 ten czwarty aktor nie ma wp\u0142ywu na przebieg procesu, ale jego interesy powinien reprezentowa\u0107\u00a0 wydawca.\u00a0 Autor ma interes w tym, \u017ceby utw\u00f3r dost\u0105pi\u0142 publikacji, recenzent w tym,\u00a0 by nietrafn\u0105 czy niewiarygodn\u0105\u00a0 recenzj\u0105 nie zaszkodzi\u0107\u00a0 swemu wizerunkowi akademickiemu, a wydawca w tym, by utrzyma\u0107 wysoki poziom firmowanych przeze\u0144 publikacji.<\/p>\n

Tak\u00a0 poj\u0119te\u00a0 interesy ma zabezpiecza\u0107 tradycyjny spos\u00f3b recenzowania polegaj\u0105cy na tym, \u017ce\u00a0 (1) wydawca powo\u0142uje jedn\u0105 lub (co najwy\u017cej) kilka\u00a0 os\u00f3b odpowiednio,\u00a0 jego zdaniem, kompetentnych, a je\u015bli\u00a0 (2) w opiniach znajd\u0105 si\u0119 postulaty krytyczne – poniechania lub korekty pewnych tre\u015bci utworu – wydawca b\u0105d\u017a (2a) przekazuje te postulaty autorowi bezwarunkowo do wykonania, b\u0105d\u017a (2b) pozwala autorowi na krytyczne ustosunkowanie si\u0119 do zarzut\u00f3w.<\/p>\n

W przypadku 2a autor jest bezbronny i mo\u017ce pa\u015b\u0107 ofiar\u0105 niekompetencji lub nie\u017cyczliwo\u015bci recenzenta;\u00a0 temu drugiemu nie do ko\u0144ca zapobiega anonimowo\u015b\u0107 autora, bo recenzent mo\u017ce nie lubi\u0107 wyra\u017conych w opiniowanym utworze pogl\u0105d\u00f3w. Np. autor pisze,\u00a0 \u017ce filozofia O\u015bwiecenia ma w sobie zal\u0105\u017cki wsp\u00f3\u0142czesnej idei praw cz\u0142owieka, a recenzent\u00a0 uwa\u017ca za Zygmuntem Baumanem\u00a0 i papie\u017cami, uwa\u017caj\u0105c ich za ostateczne autorytety, \u017ce racjonalizm O\u015bwiecenia owocuje totalitaryzmem, a w konsekwencji tragediami XX wieku. Ten akurat nonsens cieszy si\u0119 wzi\u0119ciem w pewnych kr\u0119gach akademickich (postmodernist\u00f3w,\u00a0 jak i niekt\u00f3rych\u00a0 teolog\u00f3w), tote\u017c nie trudno o recenzenta, kt\u00f3ry doradzi, \u017ceby materia\u0142 w duchu racjonalistycznym wyrzuci\u0107 do kosza, albo za\u017c\u0105da\u0107 od autora pisania po my\u015bli postmodernizmu.\u00a0 Co te\u017c uczyni wydawca stosuj\u0105cy procedur\u0119 2a, gdy autor nie przejdzie na pozycje recenzenta.<\/p>\n

W przypadku 2b wydawca staje przed dylematem, kto ma racj\u0119. Musi wtedy sam rzecz rozs\u0105dzi\u0107, albo powo\u0142a\u0107 superrecenzent\u00f3w.\u00a0 Pierwsze b\u0119dzie wykonalne tylko wtedy, gdy sam jest specjalist\u0105 od danej kwestii, co nie w ka\u017cdym przypadku si\u0119 spe\u0142ni, a drugie op\u00f3\u017ani proces i tak sam z siebie przewlek\u0142y, nie daj\u0105c gwarancji, czy impas si\u0119 nie powt\u00f3rzy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a71. W epoce przed-informatycznej, gdy dwaj uczeni z odleg\u0142ych miejsc chcieli skonfrontowa\u0107 swe my\u015bli, mieli na to dwa sposoby: jeden przyje\u017cd\u017ca\u0142 do drugiego lub wymieniali listy.\u00a0 Adam Smith, gdy by\u0142 profesorem w Glasgow, tak\u00a0 bardzo potrzebowa\u0142 rozm\u00f3w z przyjaci\u00f3\u0142mi, elit\u0105 … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42,45],"tags":[],"class_list":["post-4410","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filoz-nauki","category-retoryka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4410","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4410"}],"version-history":[{"count":74,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4410\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12745,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4410\/revisions\/12745"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4410"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4410"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4410"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}