{"id":494,"date":"2011-02-28T12:58:38","date_gmt":"2011-02-28T12:58:38","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.marciszewski.eu\/?p=494"},"modified":"2025-09-23T11:38:19","modified_gmt":"2025-09-23T09:38:19","slug":"co-to-sa-zle-praktyki-w-dyskursie-publicznym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=494","title":{"rendered":"Co to s\u0105 „z\u0142e praktyki” w dyskursie publicznym?"},"content":{"rendered":"

Serwis „Zmowa Obywatelska” <\/a>chce wspiera\u0107 dobre praktyki w dyskursie publicznym. Czy chce gani\u0107 z\u0142e, to nie jest jasne, bo zdaje si\u0119 tam by\u0107 w cenie pogl\u0105d, \u017ceby si\u0119 wypowiada\u0107 wy\u0142\u0105cznie pozytywnie.\u00a0 Nie ma co jednak z tym si\u0119 spiera\u0107, bo ju\u017c sam j\u0119zyk czyni takie zamiar, nawet je\u015bli zacny, niewykonalnym. Nie da si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o prawej r\u0119ce, ignoruj\u0105c istnienie lewej. Nie da si\u0119 te\u017c orzeka\u0107 o s\u0105dach prawdy bez anga\u017cowania si\u0119 w poj\u0119cie fa\u0142szu; bo je\u015bli jest prawdziwe A, to nie-A musi by\u0107 fa\u0142szywe,\u00a0 s\u0105 to wi\u0119c dwa sposoby powiedzenia tego samego. Jest natomiast nietrywialny i nie b\u0142ahy ten problem,\u00a0 jak odr\u00f3\u017cnia\u0107 s\u0105dy prawdziwe od fa\u0142szywych, oraz ten,\u00a0 jak odr\u00f3\u017cnia\u0107 dobre i z\u0142e zachowania s\u0142owne.<\/p>\n

Kr\u0105g „Zmowy Obywatelskiej” jest tym,\u00a0 na kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142oby liczy\u0107 w pierwszej kolejno\u015bci, \u017ce b\u0119dzie dawa\u0142 w tych sprawach jasne i przekonuj\u0105ce odpowiedzi.\u00a0 Og\u0142asza to wszak jako sw\u0105 „misj\u0119”. Mo\u017ce nie \u015bledz\u0119 do\u015b\u0107 uwa\u017cnie dokonuj\u0105cych si\u0119 w tym kr\u0119gu prac intelektualnych, ale dot\u0105d nie uda\u0142o mi si\u0119 takich odpowiedzi wy\u0142owi\u0107. Owszem przybywa tekst\u00f3w, ale s\u0105 to wci\u0105\u017c parafrazy na ten sam, temat \u017ce nale\u017cy wymienia\u0107 si\u0119 my\u015blami kulturalnie, darz\u0105c si\u0119 wzajemnie szacunkiem.<\/p>\n

Wydaje mi si\u0119, \u017ce w trosce o poziom dyskursu publicznego zgubi\u0142 si\u0119 w polu widzenia rys najwa\u017cniejszy dobrego dyskursu. To mianowicie,\u00a0 \u017ce ma on by\u0107 krytyczny<\/em>. Jest to g\u0142\u00f3wna my\u015bl w „Open Society” u\u00a0 Karla Poppera, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 po r\u00f3wni klasykiem logiki bada\u0144 naukowych i klasykiem filozofii politycznej. Widz\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142o sukcesu nauki w intensywnym\u00a0 \u015bcieraniu si\u0119 pogl\u0105d\u00f3w, podobnej\u00a0 \u015bcie\u017cki sukcesu oczekiwa\u0142 od demokracji. Szacunek dla oponenta rodzi si\u0119 z takiej postawy si\u0142\u0105 rzeczy;\u00a0 jest on\u00a0 bowiem niezb\u0119dnym drugim biegunem do wytwarzania napi\u0119\u0107 poznawczych,\u00a0 z kt\u00f3rych wy\u0142ania si\u0119 prawda.<\/p>\n

Zwr\u00f3cenie uwagi na \u00f3w kierunek my\u015blenia popperowski to co\u015b, do czego nale\u017ca\u0142oby usilnie zach\u0119ca\u0107 obywateli zatroskanych o dyskurs publiczny.\u00a0 Nie da si\u0119 te\u017c unikn\u0105\u0107 Poppera w innym punkcie, bardziej ju\u017c technicznym.\u00a0 \u017beby oceny prawdziwe odr\u00f3\u017cni\u0107 od fa\u0142szywych, \u00a0 trzeba je uczyni\u0107 – jak m\u00f3wi Popper — falsyfikowalnymi\u00a0 czyli podatnymi na obalenie,\u00a0 je\u015bli\u00a0 na to zas\u0142u\u017c\u0105.\u00a0 Nie s\u0105 podatne na obalenie wypowiedzi m\u0119tne;\u00a0 gdy nie wiadomo, o co w nich chodzi, to\u00a0 nie wiemy, czy spe\u0142niaj\u0105 one, czy nie, kryteria prawdy. Trzeba wi\u0119c uchroni\u0107 przed m\u0119tno\u015bci\u0105 oceny zawarte w powiedzeniach\u00a0 „z\u0142e praktyki” czy „dobre praktyki”.<\/p>\n

* A *<\/strong><\/p>\n

W tym celu proponuj\u0119 pewien spos\u00f3b testowania pod tym k\u0105tem ocen publicyst\u00f3w i polityk\u00f3w, kt\u00f3rymi opatruj\u0105 oni wypowiedzi innych publicyst\u00f3w i polityk\u00f3w.\u00a0 Oto wianek utkany z kilku takich\u00a0 s\u0105d\u00f3w oceniaj\u0105cych inne s\u0105dy.<\/p>\n

1. „S\u0105 to s\u0142owa k\u0142amliwe, nieodpowiedzialne […]”.\u00a0 Tak\u00a0 ocenia autor\u00a0 nast\u0119puj\u0105ce wypowiedzi dzia\u0142acza PIS dotycz\u0105ce pewnego zab\u00f3jstwa w \u0141odzi: „Nie zabijajcie nas. Nie chcemy umiera\u0107. Mamy rodziny”. I\u00a0 jeszcze: „to jest ludob\u00f3jstwo”.<\/p>\n

2. \u00a0 „To ohydne, ale mie\u015bci si\u0119 w czarnym nurcie tradycji politycznej.”\u00a0 — o tych samych, co wy\u017cej, wypowiedziach.<\/p>\n

3. „Biskupi u\u017cywaj\u0105 fa\u0142szuj\u0105cego rzeczywisto\u015b\u0107 j\u0119zyka.” – o por\u00f3wnaniu przez nich in<\/em> vitro<\/em> do eugeniki nazistowskiej.<\/p>\n

4.\u00a0 „Ten zdziwacza\u0142y warszawski inteligent nie ma nic wsp\u00f3lnego z \u017cyciem mieszka\u0144c\u00f3w mojej wsi.” — o Jaros\u0142awie Kaczy\u0144skim i jego wyst\u0105pieniach.<\/p>\n

5. „Prezes PIS zawsze mia\u0142 oryginalne pomys\u0142y polityczne, ale od katastrofy smole\u0144skiej zachowuje si\u0119 wyj\u0105tkowo destrukcyjnie.”<\/p>\n

6. „Jego wsp\u00f3\u0142pracownicy nie dystansuj\u0105 si\u0119 nawet od najbardziej absurdalnych jego s\u0142\u00f3w.”<\/p>\n

Trzy pierwsze cytaty pochodz\u0105 z artyku\u0142u Jacka \u017bakowskiego „Pokusa z\u0142ych s\u0142\u00f3w”,\u00a0 Gazeta Wyborcza 25.X. 2010, a trzy nast\u0119pne z Witolda Gadomskiego „Wyborcy z mojej wsi”, Gazeta Wyborcza 23-24.X.2010.<\/p>\n

*\u00a0 B *
\n<\/strong><\/p>\n

I. Kryterium u\u017cyteczno\u015bci diagnostycznej<\/em><\/p>\n

Okre\u015blenia warto\u015bciuj\u0105ce maj\u0105 zwykle w swej tre\u015bci element opisowy. W nim zawiera si\u0119 nieraz diagnoza ocenianego negatywnie zjawiska, pomocna w jego zwalczaniu. Im wi\u0119cej takiego elementu diagnostycznego, tym bardziej jest zasadne wyg\u0142aszanie danej oceny w imi\u0119 po\u017cytku spo\u0142ecznego.<\/p>\n

II. Kryterium u\u017cyteczno\u015bci prewencyjnej<\/em><\/p>\n

W sporze politycznym (istotnym dla demokracji) chodzi nie tylko o przekonanie oponenta lecz tak\u017ce (a mo\u017ce jeszcze bardziej) przekonanie obserwuj\u0105cego sp\u00f3r audytorium, np. telewizyjnego. Ocena dezaprobuj\u0105ca zachowania s\u0142owne polityk\u00f3w, mo\u017ce zapobiega\u0107 szkodom spo\u0142ecznym. Np. (1) zapobiec uwierzeniu w komunikaty czynione z intencj\u0105 wprowadzenia kogo\u015b w b\u0142\u0105d, albo (2) zapobiec utracie wra\u017cliwo\u015bci, gdy cz\u0119sto\u015b\u0107 zachowa\u0144 negatywnych oswaja z nimi jako czym\u015b „normalnym”. Nie da si\u0119 uczyni\u0107 pierwszego bez postawienia zarzutu k\u0142amstwa, ani drugiego bez postawienia zarzutu agresywno\u015bci.<\/p>\n

* C *
\n<\/strong><\/p>\n

Kieruj\u0105c si\u0119 tymi kryteriami,\u00a0 dostaniemy nast\u0119puj\u0105ce kwalifikacje\u00a0 cytowanych wy\u017cej wypowiedzi.<\/p>\n

1. NIE jest z\u0142\u0105 praktyk\u0105 nazwanie k\u0142amstwem wypowiedzi jawnie fa\u0142szywej, w kt\u00f3r\u0105 sam jej autor nie mo\u017ce wierzy\u0107, je\u015bli ma elementarn\u0105 inteligencj\u0119 .Jest tu uzasadnione domniemanie intencji wprowadzenia opinii publicznej w b\u0142\u0105d w celu zdyskredytowania przeciwnika politycznego, a taka praktyka jest spo\u0142ecznie szkodliwa. Spe\u0142niona jest definicja k\u0142amstwa, a wi\u0119c ta negatywna ocena publicysty ma warto\u015b\u0107 diagnostyczn\u0105 co do stanu wiedzy i zamiar\u00f3w danego polityka.<\/p>\n

2. TAK. Silnie pi\u0119tnuj\u0105cy przymiotnik\u00a0 „ohydne” ma nik\u0142\u0105 warto\u015b\u0107 informacyjn\u0105, a wi\u0119c i diagnostyczn\u0105; przyczynia si\u0119 za\u015b do eskalacji agresji, kt\u00f3r\u0105 tak pi\u0119tnuj\u0105ce s\u0142owo wzbudzi u pi\u0119tnowanych, co by\u0142oby ze szkod\u0105 dla pokoju spo\u0142ecznego.<\/p>\n

3. TAK, jest z\u0142\u0105 praktyk\u0105, nie ze z\u0142ej woli lecz z niewiedzy publicysty. B\u0142\u0119dne jest przypisanie biskupom nazistowskiego rozumienia eugeniki. S\u0105 oni jej przeciwni nie dlatego, \u017ce upatruj\u0105 w niej nazistowska zbrodniczo\u015b\u0107, ale \u017ce uwa\u017caj\u0105 j\u0105 za nieuprawnione wtr\u0105canie si\u0119 cz\u0142owieka w sprawy Boga.<\/p>\n

4. NIE jest to z\u0142a praktyka, bo mie\u015bci si\u0119 w og\u00f3lnie akceptowanej konwencji satyry na polityk\u00f3w, kt\u00f3ra nie idzie tu dalej ni\u017c np. w szopkach politycznych.<\/p>\n

5. NIE mamy tu do czynienia ze z\u0142\u0105 praktyk\u0105, bo te destrukcyjne skutki dadz\u0105 si\u0119 wyliczy\u0107 i cz\u0119sto s\u0105 w merytorycznym dyskursie wymieniane; np. podwa\u017canie ca\u0142ego dorobku III RP, nie uznawanie wynik\u00f3w demokratycznego wyboru, o\u015bmieszanie Polski wobec zagranicy. Mo\u017ce kto\u015b nie uwa\u017ca\u0107 tych ruch\u00f3w za destrukcyjne, ale to b\u0119dzie r\u00f3\u017cnica zda\u0144, a nie brak rzeczowo\u015bci po stronie krytyka.<\/p>\n

6. NIE uznajemy tego za z\u0142\u0105 praktyk\u0119, gdy\u017c termin\u00a0 „absurd” ma znaczn\u0105 warto\u015b\u0107 diagnostyczn\u0105, informuje o jawnych sprzeczno\u015bciach w czyim\u015b my\u015bleniu: sprzeczno\u015bciach wewn\u0119trznych lub zaprzeczaniu niew\u0105tpliwym faktom. Stawiaj\u0105c ten zarzut partnerowi dialogu, dajemy mu mo\u017cno\u015b\u0107 korekty jego pogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n

* * *<\/strong><\/p>\n

Podejd\u017amy\u00a0 do kwestii z\u0142ych i dobrych praktyk dyskursu jeszcze od innej strony. Nie my pierwsi \u0142amiemy sobie nad tym g\u0142owy.\u00a0 R\u00f3\u017cne gremia na szerokim \u015bwiecie przyk\u0142ada\u0142y si\u0119 do takiego my\u015blenia, warto wi\u0119c si\u0119gn\u0105\u0107 do ich do\u015bwiadcze\u0144 i przemy\u015ble\u0144. Przytaczam w tym celu tekst regu\u0142 dla komentator\u00f3w zabieraj\u0105cych g\u0142os w blogach, wypracowany w Anglii w \u015brodowisku „Gwardiana”.<\/p>\n

Oto tekst wart przemy\u015blenia<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy chce gani\u0107 z\u0142e, to nie jest jasne, bo zdaje si\u0119 tam by\u0107 w cenie pogl\u0105d, \u017ceby si\u0119 wypowiada\u0107 wy\u0142\u0105cznie pozytywnie. Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-494","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/494","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=494"}],"version-history":[{"count":37,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/494\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12818,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/494\/revisions\/12818"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}