{"id":483,"date":"2011-02-28T06:24:42","date_gmt":"2011-02-28T04:24:42","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.marciszewski.eu\/?p=483"},"modified":"2025-09-23T11:38:42","modified_gmt":"2025-09-23T09:38:42","slug":"rzecz-o-swiatopogladzie-informatycznym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=483","title":{"rendered":"Rzecz o \u015bwiatopogl\u0105dzie informatycznym"},"content":{"rendered":"

\u015awiatopogl\u0105d informatyczny<\/em>,  kt\u00f3ry skr\u00f3towo nazywam   informatyzmem<\/em>, jest to  spos\u00f3b my\u015blenia o \u015bwiecie maj\u0105cy sprosta\u0107 wyzwaniom  rewolucji informatycznej.  Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107  i tempo  zachodz\u0105cych dzi\u015b w spo\u0142ecze\u0144stwie proces\u00f3w przybra\u0142y niewyobra\u017caln\u0105 niegdy\u015b skal\u0119.  \u00d3w kolosalny (by nie rzec apokaliptyczny”) wzrost z\u0142o\u017cono\u015bci skutkuje utrat\u0105 tej cechy \u017cycia spo\u0142ecznego, kt\u00f3r\u0105 klasyk nauk spo\u0142ecznych Max Weber nazwa\u0142 obliczalno\u015bci\u0105<\/em>;  jej owocem  jest przewidywalno\u015b\u0107<\/em> upatrywana przez Webera szczeg\u00f3lnie w stosunkach kapitalistycznych jego czas\u00f3w (prze\u0142om wiek\u00f3w 19-g0 i 20-go).<\/p>\n

Potwierdzeniem  przydatno\u015bci poj\u0119\u0107 weberowskich  jest  kryzys ekonomiczny,  nieprzewidywalny przed rokiem 2008.  W\u015br\u00f3d  jego \u017ar\u00f3de\u0142  wymienia si\u0119, diagnozuj\u0105c je dzi\u015b,  tak\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107<\/em> instrument\u00f3w finansowych w bankowo\u015bci,  \u017ce  obliczeniu<\/em> tej z\u0142o\u017cono\u015bci,  i zwi\u0105zanego z ni\u0105 ryzyka, nie mog\u0142y podo\u0142a\u0107 nawet wyrafinowane modele matematyczne i komputerowe symulacje.  Diagnozuj\u0105c g\u0142\u0119biej, powiemy \u017ce u decydent\u00f3w ekonomicznych nie dor\u00f3s\u0142 do tych wyzwa\u0144 ich \u015bwiatopogl\u0105d, za ma\u0142o jeszcze ukszta\u0142towany na mod\u0142\u0119 informatyczn\u0105, czyli ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105,  jak niezb\u0119dne jest dopasowania mocy obliczeniowych do z\u0142o\u017cono\u015bci obliczeniowej problem\u00f3w. <\/em><\/p>\n

Jeszcze bardziej dotkliwy bywa ten brak u decydent\u00f3w politycznych i politolog\u00f3w. Gdy spieraj\u0105 si\u0119 oni np. o to, ile pa\u0144stwa w gospodarce, kieruj\u0105 si\u0119 dawnymi schematami, jedni maj\u0105c takie,  drudzy inne,  miast analizowa\u0107,  jak ma si\u0119 stopie\u0144 z\u0142o\u017cono\u015bci<\/em> problem\u00f3w do zdolno\u015bci ich rozwi\u0105zywania, czyli do mocy obliczeniowej<\/em> osi\u0105galnej na danym szczeblu – rz\u0105du, samorz\u0105du, wielkiej korporacji, ma\u0142ej firmy.  Oddawa\u0107 decyzje w r\u0119ce tego szczebla, na kt\u00f3rym \u00f3w stosunek oka\u017ce si\u0119 najkorzystniejszy – oto wa\u017cny wniosek z informatyzmu – antycypowanego od paru dekad przez liberalny nurt ekonomii i politologii zwany Szko\u0142\u0105 Austriack\u0105 (z racji wywodzenia si\u0119 jej lider\u00f3w z Wiednia).<\/p>\n

G\u0142\u00f3wny problem informatyzmu<\/em> to pytanie o relacj\u0119:  Algorytm versus Intuicja. <\/em> Odpowied\u017a,  kt\u00f3r\u0105 proponuj\u0119 mo\u017cna zobrazowa\u0107 przypowie\u015bci\u0105 o stosunku mi\u0119dzy ludzkimi d\u0142o\u0144mi i wytwarzanym przez nie narz\u0119dziem (w czasach, gdy nie po\u015bredniczy\u0142y w tym maszyny),  jak \u0142uk, rad\u0142o, ko\u0142o,  n\u00f3\u017c,  dzban.  \u017badna z tych rzeczy nie powstaje bez udzia\u0142u sterowanych przez umys\u0142 d\u0142oni. Ale gdy powstanie,  jest dla d\u0142oni uzupe\u0142nieniem nieodzownym w pracach, w kt\u00f3rych sama nie uzbrojona w nie r\u0119ka by\u0142aby bezsilna. Intuicja jest  jak d\u0142o\u0144, algorytm jak narz\u0119dzie. Ich dope\u0142nianie si\u0119 wzajemne w dodatnim sprz\u0119\u017ceniu zwrotnym to jeden z g\u0142\u00f3wnych czynnik\u00f3w dynamiki cywilizacji. W tym kontek\u015bcie mam na uwadze  nie tylko algorytmy w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu, jak te, kt\u00f3re steruj\u0105 prac\u0105 komputera, lecz tak\u017ce procedury do nich zbli\u017cone, na tyle zbli\u017cone, na ile jest to mo\u017cliwe i do danego celu potrzebne. Przyk\u0142adem s\u0105 regu\u0142y post\u0119powania zawarte w dobrze skonstruowanych kodeksach prawa,  jak te\u017c  dobrze napisane  instrukcje obs\u0142ugi sprz\u0119tu czy przepisy kucharskie. Rola intuicji nie ko\u0144czy si\u0119 na wyprodukowaniu takiego prawie-algorytmu, lecz rozci\u0105ga si\u0119 na proces jego stosowania, w kt\u00f3rym te oba czynniki uzupe\u0142niaj\u0105 si\u0119 w interakcji. S\u0119dzia feruje wyroki wedle regu\u0142 kodeksu, ale do ich zastosowania w konkretnym przypadku konieczny jest zdrowy rozs\u0105dek, a kucharz korzysta nie tylko do przepis\u00f3w, lecz  i  ze swego smaku oraz do\u015bwiadczenia.  \u015awiadomo\u015b\u0107 takich interakcji oraz  potrzeby  takiego dozowania obu  tych dw\u00f3ch czynnik\u00f3w, \u017ceby uzyska\u0107 wynik optymalny,  to  istotne znamiona \u015bwiatopogl\u0105du informatycznego.<\/p>\n

Kluczowe dla powstania \u015bwiatopogl\u0105du informatycznego s\u0105 odkrycia logiczno-matematyczne Kurta G\u00f6dla (1931) i Alana Turinga (1936) inspirowane programem badawczym  realizowanym (1900-1928) przez  Davida Hilberta. Ich donios\u0142o\u015b\u0107 polega na ukazaniu nieusuwalnych ogranicze\u0144 algorytmu jako narz\u0119dzia rozwi\u0105zywania problem\u00f3w. Turing wykaza\u0142 to poprzez konstrukcj\u0119 abstrakcyjnej maszyny do obliczeniowego rozwi\u0105zywania problem\u00f3w, nazywanej dzi\u015b maszyn\u0105 Turinga, ktora jest matematycznym prototypem maszyny znanej dzi\u015b pod nazw\u0105 komputera cyfrowego.<\/p>\n

Na tym gruncie  pojawia si\u0119  potrzeba  intuicji nie tylko jako aktu tw\u00f3rczego, z kt\u00f3rego powstaje algorytm,  lecz tak\u017ce jako  czynnika wchodz\u0105cego do akcji tam, gdzie w danym problemie ko\u0144cz\u0105 mo\u017cliwo\u015bci obliczeniowe algorytmu. Tak jest z uznaniem prawdziwo\u015bci zdania g\u00f6dlowskiego,  twierdz\u0105cego o sobie samym (po zapisaniu go w kodzie arytmetycznym), \u017ce nie istnieje dla\u0144 algorytm wyprowadzenia go z aksjomat\u00f3w arytmetyki.  \u017be to jest prawda, rozpoznajemy w bardzo kr\u00f3tkim rozumowaniu intuicyjnym, a \u017ce brakuje  dla\u0144 algorytmu dowodowego to wiemy w\u0142a\u015bnie z tre\u015bci tego twierdzenia.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wny,  jak wy\u017cej powiedziano, problem informatyzmu, debatowany na gruncie osi\u0105gni\u0119\u0107 Hilberta, G\u00f6dla i Turinga obejmuje: (1) pytanie o zasi\u0119g poj\u0119cia obliczania (2) pytanie, czy zachodzi redukowalno\u015b\u0107 intuicji do algorytmu, lub odwrotnie, czy te\u017c s\u0105 to czynniki nieredukowalne, kt\u00f3rym na zawsze jest pisane wzajem si\u0119 uzupe\u0142nia\u0107. Wyniki Turinga i G\u00f6dla o tyle nie przes\u0105dzaj\u0105 sprawy,  \u017ce dotycz\u0105 realizuj\u0105cych algorytmy maszyn dla kt\u00f3rych lista algorytm\u00f3w, cho\u0107 niesko\u0144czona,  jest dok\u0142adnie okre\u015blona. Nie wiemy natomiast, czy m\u00f3zg jest maszyn\u0105 algorytmiczn\u0105, a je\u015bli tak, to jakim dysponuje repertuarem algorytm\u00f3w. Z tej niewiedzy mog\u0105 korzysta\u0107 przeciwnicy pogl\u0105du o istnieniu intuicji, wysuwaj\u0105c hipotez\u0119,  \u017ce intuicja to wynik dzia\u0142ania  jakiego\u015b nieznanego algorytmu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015awiatopogl\u0105d informatyczny,  kt\u00f3ry skr\u00f3towo nazywam   informatyzmem, jest to  spos\u00f3b my\u015blenia o \u015bwiecie maj\u0105cy sprosta\u0107 wyzwaniom  rewolucji informatycznej.  Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107  i tempo  zachodz\u0105cych dzi\u015b w spo\u0142ecze\u0144stwie proces\u00f3w przybra\u0142y niewyobra\u017caln\u0105 niegdy\u015b skal\u0119.  \u00d3w kolosalny (by nie rzec apokaliptyczny”) wzrost z\u0142o\u017cono\u015bci skutkuje utrat\u0105 tej … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-483","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-informatyzm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/483","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=483"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/483\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12820,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/483\/revisions\/12820"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=483"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=483"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=483"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}