{"id":4664,"date":"2013-05-04T05:11:19","date_gmt":"2013-05-04T05:11:19","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.marciszewski.eu\/?p=4664"},"modified":"2025-09-23T11:08:13","modified_gmt":"2025-09-23T09:08:13","slug":"ajdukiewicz-alternatywny-pragmatysta-i-platonik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=4664","title":{"rendered":"Ajdukiewicz alternatywny: pragmatysta i platonik"},"content":{"rendered":"

Poni\u017cszy tekst jest streszczeniem odczytu zg\u0142oszonego na konferencj\u0119 w 50-lecie \u015bmierci Kazimierza Ajdukiewicza organizowan\u0105 przez Uniwersytet Warszawski w dniach 17-18 czerwca 2013 pt. Kazimierz Ajdukiewicz. Empiryzm i Konwencjonalizm.<\/em>  Autor b\u0119dzie bardzo wdzi\u0119czny za komentarze krytyczne pod tym tekstem, licz\u0105c, \u017ce przyczyni\u0105 si\u0119 one znacz\u0105co do ulepszenia odczytu przed jego wyg\u0142oszeniem.<\/span><\/p>\n

Ajdukiewicz „standardowy”,  jakim si\u0119 go najcz\u0119\u015bciej przedstawia, to my\u015bliciel, kt\u00f3ry przeszed\u0142 ewolucj\u0119 od radykalnego konwencjonalizmu do empiryzmu.   W proponowanym  przeze mnie  uj\u0119ciu alternatywnym, ewolucja prowadzi do empiryzmu<\/em> ale typu pragmatycznego<\/em>, pokrewnego stanowisku Quine’a, z jednoczesnym (inaczej ni\u017c u Quine’a) elementem platonizmu. <\/em> Na pytanie,  jak mo\u017cna oba te nurty godzi\u0107, spr\u00f3buj\u0119 odpowiedzie\u0107 hipotez\u0105 inspirowan\u0105 przez rozmowy Hao Wanga z G\u00f6dlem (ksi\u0105\u017cka Wanga „From G\u00f6del to Philosophy”).<\/p>\n

Co si\u0119 tyczy empirystycznego pragmatyzmu Ajdukiewicza, wykorzystuj\u0119 w odczycie jego ustne wypowiedzi w rozmowach z okresu wsp\u00f3\u0142pracy w 1962\/63  w roli wykonawcy w kierowanym przeze\u0144 projekcie badawczym Zak\u0142adu Logiki IFiS PAN  „Metodologia nauk  empirycznych”.    Za\u015b w\u015br\u00f3d  publikacji dostrzegalnym wyrazem jego pragmatyzmu   jest m.in. artyku\u0142 „”Logika a do\u015bwiadczenie” (1947), gdzie czytamy, \u017ce  twierdzenia logiki s\u0105 metodologicznie pokrewne twierdzeniom nauk przyrodniczych.  Co r\u00f3\u017cni jedne od drugich, to r\u00f3\u017cny stopie\u0144 zale\u017cno\u015bci od do\u015bwiadczenia, nie za\u015b pe\u0142na zale\u017cno\u015b\u0107 w jednym przypadku, a pe\u0142na niezale\u017cno\u015b\u0107 w drugim. A taka wizja stopniowalno\u015bci to idea Quine’a w jego manife\u015bcie pragmatyzmu „Two dogmas of empiricism”.<\/p>\n

Orientacja plato\u0144ska rysuje si\u0119 w studium „Trzy poj\u0119cia definicji” (1958), gdzie Ajdukiewicz pe\u0142ne obywatelstwo w nauce przyznaje definicjom realnym (a nie tylko nominalnym, jak np. Kotarbi\u0144ski), \u015bwiadom, \u017ce s\u0105 to definicje powszechnik\u00f3w w sensie plato\u0144skim. \u015awiadom tak\u017ce (przewiduj\u0105c zarzuty),  i\u017c „s\u0105 ludzie, dla kt\u00f3rych wszystko, co tr\u0105ci idealizmem plato\u0144skim jest czerwon\u0105 p\u0142acht\u0105”. Wida\u0107 z  tego kontekstu, \u017ce  siebie do takich nie zalicza.<\/p>\n

Jak mo\u017cna godzi\u0107 empiryzm,  pragmatyzm i platonizm? Kierunek wskazuje G\u00f6del,  dystansuj\u0105c si\u0119 od pogl\u0105du, jakoby wszystkie twierdzenia matematyki cieszy\u0142y si\u0119  tym samym, najwy\u017cszym, stopniem konieczno\u015bci.  Dostrzega on,  jak Quine, r\u00f3\u017cnice zale\u017cne od stopnia odleg\u0142o\u015bci od do\u015bwiadczenia: szczeg\u00f3lnie du\u017cy stopie\u0144 np. w hipotezie continuum, a minimalny w przypadku elementarnych twierdze\u0144 o liczbach naturalnych. Te drugie sprawdzaj\u0105 si\u0119 wci\u0105\u017c do\u015bwiadczalnie w praktyce obliczeniowej, co przemawia na rzecz ich konieczno\u015bci, a \u017ce dotycz\u0105 obiekt\u00f3w nie-fizycznych i nie-psychicznych, \u015bwiadcz\u0105 o realno\u015bci \u015bwiata plato\u0144skiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Poni\u017cszy tekst jest streszczeniem odczytu zg\u0142oszonego na konferencj\u0119 w 50-lecie \u015bmierci Kazimierza Ajdukiewicza organizowan\u0105 przez Uniwersytet Warszawski w dniach 17-18 czerwca 2013 pt. Kazimierz Ajdukiewicz. Empiryzm i Konwencjonalizm.  Autor b\u0119dzie bardzo wdzi\u0119czny za komentarze krytyczne pod tym tekstem, licz\u0105c, \u017ce … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,49],"tags":[],"class_list":["post-4664","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-epistemologia","category-racjonalizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4664","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4664"}],"version-history":[{"count":37,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4664\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12736,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4664\/revisions\/12736"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4664"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4664"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4664"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}