Dyskusja\u00a0 dotyczy artyku\u0142u Witolda Marciszewskiego pt. „<\/span>O\u015bwiecenie czyli trend ku nowoczesno\u015bci w wieku XVIII i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie”\u00a0<\/i> zamieszczonego w Czytelni Cafe Aleph pod sygnatur\u0105 A4:8. <\/a>\u00a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n Powa\u017cnym mankamentem artyku\u0142u jest przedstawianie zalet idei o\u015bwieceniowych\u00a0 bez rozpatrzenia narzucaj\u0105cych si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci. Tytu\u0142em przyk\u0142adu podam kilka takich narzucaj\u0105cych si\u0119 mi w\u0105tpliwo\u015bci, kt\u00f3re mog\u0142yby zosta\u0107 podniesione w polemice.<\/p>\n 1. Autor cytuje z aprobat\u0105 Robertsona, kt\u00f3ry pisze, \u017ce 'commerce … disposes [nations] to peace’. C\u00f3\u017c, wydaje mi si\u0119, \u017ce to nieprawda. Okryte okrzyczan\u0105 nies\u0142aw\u0105 wojny religijne by\u0142y tylko bladym widmem wojen, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y w imi\u0119 ekonomicznych interes\u00f3w, lebensraum\u00f3w, szlak\u00f3w handlowych, kolonii itd. W szczeg\u00f3lno\u015bci np. antysemityzm, kt\u00f3ry wyr\u00f3s\u0142 w Niemczech na gruncie konkurencji ekonomicznej mi\u0119dzy Niemcami a \u017bydami, przer\u00f3s\u0142 dalece ten, kt\u00f3ry wyrasta\u0142 ze wspomnie\u0144 o ukrzy\u017cowaniu Chrystusa.<\/p>\n 2. Autor pisze, \u017ce 'Wida\u0107 by\u0142o, \u017ce wolno\u015b\u0107 handlu przyczynia si\u0119 do dobrobytu, a ten z kolei przyczynia si\u0119 do kultury zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzyludzkich (politeness)’. C\u00f3\u017c, tak by\u0107 mo\u017ce by\u0142o mi\u0119dzy 'gentlemanami’. Czy lud w og\u00f3le wzrasta\u0142 wtedy (prze\u0142om XVIII i XIX w) w dobrobycie i w dobrych manierach – to jest ju\u017c w\u0105tpliwe. Stanowczo\u00a0 przeciwstawia si\u0119 tej opinii np. G.K. Chesterton, kt\u00f3ry przekonuj\u0105co argumentuje, \u017ce z punktu widzenia ludu znacznie lepsze warunki – i ekonomiczne i socjalne – panowa\u0142y w Anglii w rozkwicie \u015bredniowiecza (idee samorz\u0105dno\u015bci zawodowej, terytorialnej a tak\u017ce np. opieki spo\u0142ecznej maj\u0105 swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w tamtych czasach). Rozw\u00f3j sytuacji w XIX w., w kt\u00f3rym kapitalizm zas\u0142u\u017cy\u0142 sobie na opini\u0119 ustroju nieludzkiego, kt\u00f3ry trzeba znie\u015b\u0107 wszelkimi sposobami (z rewolucj\u0105 w\u0142\u0105cznie), tak\u017ce nie potwierdza tego o\u015bwieceniowego dobrobytu.<\/p>\n 3. Omawiaj\u0105c rozw\u00f3j wczesnych spo\u0142ecze\u0144stw\u00a0 w punkcie (3), Autor wspomina o kolosalnej odmianie losu, jak\u0105 by\u0142 rozw\u00f3j rolnictwa. Z kontekstu wynika, \u017ce by\u0142a to odmiana na dobre. Tymczasem wiele bada\u0144 dotycz\u0105cych tego okresu (w szczeg\u00f3lno\u015bci np. bada\u0144 prowadzonych przez ekolog\u00f3w ewolucyjnych) wskazuje, \u017ce by\u0142a to zmiana istotnie kolosalna, ale z punktu widzenia indywiduum – na gorsze. Rolnictwo umo\u017cliwi\u0142o zwi\u0119kszenie populacji a centralizacja w\u0142adzy u\u0142atwi\u0142a sterowanie t\u0105 populacj\u0105, co wzmog\u0142o wydatnie mo\u017cliwo\u015bci bojowe w\u0142adcy. Natomiast \u015brednia d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia jednostek dramatycznie spad\u0142a (m.in. wskutek chor\u00f3b wynikaj\u0105cych z koncentracji ludno\u015bci) a wolno\u015b\u0107 osobista uleg\u0142a powa\u017cnemu ograniczeniu.<\/p>\n 4. Autor twierdzi, \u017ce wojna jest gr\u0105 o sumie zerowej. Sk\u0105d to wiadomo? Czy na pewno tak jest? Mnie si\u0119 wydaje, \u017ce to r\u00f3\u017cnie bywa, zale\u017cnie od wojny. Wiele wojen jest grami o sumie ujemnej (we\u017amy pod uwag\u0119 np. wp\u0142yw I wojny \u015bwiatowej na Niemcy i Rosj\u0119, walcz\u0105ce po przeciwnych stronach), by\u0107 mo\u017ce bywaj\u0105 te\u017c wojny o sumie dodatniej (mocn\u0105 kandydatk\u0105 jest wojna secesyjna w USA, kt\u00f3ra per saldo op\u0142aci\u0142a si\u0119 obu stronom, poniek\u0105d mo\u017ce nawet II wojna \u015bwiatowa, z czysto gospodarczego punktu widzenia). W ka\u017cdym razie to jest temat bardzo dyskusyjny.<\/p>\n 5. Ch\u0119tnie i aprobuj\u0105co stosuje Autor poj\u0119cie ewolucji do stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych. Zdaniem innych to bardzo niejasna i potencjalnie niebezpieczna metafora, a tzw. darwinizm spo\u0142eczny ma bardzo ponure konotacje. Kiedy m\u00f3wimy o ewolucji, mamy na my\u015bli wspania\u0142y rozw\u00f3j, ale powinni\u015bmy pami\u0119ta\u0107 o tym, co jest mechanizmem tego rozwoju: dob\u00f3r naturalny, czyli survival of the fittest (czyli fizyczna eliminacja tych, kt\u00f3rzy nie s\u0105 dostosowani). Wiem, \u017ce podejmowane s\u0105 pr\u00f3by zastosowania teorii ewolucji do rozwoju spo\u0142ecznego, w kt\u00f3rych mechanizm doboru by\u0142by bardziej humanitarny. W\u015br\u00f3d nich na uwag\u0119 zas\u0142uguje koncepcja wiedzy ewolucyjnej Poppera; znana te\u017c jest Dawkinsa koncepcja memu, moim zdaniem niezbyt przekonuj\u0105ca – zreszt\u0105 sam Dawkins te\u017c si\u0119 z niej ju\u017c wycofuje po krytyce swoich koleg\u00f3w ewolucjonist\u00f3w (np. Stephena Jaya Goulda), uwa\u017caj\u0105c j\u0105 za bli\u017cej niesprecyzowan\u0105 metafor\u0119. Ale wynik tych pr\u00f3b jest daleki od oczywisto\u015bci i w naukowym, profesjonalnym opracowaniu, kt\u00f3re mia\u0142oby by\u0107 wzorem dla my\u015blenia o tych sprawach, trzeba to jako\u015b zauwa\u017cy\u0107 i chocia\u017c z grubsza zarysowa\u0107 perspektywy unikania trudno\u015bci.<\/p>\n W przeciwnym razie o\u015bwiadczenie, \u017ce O\u015bwiecenie by\u0142o ofiar\u0105 totalitaryzm\u00f3w, a nie ich sprawc\u0105, pozostaje w du\u017cej mierze go\u0142os\u0142owne. Niew\u0105tpliwie by\u0142o OD REDAKCJI „Polemik i Rozm\u00f3wek” Dyskusja\u00a0 dotyczy artyku\u0142u Witolda Marciszewskiego pt. „O\u015bwiecenie czyli trend ku nowoczesno\u015bci w wieku XVIII i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie”\u00a0 zamieszczonego w Czytelni Cafe Aleph pod sygnatur\u0105 A4:8. \u00a0 Powa\u017cnym mankamentem artyku\u0142u jest przedstawianie zalet idei o\u015bwieceniowych\u00a0 bez rozpatrzenia … Czytaj dalej
\nofiar\u0105. Ale s\u0105 uzasadnione w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce by\u0142o tak\u017ce ich cz\u0119\u015bciowym sprawc\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"