{"id":4928,"date":"2013-06-22T07:46:07","date_gmt":"2013-06-22T05:46:07","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.marciszewski.eu\/?p=4928"},"modified":"2025-09-23T11:06:37","modified_gmt":"2025-09-23T09:06:37","slug":"polemiki-i-rozmowki-wokol-ajdukiewiczazalazki-pragmatyzmu-w-jego-konwencjonalizmie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=4928","title":{"rendered":"Polemiki wok\u00f3\u0142 Ajdukiewicza: <br>ziarno pragmatyzmu w jego konwencjonalizmie"},"content":{"rendered":"<p>Tytu\u0142 ten dla niejednego ucha mo\u017ce zabrzmie\u0107 ekscentrycznie.\u00a0 Pragmatyzm w konwencjonalizmie?\u00a0 Wszak m\u00f3wi si\u0119 powszechnie, \u017ce Ajdukiewicz mia\u0142 najpierw faz\u0119 konwencjonalizmu, a potem empiryzmu.\u00a0 Sk\u0105d domniemanie, \u017ce\u00a0 podpisywa\u0142 si\u0119 pod pragmatyzmem,\u00a0 i \u017ce to czyni\u0142 pozostaj\u0105c przy tym konwencjonalist\u0105 (je\u017celi ju\u017c,\u00a0 to mo\u017ce w wyniku jakiej\u015b ewolucji)?\u00a0\u00a0 Co do G\u00f6dla, to cho\u0107 nie unika\u0142 on samookre\u015ble\u0144, np.\u00a0 tego, \u017ce jest platonikiem, nie okre\u015bla\u0142\u00a0 si\u0119 expressis verbis jako pragmatysta i nie jest wymieniany w tym gronie przez historyk\u00f3w.<\/p>\n<p>O G\u00f6dlu b\u0119dzie mowa dalej.\u00a0 Co si\u0119 za\u015b tyczy Ajdukiewicza, to \u015bwiadectwo jego poczucia blisko\u015bci z pragmatyzmem, nie ostentacyjne, ale jednoznaczne, znajdujemy w samym manife\u015bcie\u00a0 konwencjonalizmu: &#8222;Das Weltbild und die Begriffsaparatur&#8221; (w &#8222;Erkenntnis&#8221; IV,\u00a0 1934).\u00a0\u00a0 W przek\u0142adzie: &#8222;Obraz \u015bwiata i aparatura poj\u0119ciowa&#8221; (w &#8222;J\u0119zyk i poznanie&#8221;, tom I,\u00a0 1960).\u00a0 To o\u015bwiadczenie pojawia si\u0119 w kontek\u015bcie (\u00a77, s.192), kt\u00f3ry nas upewnia, \u017ce konwencjonalizm Ajdukiewicza, cho\u0107 nazwany przeze\u0144 radykalnym,\u00a0 jest czym\u015b zdecydowanie innym ni\u017c epistemologiczny relatywizm. Autor odrzuca my\u015bl, \u017ce wszystkie aparatury poj\u0119ciowe i z nich wytworzone obrazy \u015bwiata s\u0105 r\u00f3wnie dobre. Odrzuca dlatego,\u00a0 \u017ce ka\u017cda aparatura ma s\u0142u\u017cy\u0107 jakiemu\u015b celowi poznawczemu, czyli jakim\u015b zastosowaniom, a nie ka\u017cda si\u0119 do okre\u015blonych zastosowa\u0144 nadaje.\u00a0 To odniesienie do zastosowa\u0144 jest czym\u015b, do czego\u00a0\u00a0 &#8212; zdaniem Autora &#8212; &#8222;<em>nawi\u0105zuje pragmatyzm, dla kt\u00f3rego nasze ostatnie wywody nie b\u0119d\u0105 brzmia\u0142y zbyt obco<\/em>.&#8221;<\/p>\n<p>\u017beby udokumentowa\u0107 zbie\u017cno\u015b\u0107 swego stanowiska z pragmatyzmem, Ajdukiewicz przywo\u0142uje w przypisie artyku\u0142 niemieckiego socjologa Georga Simmela (<\/p>\n<p>Tytu\u0142 ten dla niejednego ucha mo\u017ce zabrzmie\u0107 ekscentrycznie.\u00a0 Pragmatyzm w konwencjonalizmie?\u00a0 Wszak m\u00f3wi si\u0119 powszechnie, \u017ce Ajdukiewicz mia\u0142 najpierw faz\u0119 konwencjonalizmu, a potem empiryzmu.\u00a0 Sk\u0105d domniemanie, \u017ce\u00a0 podpisywa\u0142 si\u0119 pod pragmatyzmem,\u00a0 i \u017ce to czyni\u0142 pozostaj\u0105c przy tym konwencjonalist\u0105 (je\u017celi ju\u017c,\u00a0 to mo\u017ce w wyniku jakiej\u015b ewolucji)?\u00a0\u00a0 Co do G\u00f6dla, to cho\u0107 nie unika\u0142 on samookre\u015ble\u0144, np.\u00a0 tego, \u017ce jest platonikiem, nie okre\u015bla\u0142\u00a0 si\u0119 expressis verbis jako pragmatysta i nie jest wymieniany w tym gronie przez historyk\u00f3w.<\/p>\n<p>O G\u00f6dlu b\u0119dzie mowa dalej.\u00a0 Co si\u0119 za\u015b tyczy Ajdukiewicza, to \u015bwiadectwo jego poczucia blisko\u015bci z pragmatyzmem, nie ostentacyjne, ale jednoznaczne, znajdujemy w samym manife\u015bcie\u00a0 konwencjonalizmu: &#8222;Das Weltbild und die Begriffsaparatur&#8221; (w &#8222;Erkenntnis&#8221; IV,\u00a0 1934).\u00a0\u00a0 W przek\u0142adzie: &#8222;Obraz \u015bwiata i aparatura poj\u0119ciowa&#8221; (w &#8222;J\u0119zyk i poznanie&#8221;, tom I,\u00a0 1960).\u00a0 To o\u015bwiadczenie pojawia si\u0119 w kontek\u015bcie (\u00a77, s.192), kt\u00f3ry nas upewnia, \u017ce konwencjonalizm Ajdukiewicza, cho\u0107 nazwany przeze\u0144 radykalnym,\u00a0 jest czym\u015b zdecydowanie innym ni\u017c epistemologiczny relatywizm. Autor odrzuca my\u015bl, \u017ce wszystkie aparatury poj\u0119ciowe i z nich wytworzone obrazy \u015bwiata s\u0105 r\u00f3wnie dobre. Odrzuca dlatego,\u00a0 \u017ce ka\u017cda aparatura ma s\u0142u\u017cy\u0107 jakiemu\u015b celowi poznawczemu, czyli jakim\u015b zastosowaniom, a nie ka\u017cda si\u0119 do okre\u015blonych zastosowa\u0144 nadaje.\u00a0 To odniesienie do zastosowa\u0144 jest czym\u015b, do czego\u00a0\u00a0 &#8212; zdaniem Autora &#8212; &#8222;<em>nawi\u0105zuje pragmatyzm, dla kt\u00f3rego nasze ostatnie wywody nie b\u0119d\u0105 brzmia\u0142y zbyt obco<\/em>.&#8221;<\/p>\n<p>\u017beby udokumentowa\u0107 zbie\u017cno\u015b\u0107 swego stanowiska z pragmatyzmem, Ajdukiewicz przywo\u0142uje w przypisie artyku\u0142 niemieckiego socjologa Georga Simmela (<\/p>\n<p>Tytu\u0142 ten dla niejednego ucha mo\u017ce zabrzmie\u0107 ekscentrycznie.\u00a0 Pragmatyzm w konwencjonalizmie?\u00a0 Wszak m\u00f3wi si\u0119 powszechnie, \u017ce Ajdukiewicz mia\u0142 najpierw faz\u0119 konwencjonalizmu, a potem empiryzmu.\u00a0 Sk\u0105d domniemanie, \u017ce\u00a0 podpisywa\u0142 si\u0119 pod pragmatyzmem,\u00a0 i \u017ce to czyni\u0142 pozostaj\u0105c przy tym konwencjonalist\u0105 (je\u017celi ju\u017c,\u00a0 to mo\u017ce w wyniku jakiej\u015b ewolucji)?\u00a0\u00a0 Co do G\u00f6dla, to cho\u0107 nie unika\u0142 on samookre\u015ble\u0144, np.\u00a0 tego, \u017ce jest platonikiem, nie okre\u015bla\u0142\u00a0 si\u0119 expressis verbis jako pragmatysta i nie jest wymieniany w tym gronie przez historyk\u00f3w.<\/p>\n<p>O G\u00f6dlu b\u0119dzie mowa dalej.\u00a0 Co si\u0119 za\u015b tyczy Ajdukiewicza, to \u015bwiadectwo jego poczucia blisko\u015bci z pragmatyzmem, nie ostentacyjne, ale jednoznaczne, znajdujemy w samym manife\u015bcie\u00a0 konwencjonalizmu: &#8222;Das Weltbild und die Begriffsaparatur&#8221; (w &#8222;Erkenntnis&#8221; IV,\u00a0 1934).\u00a0\u00a0 W przek\u0142adzie: &#8222;Obraz \u015bwiata i aparatura poj\u0119ciowa&#8221; (w &#8222;J\u0119zyk i poznanie&#8221;, tom I,\u00a0 1960).\u00a0 To o\u015bwiadczenie pojawia si\u0119 w kontek\u015bcie (\u00a77, s.192), kt\u00f3ry nas upewnia, \u017ce konwencjonalizm Ajdukiewicza, cho\u0107 nazwany przeze\u0144 radykalnym,\u00a0 jest czym\u015b zdecydowanie innym ni\u017c epistemologiczny relatywizm. Autor odrzuca my\u015bl, \u017ce wszystkie aparatury poj\u0119ciowe i z nich wytworzone obrazy \u015bwiata s\u0105 r\u00f3wnie dobre. Odrzuca dlatego,\u00a0 \u017ce ka\u017cda aparatura ma s\u0142u\u017cy\u0107 jakiemu\u015b celowi poznawczemu, czyli jakim\u015b zastosowaniom, a nie ka\u017cda si\u0119 do okre\u015blonych zastosowa\u0144 nadaje.\u00a0 To odniesienie do zastosowa\u0144 jest czym\u015b, do czego\u00a0\u00a0 &#8212; zdaniem Autora &#8212; &#8222;<em>nawi\u0105zuje pragmatyzm, dla kt\u00f3rego nasze ostatnie wywody nie b\u0119d\u0105 brzmia\u0142y zbyt obco<\/em>.&#8221;<\/p>\n<p>\u017beby udokumentowa\u0107 zbie\u017cno\u015b\u0107 swego stanowiska z pragmatyzmem, Ajdukiewicz przywo\u0142uje w przypisie artyku\u0142 niemieckiego socjologa Georga Simmela (1858-1918) z pogranicza socjologii i teorii poznania, cho\u0107 ten autor ani sam nie\u00a0 nazwa\u0142 si\u0119 pragmatyst\u0105, ani nie\u00a0 jest w ten spos\u00f3b przedstawiany w dotycz\u0105cych go opracowaniach; \u00a0 jego filozoficzn\u0105 afiliacj\u0119 stanowi\u0142 neokantyzm.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Pomimo braku formalnych certyfikat\u00f3w pragmatyzmu, lektura tego artyku\u0142u upowa\u017cnia do wniosku,\u00a0 \u017ce Ajdukiewicz rozumia\u0142\u00a0 pragmatyzm<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>W tym\u017ce \u00a77 pt. &#8222;Tendencje ewolucyjne aparatur poj\u0119ciowych&#8221;\u00a0 Ajdukiewicz odwo\u0142uje si\u0119 do ewolucjonizmu, \u017ceby odpowiedzie\u0107,\u00a0 czy wszystkie wszystkie aparatury poj\u0119ciowe r\u00f3wnie dobrze s\u0142u\u017c\u0105 celowi, ku kt\u00f3remu w swej ewolucji zmierza nauka. W tym miejscu (s.192)\u00a0 pojawia si\u0119 zdanie o punkcie docelowym,\u00a0 kt\u00f3re (cho\u0107 w\u0142asne Autora)\u00a0 brzmi tak,\u00a0 jak gdyby by\u0142o wzi\u0119te z Peirce&#8217;a\u00a0 lub Ramseya (te\u017c wybitnego pragmatysty).<\/p>\n<blockquote><p>Je\u015bli tu m\u00f3wimy o celu, do kt\u00f3rego zmierza rozw\u00f3j nauki,\u00a0 nie chcemy jednak rozumie\u0107 wyrazu &#8222;cel&#8221; antropomorficznie jako co\u015b, do\u00a0 czego kto\u015b \u015bwiadomie zmierza. \u00a0 Przez cel nauki rozumiemy idealne stadium ko\u0144cowe, do kt\u00f3rego zbli\u017caj\u0105 si\u0119 stopniowo poszczeg\u00f3lne stadia nauki, podobnie jak wyrazy ci\u0105gu do jego granicy. Jakie jest to stadium ko\u0144cowe, mo\u017cna przypuszczalnie stwierdzi\u0107 obserwuj\u0105c tendencje objawiaj\u0105ce si\u0119 w toku rozwoju.<\/p><\/blockquote>\n<p>Autor &#8222;Obrazu \u015bwiata&#8221; wymienia cztery mo\u017cliwe cele nauki.\u00a0 Zajmiemy jednym z racji pojawienia si\u0119 w nim\u00a0 poj\u0119cia rozstrzygalno\u015bci wi\u0105\u017c\u0105cego pragmatyzm Ajdukiewicza z\u00a0 pragmatyzmem G\u00f6dla.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>W tym\u017ce \u00a77 pt. &#8222;Tendencje ewolucyjne aparatur poj\u0119ciowych&#8221;\u00a0 Ajdukiewicz odwo\u0142uje si\u0119 do ewolucjonizmu, \u017ceby odpowiedzie\u0107,\u00a0 czy wszystkie wszystkie aparatury poj\u0119ciowe r\u00f3wnie dobrze s\u0142u\u017c\u0105 celowi, ku kt\u00f3remu w swej ewolucji zmierza nauka. W tym miejscu (s.192)\u00a0 pojawia si\u0119 zdanie o punkcie docelowym,\u00a0 kt\u00f3re (cho\u0107 w\u0142asne Autora)\u00a0 brzmi tak,\u00a0 jak gdyby by\u0142o wzi\u0119te z Peirce&#8217;a\u00a0 lub Ramseya (te\u017c wybitnego pragmatysty).<\/p>\n<blockquote><p>Je\u015bli tu m\u00f3wimy o celu, do kt\u00f3rego zmierza rozw\u00f3j nauki,\u00a0 nie chcemy jednak rozumie\u0107 wyrazu &#8222;cel&#8221; antropomorficznie jako co\u015b, do\u00a0 czego kto\u015b \u015bwiadomie zmierza. \u00a0 Przez cel nauki rozumiemy idealne stadium ko\u0144cowe, do kt\u00f3rego zbli\u017caj\u0105 si\u0119 stopniowo poszczeg\u00f3lne stadia nauki, podobnie jak wyrazy ci\u0105gu do jego granicy. Jakie jest to stadium ko\u0144cowe, mo\u017cna przypuszczalnie stwierdzi\u0107 obserwuj\u0105c tendencje objawiaj\u0105ce si\u0119 w toku rozwoju.<\/p><\/blockquote>\n<p>Autor &#8222;Obrazu \u015bwiata&#8221; wymienia cztery mo\u017cliwe cele nauki.\u00a0 Zajmiemy jednym z racji pojawienia si\u0119 w nim\u00a0 poj\u0119cia rozstrzygalno\u015bci wi\u0105\u017c\u0105cego pragmatyzm Ajdukiewicza z\u00a0 pragmatyzmem G\u00f6dla.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>W tym\u017ce \u00a77 pt. &#8222;Tendencje ewolucyjne aparatur poj\u0119ciowych&#8221;\u00a0 Ajdukiewicz odwo\u0142uje si\u0119 do ewolucjonizmu, \u017ceby odpowiedzie\u0107,\u00a0 czy wszystkie wszystkie aparatury poj\u0119ciowe r\u00f3wnie dobrze s\u0142u\u017c\u0105 celowi, ku kt\u00f3remu w swej ewolucji zmierza nauka. W tym miejscu (s.192)\u00a0 pojawia si\u0119 zdanie o punkcie docelowym,\u00a0 kt\u00f3re (cho\u0107 w\u0142asne Autora)\u00a0 brzmi tak,\u00a0 jak gdyby by\u0142o wzi\u0119te z Peirce&#8217;a\u00a0 lub Ramseya (te\u017c wybitnego pragmatysty).<\/p>\n<blockquote><p>Je\u015bli tu m\u00f3wimy o celu, do kt\u00f3rego zmierza rozw\u00f3j nauki,\u00a0 nie chcemy jednak rozumie\u0107 wyrazu &#8222;cel&#8221; antropomorficznie jako co\u015b, do\u00a0 czego kto\u015b \u015bwiadomie zmierza. \u00a0 Przez cel nauki rozumiemy idealne stadium ko\u0144cowe, do kt\u00f3rego zbli\u017caj\u0105 si\u0119 stopniowo poszczeg\u00f3lne stadia nauki, podobnie jak wyrazy ci\u0105gu do jego granicy. Jakie jest to stadium ko\u0144cowe, mo\u017cna przypuszczalnie stwierdzi\u0107 obserwuj\u0105c tendencje objawiaj\u0105ce si\u0119 w toku rozwoju.<\/p><\/blockquote>\n<p>Autor &#8222;Obrazu \u015bwiata&#8221; wymienia cztery mo\u017cliwe cele nauki.\u00a0 Zajmiemy jednym z racji pojawienia si\u0119 w nim\u00a0 poj\u0119cia rozstrzygalno\u015bci wi\u0105\u017c\u0105cego pragmatyzm Ajdukiewicza z\u00a0 pragmatyzmem G\u00f6dla.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tytu\u0142 ten dla niejednego ucha mo\u017ce zabrzmie\u0107 ekscentrycznie.\u00a0 Pragmatyzm w konwencjonalizmie?\u00a0 Wszak m\u00f3wi si\u0119 powszechnie, \u017ce Ajdukiewicz mia\u0142 najpierw faz\u0119 konwencjonalizmu, a potem empiryzmu.\u00a0 Sk\u0105d domniemanie, \u017ce\u00a0 podpisywa\u0142 si\u0119 pod pragmatyzmem,\u00a0 i \u017ce to czyni\u0142 pozostaj\u0105c przy tym konwencjonalist\u0105 (je\u017celi &hellip; <a href=\"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=4928\">Czytaj dalej <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41],"tags":[],"class_list":["post-4928","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-epistemologia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4928","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4928"}],"version-history":[{"count":36,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4928\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12729,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4928\/revisions\/12729"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4928"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4928"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4928"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}