\u00a71. Wst\u0119pne pr\u00f3by definiowania.\u00a0 <\/b>Pastuszek struga\u00a0 z kory wierzbowej\u00a0 fujark\u0119, \u017ceby gra\u0107\u00a0 liryczne melodie swej pasterce.\u00a0 Czy jest to czynno\u015b\u0107 przetwarzania informacji? Jest to niew\u0105tpliwie przetwarzanie kawa\u0142ka materii, ale na tym\u00a0 odpowied\u017a si\u0119 nie ko\u0144czy, bo przetwarzanie polega tu na daniu\u00a0 nowej \u00a0 formy<\/em>.\u00a0 Jest to wi\u0119c czynno\u015b\u0107\u00a0 formowania,\u00a0 kt\u00f3r\u0105 w j\u0119zyku Arystotelesa i scholastyk\u00f3w oddawano terminem informatio<\/em>. Czy bra\u0107 t\u0119 etymologi\u0119 na serio — w tym sensie, \u017ce przetwarzaj\u0105c form\u0119 zwitka kory na form\u0119 instrumentu pastuszek przetwarza<\/em> informacj\u0119<\/em>? Zostawmy to pytanie scholastykom i podejd\u017amy do sprawy od innej strony.<\/p>\n Zwitek kory obrabiany przez pastuszka jest w teorii Shannona reprezentowany przez pewn\u0105 liczb\u0119 bit\u00f3w informacji. Niezbyt jest kszta\u0142tny,\u00a0 czyli forma w nim uboga, nie jest to wi\u0119c liczba imponuj\u0105ca. Wzbogaci si\u0119 ona\u00a0 po nadaniu drewnu kszta\u0142tu fujarki,\u00a0 czyli przyb\u0119dzie tu bit\u00f3w.\u00a0 A to dlatego, \u017ce najkr\u00f3tszy s\u0142owny opis fujarki b\u0119dzie d\u0142u\u017cszy od najkr\u00f3tszego opisu u\u017cytego do niej materia\u0142u; ten drugi bowiem b\u0119dzie cz\u0119\u015bci\u0105 pierwszego, a do tego dojdzie opis struktury i funkcji (dalece\u00a0 innej ni\u017c np. struktura i funkcja b\u0119bna bojowego).\u00a0 Skoro mamy zwi\u0119kszenie liczby bit\u00f3w, czy\u017c nie dokona\u0142 si\u0119 akt przetwarzania informacji?<\/p>\n Filozoficznie\u00a0 rzecz bior\u0105c, nie bardzo wiadomo, dlaczego odpowied\u017a nie mia\u0142aby by\u0107 twierdz\u0105ca.\u00a0 Zrezygnujemy z niej jednak ze wzgl\u0119d\u00f3w praktycznych,\u00a0 \u017ceby poj\u0119cie przetwarzania informacji nie sta\u0142o si\u0119 k\u0142opotliwie rozd\u0119te. Cho\u0107by przez to,\u00a0 \u017ce obj\u0119\u0142oby ono ca\u0142\u0105 wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 rzemie\u015blnicz\u0105,\u00a0 i przemys\u0142ow\u0105,\u00a0 i jeszcze du\u017co wi\u0119cej; wszak powszechny podatek VAT bierze si\u0119 z wi\u0119kszej „informatywno\u015bci” produktu bardziej przetworzonego ni\u017c ma j\u0105 produkt wyj\u015bciowy,\u00a0 mniej przetworzony. <\/b><\/p>\n Skoro w argumentacji\u00a0 tycz\u0105cej si\u0119 wzrostu liczby bit\u00f3w odwo\u0142ujemy si\u0119 do d\u0142ugo\u015bci opisu,\u00a0 a wi\u0119c do pewnego tekstu, to sama narzuca si\u0119 my\u015bl, \u017ceby za przedmiot przetwarzania informacji uzna\u0107 wszelkie teksty. Wszelkie? A mo\u017ce tylko pisane, bo w przypadku m\u00f3wionych trudno zidentyfikowa\u0107 produkt przetwarzania, gdzie\u015b si\u0119 on rozp\u0142ywa w powietrzu (scripta manent, verba volant — m\u00f3wi \u0142aci\u0144ska maksyma).<\/p>\n Pisane, ale jak? W jakim kodzie? Czy uwzgl\u0119dni\u0107 tak\u017ce\u00a0 zapisy w kodzie neuronowym albo w language of thought<\/em>\u00a0 w sensie Jerry Fodora?\u00a0 Gdy prowadz\u0119 jakie\u015b obliczenia w pami\u0119ci, czy w ten spos\u00f3b przetwarzam informacj\u0119? Trudno zaprzeczy\u0107, ale trudno te\u017c wskaza\u0107 na uchwytny tekst.\u00a0 Jeszcze trudniej, gdy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 zachowania\u00a0 pierwotniak\u00f3w. Jeden z nich zwany b\u0142yszczk\u0105 (euglena viridis)\u00a0 odbiera specjaln\u0105 plamk\u0105 impuls \u015bwietlny (co wskazuje kierunek, w kt\u00f3rym trzeba si\u0119\u00a0 uda\u0107 po energi\u0119 fotosyntezy)\u00a0 i przetwarza go na polecenie sterowania wici\u0105 w po\u017c\u0105danym kierunku. Nie jest to jednak co\u015b, co da\u0142oby si\u0119 umie\u015bci\u0107 na p\u00f3\u0142ce bibliotecznej. Co wi\u0119cej, ten proces biologiczny ma zarazem charakter wyra\u017anie chemiczny, trzeba by wi\u0119c tak\u017ce w reakcjach chemicznych dopatrywa\u0107 si\u0119 przetwarzania informacji.<\/p>\n \u00a72. Do czego potrzebna jest nam refleksja\u00a0 nad przetwarzaniem informacji? <\/strong>Od pocz\u0105tku swego istnienia gatunek ludzki zajmuje\u00a0 si\u0119 przetwarzaniem materii (na \u017cywno\u015b\u0107, ubrania,\u00a0 domy, or\u0119\u017c\u00a0 etc.)\u00a0 jak i przetwarzaniem\u00a0 informacji. To drugie w dokonywanych na ka\u017cdym kroku rozumowaniach, obliczeniach,\u00a0 aktach instruowania i perswadowania etc.\u00a0 Przez tysi\u0105clecia robiono jedno i drugie z niema\u0142ym powodzeniem, nie dysponuj\u0105c og\u00f3ln\u0105 teori\u0105 przetwarzania materii ani\u00a0 og\u00f3ln\u0105 teori\u0105 przetwarzania informacji.\u00a0 Wystarcza\u0142y\u00a0 opracowania, jak to robi\u0107 dla poszczeg\u00f3lnych cel\u00f3w.\u00a0 Co si\u0119 tyczy informacji, \u00a0 zajmowa\u0142y si\u0119 tym od staro\u017cytno\u015bci logika, gramatyka i retoryka.\u00a0 Na og\u00f3ln\u0105 teori\u0119 przetwarzania materii nadal nie ma zapotrzebowania, z powodzeniem nam wystarczaj\u0105 r\u00f3\u017cnorakie technologie specjalistyczne. Sk\u0105d wi\u0119c w naszych czasach taka potrzeba w odniesieniu do informacji?<\/p>\n Powody s\u0105 co najmniej dwa.\u00a0 Jednym jest to, \u017ce przetwarzanie materii\u00a0 — dla zaspokojenia rosn\u0105cych z\u00a0 gwa\u0142townym przyspieszeniem potrzeb w sferze konsumpcji, zdrowia,\u00a0 bezpiecze\u0144stwa itd. — w coraz wi\u0119kszym stopniu zale\u017cy od sukces\u00f3w w przetwarzaniu informacji, mianowicie od post\u0119pu nauk, tak teoretycznych jak i stosowanych.\u00a0 \u0141\u0105cznie tworz\u0105 one gigantyczn\u0105 fabryk\u0119 przetwarzania informacji, a od jej wydajno\u015bci coraz bardziej zale\u017cy los cywilizacji. Teoria informacji, w tej cz\u0119\u015bci, kt\u00f3ra si\u0119 pokrywa z metodologi\u0105 nauk, jest potrzebna w rozwi\u0105zywaniu dylematu, jak maksymalizowa\u0107 jednocze\u015bnie\u00a0 dwie wielko\u015bci tak przeciwstawne, \u017ce jedna jest odwrotno\u015bci\u0105 drugiej, mianowicie informacj\u0119 i prawdopodobie\u0144stwo (ten dylemat jest np. osi\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci Karla Poppera).\u00a0 W tym celu trzeba nam og\u00f3lniejszej\u00a0 refleksji nad natur\u0105 informacji — jej pomiarem, kryteriami wiarogodno\u015bci etc.<\/p>\n Na drugi pow\u00f3d rzuca \u015bwiat\u0142o pewna analogia z energi\u0105, mianowicie\u00a0 z pojawieniem si\u0119 maszyn do jej przetwarzania. Nie znano takich maszyn po wiek XIX, cho\u0107 proste maszyny do przetwarzania materii (obrabiarki),\u00a0 jak m\u0142yny,\u00a0 prasy czy krosna by\u0142y obecne ju\u017c we wczesnych fazach\u00a0 cywilizacji.\u00a0 Tym si\u0119 to t\u0142umaczy, \u017ce z tak\u0105 materi\u0105, jak kamie\u0144, drewno czy ro\u015bliny ma si\u0119 do czynienia w codziennym do\u015bwiadczeniu, wi\u0119c\u00a0 do poznawania jej podatnych na obr\u00f3bk\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015bci nie trzeba by\u0142o\u00a0 specjalnych instrument\u00f3w ani teorii.\u00a0 Energia natomiast jest \u017cywio\u0142em bardziej tajemnym,\u00a0 wyst\u0119puje w r\u00f3\u017cnych niedost\u0119pnych oku postaciach, tote\u017c przetwarzanie przez silniki<\/em> jednej postaci w inn\u0105, bardziej u\u017cyteczn\u0105, wymaga\u0142o takiego poziomu nauk,\u00a0 jaki przynios\u0142a dopiero nowo\u017cytno\u015b\u0107 i to nie od razu.\u00a0 Na ten\u00a0 rewelacyjny zestaw\u00a0 z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 termodynamika, chemia, teoria elektromagnetyzmu, wreszcie\u00a0 fizyka cz\u0105stek elementarnych.<\/p>\n Maszyny do przetwarzania informacji — komputery<\/em> — pojawi\u0142y si\u0119 wiek p\u00f3\u017aniej, a wymaga\u0142o to,\u00a0 podobnie jak w przypadku silnik\u00f3w,\u00a0 wysoce\u00a0 zaawansowanych\u00a0 abstrakcyjnych teorii (algebra Boole’a, logika matematyczna itp).\u00a0 W obu te\u017c przypadkach\u00a0 s\u0142owo”przetwarzanie” rozumiemy inaczej ni\u017c w sensie potocznym (kt\u00f3ry dopuszcza, by przetwarzaniem nazywa\u0107 te\u017c\u00a0 transformacje destrukcyjne,\u00a0 np. rozbi\u00f3rk\u0119 cz\u0119\u015bci budynku).<\/p>\n <\/p>\n by przetworzeniem nazw nie jakiekolwiek transformacje, lecz takie, kt\u00f3re s\u0105 po\u017c\u0105dane (nie interesuje nas np. takie np. przetwarzanie, jakim jest deformacja jakiej\u015b wiadomo\u015bci powsta\u0142a w toku przetwarzania w \u0142a\u0144cuchu plotek). Trzeba wi\u0119c w teorii przetwarzania informacji okre\u015bli\u0107 \u00f3w zamierzony punkt odniesienia.\u00a0 W wiekowej tradycji logiki okre\u015bla si\u0119 go jako przeniesienie prawdziwo\u015bci informacji zawartej w przes\u0142ankach na informacj\u0119 we wniosku — \u0142ac. salva veritate.\u00a0\u00a0 Ten warunek, nazwijmy go SV (od owego\u00a0 zwrotu),<\/p>\n <\/p>\n sie logicznym, tj. jako jednoznacznego przyporz\u0105dkowania warto\u015bci funkcji do jej argumentu).\u00a0 To pierwsze<\/p>\n <\/p>\n ,\u00a0 id\u0105c \u015bladem odwiecznej tradycji logicznej,\u00a0 jako przekszta\u0142canie salva veritate, czyli z zachowaniem prawdziwo\u015bci danych wej\u015bciowych (przes\u0142anek), kt\u00f3ra powinna by\u0107 transmitowana na dane wyj\u015bciowe\u00a0 (wnioski).<\/p>\n <\/p>\n Pierwsze pomys\u0142y maszyn do przetwarzania informacji pojawi\u0142y si\u0119 w wieku XVII,\u00a0 ale \u017ceby mog\u0142y one wyj\u015b\u0107 poza gaz\u0119 r\u0119cznych kalkulator\u00f3w mechanicznych na cztery dzia\u0142ania,\u00a0 trzeba by\u0142o czeka\u0107 na taki stan techniki oraz\u00a0 matematyki (algebra, logika matematyczna), jaki zaistnia\u0142 w wieku XX.\u00a0 Dopiero ten poziom rozwoju umo\u017cliwia\u00a0 konstruowanie komputer\u00f3w — maszyn do wielkoskalowego przetwarzania informacji.\u00a0 Jednocze\u015bnie coraz liczniejsze zjawiska b\u0119d\u0105ce przedmiotem nauk empirycznych staje si\u0119 na tyle dobrze rozpoznane, ze umo\u017cliwia to ich opis ilo\u015bciowy, a wraz z tym symulacje\u00a0 obliczeniowe w wykonaniu komputer\u00f3w.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n rzy takich r\u00f3\u017cnych zastrze\u017ceniach, trzeba nadal poszukiwa\u0107 odpowiedzi.\u00a0 Cennego do niej materia\u0142u\u00a0 dostarcza ksi\u0105\u017cka Marcina Mi\u0142kowskiego Explaining the<\/em> Computational Mind<\/em>\u00a0 (<\/em>2013,\u00a0 MIT\u00a0 Press).\u00a0 Blogowy nad\u00a0 jej propozycjami\u00a0 dyskurs jest u\u0142atwiony przez okoliczno\u015b\u0107, \u017ce kilka\u00a0 jej streszcze\u0144,\u00a0 na r\u00f3\u017cnych poziomach szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci, jest\u00a0 dost\u0119pnych elektronicznie w Sieci. Mo\u017cna wi\u0119c wst\u0119pnie podj\u0105\u0107 tu dyskusj\u0119, bez potrzeby uprzedniego streszczania ksi\u0105\u017cki.\u00a0Jedno sprawozdanie da\u0142 Autor na w\u0142asnej\u00a0 stronie po\u015bwi\u0119conej ksi\u0105\u017cce,<\/a>\u00a0 inne – na na stronie MIT Press,<\/a> gdzie zach\u0119caj\u0105 do my\u015blenia nad ksi\u0105\u017ck\u0105 tak\u017ce do\u0142\u0105czone do abstraktu opinie specjalist\u00f3w. Do tego dochodzi obszerny konspekt do wyk\u0142adu na ten\u017ce temat <\/a> prowadzonego przez Autora w Instytucie Filozofii UW.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/strong> \u00a0 Na problem obecnego szkicu naprowadza nast\u0119puj\u0105ca wypwied\u017a Autora na ko\u0144cu rozdzia\u0142u 1 (s.24).\u00a0 I propose that the notions of computation<\/strong> and information processing<\/strong> be used interchangeably.\u00a0 <\/em>Nazwijmy j\u0105 Deklaracj\u0105 Mi\u0142kowskiego, <\/em>w skr\u00f3cie DM, i zapiszmy zwi\u0119\u017ale jako r\u00f3wno\u015b\u0107: \u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n [DM]\u00a0Przetwarzanie informacji = Obliczanie.<\/strong><\/p>\n Znak r\u00f3wno\u015bci jest tu symbolem pokrywania si\u0119\u00a0 zakres\u00f3w (nie znacze\u0144).\u00a0\u00a0<\/em><\/p>\n W tym punkcie pojawia si\u0119 pierwsze z serii pyta\u0144, kt\u00f3re czytelnik chcia\u0142by zada\u0107 Autorowi. Oznacza\u0142 je b\u0119d\u0119 skr\u00f3tem PA z nast\u0119puj\u0105cym dalej numerem pytania,\u00a0 np. PA.1. Nie zmienia tej strategii okoliczno\u015b\u0107,\u00a0 \u017ce b\u0119d\u0119 tam, gdzie to mo\u017cliwe, sam doszukiwa\u0142 si\u0119 odpowiedzi w tek\u015bcie odpowiedzi Autora; taka pr\u00f3ba jest hipotez\u0105 interpretacyjn\u0105 kt\u00f3r\u0105 Autor mo\u017ce potwierdzi\u0107 lub zanegowa\u0107.\u00a0 A oto pierwsze z pyta\u0144.<\/p>\n \u00a0PA.1:<\/strong> Czy DM jest (1) definicj\u0105,\u00a0 w kt\u00f3rej jeden z termin\u00f3w definiuje si\u0119 przez drugi, czy\u00a0 (2)\u00a0 zdaniem syntetycznym, w kt\u00f3rym sens obu stron r\u00f3wno\u015bci jest znany sk\u0105din\u0105d,\u00a0 i stwierdzamy empirycznie identyczno\u015b\u0107 zakres\u00f3w?<\/p><\/blockquote>\n Wyw\u00f3d w rozdziale 2 w odcinku 4 pt. „Information Processing and Computation” (s.42-51), prowadzi do opcji (1), z nast\u0119puj\u0105cym uszczeg\u00f3\u0142owieniem\u00a0 OA.1:<\/strong> DM jest definicj\u0105 obliczania, w kt\u00f3rej role definiensa pe\u0142ni poj\u0119cie przetwarzania informacji.<\/em><\/p>\n <\/p>\n Taki wydaje si\u0119 by\u0107 sens nast\u0119puj\u0105cego zdania podsumowuj\u0105cego uprzedni\u0105 argumentacj\u0119: „This characterization of computations in terms of information processing<\/em> is very broad” (s.47) – o ile zwrot „characterization in terms” rozumie\u0107 jako synonim zwrotu „definition in terms”.\u00a0 To samo wyra\u017ca zwi\u0119z\u0142e stwierdzenie: „So computation is simply information processing” (s.46).<\/p>\n \u00a72.\u00a0<\/strong> Drugie z moich pyta\u0144 do Autora bierze si\u0119 z pr\u00f3by interpretacji\u00a0 nast\u0119puj\u0105cego zdania”:\u00a0 „Computation is a kind of flow of information, in at least the most general sense of the latter idea”\u00a0 (s.46).\u00a0 Na czym polega \u00f3w najbardziej og\u00f3lny sens poj\u0119cia przetwarzania\u00a0 informacji (czyli strumienia przekszta\u0142ce\u0144 informacji – „flaw of information”)?\u00a0 Podejd\u017amy do sprawy na dwa sposoby.\u00a0 Najpierw\u00a0 zapytamy o najog\u00f3lniejszy sens terminu „obliczanie”, to bowiem dzi\u0119ki r\u00f3wno\u015bci DM w \u00a71, wska\u017ce nam te\u017c mo\u017cliwie najwi\u0119kszy zakres terminu „przetwarzanie informacji” (o drugim sposobie – za chwil\u0119).\u00a0<\/em><\/p>\n <\/p>\n W tym celu stawiamy najpierw pytanie pomocnicze: czy Autor zgadza si\u0119, \u017ce ex definitione obliczenie jest to znajdowanie warto\u015bci funkcji – przy szerokim rozumieniu funkcji<\/em> jako relacji jednoznacznej<\/em>? Je\u015bli tak, to dokonajmy jeszcze jednego rozszerzenia. Tego mianowicie, kt\u00f3re zawdzi\u0119czamy Turingowi: \u017ce istniej\u0105 funkcje nieobliczalne, tj. takie, kt\u00f3rych warto\u015bciami s\u0105 liczby nieobliczalne (Turing 1936), oraz \u017ce przynajmniej niekt\u00f3re z nich dadz\u0105 si\u0119 rozpozna\u0107 drog\u0105\u00a0 intuicji (Turing 1939).\u00a0 Tre\u015bciw\u0105 informacj\u0119 o tym drugim wyniku podaje Andrew Hodges w encyklopedycznym artykule o Turingu. <\/a><\/p>\n St\u0105d,\u00a0 przy za\u0142o\u017ceniu DM, dostaniemy maksymalnie szerokie okre\u015blenie: Przetwarzanie informacji jest to znajdowanie warto\u015bci funkcji, okre\u015blonych w zbiorze informacji i przybieraj\u0105cych warto\u015bci z tego zbioru,\u00a0 nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c funkcji nieobliczalnych<\/em>.\u00a0 Wzorcowym przyk\u0142adem\u00a0 informacji b\u0119d\u0105cej warto\u015bci\u0105 funkcji nieobliczalnej jest nierozstrzygalne zdanie arytmetyczne zwane g\u00f6dlowskim.<\/p>\n Zestawmy to z mo\u017cliwie najszerszym potocznym poj\u0119ciem przetwarzania informacji. Nie jest to zwrot, kt\u00f3rego by\u015bmy cz\u0119sto u\u017cywali na\u00a0 co dzie\u0144, ale \u017ce jego sk\u0142adniki powszechnie s\u0105 zrozumia\u0142e, \u0142atwo te\u017c chwytamy sens z\u0142o\u017cenia – przy rozumieniu s\u0142owa „informacja” jako „wiadomo\u015b\u0107”.\u00a0 Ka\u017cdy wie, co to jest przetwarzanie rozumiane szeroko, to jest, niezale\u017cnie od tego, co si\u0119 przetwarza, jakim sposobem, i co z tego wychodzi (owocem tej wiedzy jest m.in. idea VAT jako podatku od wzrostu warto\u015bci towaru uzyskiwanej w wyniku kolejnych jego\u00a0 przetworze\u0144).\u00a0 Przetworzenia produktu nazywamy te\u017c\u00a0 przekszta\u0142ceniami, a w tej drugiej wersji da si\u0119 sformu\u0142owa\u0107 wa\u017cne pytanie:\u00a0 Czy do kategorii przekszta\u0142ce\u0144\u00a0 (z \u0142ac. – transformacji) nale\u017c\u0105 te\u017c zniekszta\u0142cenia (z \u0142ac. – deformacje), kt\u00f3re w skrajnym przypadku s\u0105 tym samym, co unicestwienia?<\/p>\n Te og\u00f3lne prawid\u0142owo\u015bci, i rodz\u0105ce si\u0119 z nich pytania, dotycz\u0105 te\u017c jako szczeg\u00f3lnego przypadku, przekszta\u0142cania informacji (w sensie – wiadomo\u015bci).\u00a0 Mam wi\u0119c pytanie: czy deformacja wiadomo\u015bci jest tak\u017ce jej przetworzeniem? W sytuacji,\u00a0 gdy (jak postuluje Autor),\u00a0 mamy operowa\u0107 najszerszym poj\u0119ciem przetwarzania informacji nale\u017ca\u0142oby odpowiedzie\u0107 twierdz\u0105co. Czy jednak da si\u0119 to pogodzi\u0107 z poj\u0119ciem przetwarzania informacji jako obliczania w sensie procesu znajdowania warto\u015bci funkcji?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a71. Wst\u0119pne pr\u00f3by definiowania.\u00a0 Pastuszek struga\u00a0 z kory wierzbowej\u00a0 fujark\u0119, \u017ceby gra\u0107\u00a0 liryczne melodie swej pasterce.\u00a0 Czy jest to czynno\u015b\u0107 przetwarzania informacji? Jest to niew\u0105tpliwie przetwarzanie kawa\u0142ka materii, ale na tym\u00a0 odpowied\u017a si\u0119 nie ko\u0144czy, bo przetwarzanie polega tu na … Czytaj dalej