This book is explaining cognitive processes by appeal to computation.
\nThe mind can be explained computationally because it is <\/strong>computational.<\/p><\/blockquote>\nNiech one wyznacz\u0105 tematyk\u0119 obecnego dyskursu.\u00a0 Nie b\u0119dzie on\u00a0 polemiczny, czyli z pozycji\u00a0 oponenta, lecz z pozycji, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna okre\u015bli\u0107 fraz\u0105 (Miko\u0142aja z Kuzy) docta ignorantia.\u00a0<\/em> Dyskutant nie ukrywa, \u017ce w roztrz\u0105sanej\u00a0 materii nie ma urobionego pogl\u0105du, st\u0105d „ignorantia”.\u00a0 Chce go jednak sobie urobi\u0107, stawiaj\u0105c Autorowi seri\u0119 pyta\u0144 i\u00a0 <\/em>licz\u0105c na jego wyja\u015bnienia i argumenty. Stawianie pyta\u0144 wymaga posiadania pewnej wiedzy na tematy w nich zawarte,\u00a0 jest to wi\u0119c poniek\u0105d niewiedza uczona, st\u0105d to paradoksalne okre\u015blenie docta ignorantia.<\/em><\/p>\nOkre\u015blenia „mechanicyzm” i\u00a0 „komputacjonizm”\u00a0 s\u0105 kluczowe jako etykiety informuj\u0105ce o tezie ksi\u0105\u017cki. W innym sensie, bardziej podstawowym, kluczowe s\u0105 terminy, od kt\u00f3rych oba -izmy si\u0119 wywodz\u0105: „maszyna” i „obliczanie”, o ich zatem sens b\u0119d\u0119 pyta\u0142\u00a0 z pozycji w\u0142asnej niewiedzy.\u00a0 Wprawdzie\u00a0 Autor dostarcza kontekst\u00f3w, z kt\u00f3rych ten sens mo\u017cna wyprowadza\u0107,\u00a0 ale czytelnik dopiero wtedy nabiera poczucia rozumienia, kiedy poj\u0119cia wzi\u0119te z lektury powi\u0105\u017ce ze swym w\u0142asnym „\u015brodowiskiem” poj\u0119ciowym.\u00a0 W moim \u015brodowisku p\u0142odna w zrozumienia jest dziedzina rozwa\u017ca\u0144, na kt\u00f3r\u0105 si\u0119 sk\u0142ada\u00a0 pi\u0119\u0107 zbior\u00f3w indywidu\u00f3w (nie koniecznie s\u0105 one roz\u0142\u0105czne): obrabiarki przetwarzaj\u0105ce materi\u0119,\u00a0 silniki przetwarzaj\u0105ce\u00a0 energi\u0119, oraz maszyny przetwarzaj\u0105ce informacj\u0119,\u00a0 jakimi s\u0105\u00a0 automaty,\u00a0 m\u00f3zgi i umys\u0142y.\u00a0 Licz\u0119 si\u0119 z pytaniem:\u00a0 czemu nie zredukowa\u0107 ich do trzech, umieszczaj\u0105c umys\u0142y i m\u00f3zgi\u00a0 w kategorii automat\u00f3w, a przynajmniej do czterech, uto\u017csamiaj\u0105c umys\u0142\u00a0 z m\u00f3zgiem?\u00a0 Dopiero taki redukcjonizm by\u0142by, w mniemaniu wielu, stanowiskiem nale\u017cycie naukowym.\u00a0 W rzeczywisto\u015bci jednak nastr\u0119cza on trudno\u015bci, o kt\u00f3rych mowa ni\u017cej.<\/p>\n
\u00a72. Najpierw, kr\u00f3tko, o relacji umys\u0142-m\u00f3zg.<\/strong> Kr\u00f3tko, bo nie wchodz\u0105c w gigantyczny i odwieczny „mind body problem”, wspomn\u0119 tylko o pewnych trudno\u015bciach natury j\u0119zykowej. Uto\u017csamienie umys\u0142u z m\u00f3zgiem skutkuje na p\u0142aszczy\u017anie j\u0119zykowej twierdzeniem, \u017ce poj\u0119cia te\u00a0 maj\u0105 ten sam zbi\u00f3r indywidu\u00f3w jako sw\u00f3j zakres.\u00a0 Rozumie si\u0119 to zwykle w ten spos\u00f3b, \u017ce indywiduum istniej\u0105cym realnie jest m\u00f3zg, za\u015b umys\u0142 jest nazw\u0105 nadawan\u0105 m\u00f3zgowi w pewnych kontekstach, gdy tego wymaga ustalony zwyczaj j\u0119zykowy.<\/p>\nNie wydaje si\u0119 jednak, \u017ceby uda\u0142o si\u0119 sprowadzi\u0107 problem do niuans\u00f3w stylistycznych.\u00a0 To, \u017ce s\u0142owa „bicz” i „bat”, nie r\u00f3\u017cni\u0105c si\u0119 zakresem, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119\u00a0 stylistycznie, ma np. ten skutek, \u017ce\u00a0 zwrot „dosta\u0142 sto bat\u00f3w” brzmi naturalniej ni\u017c „dosta\u0142 sto bicz\u00f3w”, nie zmienia faktu, \u017ce ka\u017cdy z tych zwrot\u00f3w jest prawd\u0105 o jakim\u015b nieszcz\u0119\u015bniku zawsze wtedy i tylko wtedy, gdy prawd\u0105 jest drugi. Logicy mawiaj\u0105,\u00a0 \u017ce takie wyra\u017cenia s\u0105 wymienne „salva\u00a0 veritate”.<\/p>\n
Zastosujmy ten test do wyraz\u00f3w „umys\u0142” i „m\u00f3zg”.\u00a0 W\u00a0 prawdziwym zdaniu „M\u00f3zg cz\u0142owieka wa\u017cy \u015brednio od 1200 do 1400 g” wymieniamy „m\u00f3zg” na „umys\u0142”. Co s\u0105dzi\u0107 o warto\u015bci logicznej tego nowego zdania? Mo\u017cna mu odm\u00f3wi\u0107 warto\u015bci logicznej, potraktowawszy je jako nonsens j\u0119zykowy, co te\u017c b\u0119dzie \u015bwiadczy\u0107 o braku zamienno\u015bci salva veritate.\u00a0 A je\u015bli nie ma si\u0119 do tej opcji przekonania, to trzeba\u00a0 si\u0119 zgodzi\u0107, \u017ce zdanie prawdziwe przesz\u0142o w fa\u0142szywe,\u00a0 co by \u015bwiadczy\u0142o,\u00a0 \u017ce zakresy tych s\u0142\u00f3w si\u0119 nie pokrywaj\u0105,\u00a0 nie ma tu wi\u0119c zachowuj\u0105cej warto\u015b\u0107 logiczn\u0105 zamienno\u015bci. Kto by si\u0119 jednak upiera\u0142, \u017ce to drugie zdanie jest te\u017c prawdziwe, poniesie konsekwencje, takie jak konieczno\u015b\u0107 uznania za prawd\u0119, \u017ce umys\u0142 delfina jest ci\u0119\u017cszy ni\u017c cz\u0142owieka itp. , co grozi demonta\u017cem funkcjonuj\u0105cej od wiek\u00f3w\u00a0 aparatury poj\u0119ciowej. Nie b\u0119dziemy wi\u0119c docieka\u0107, czemu Autor MM nie zatytu\u0142owa\u0142 swej ksi\u0105\u017cki „Explaining the Computational Brain”. Wystarczy przyj\u0105\u0107, \u017ce podziela argumentacj\u0119 o braku zamienno\u015bci salva veritate.
\n<\/span><\/p>\nTen wniosek nie odbiera sensu ani prawdziwo\u015bci\u00a0 orzekaniu tak\u017ce o m\u00f3zgu, \u017ce jest on uk\u0142adem obliczeniowym.\u00a0 Pogl\u0105d ten, zapocz\u0105tkowany w roku 1942 s\u0142awn\u0105 prac\u0105 Pittsa i McCullocha, jest tak powszechny, \u017ce wystarczy si\u0119 przy\u0142\u0105czy\u0107 do akademickiego „vox populi”,\u00a0 pomijaj\u0105c g\u0142osy osobne. Takim\u00a0 np. Poppera idea, \u017ce wszech\u015bwiat jest tw\u00f3rczy, a wi\u0119c nie jest obliczeniowy. A skoro tak, to i m\u00f3zg, jego najznamienitszy element r\u00f3wnie\u017c nie jest obliczeniowy. G\u0142os osobny, cho\u0107 innej tre\u015bci, zg\u0142asza te\u017c Roger Penrose, traktuj\u0105c m\u00f3zg jako uk\u0142ad kwantowo nie deterministyczny, czego nie da si\u0119 pogodzi\u0107 z funkcjonowaniem algorytmicznym.<\/p>\n
Je\u015bli umys\u0142 ma swoj\u0105 racj\u0119 bytu i\u00a0 ma natur\u0119 obliczeniow\u0105,\u00a0 a obliczeniowy jest tak\u017ce m\u00f3zg, to jak ma si\u0119 jedno do drugiego? Czy umys\u0142 jest obliczeniowy dzi\u0119ki temu, \u017ce wyrasta jakby z gleby obliczeniowego\u00a0 m\u00f3zgu? (Metafora gleby jest tu aluzj\u0105 do emergentyzmu oraz interakcjonizmu w stylu Poppera i Ecclesa, ale z braku miejsca na rozwini\u0119cie tematu, poprzestan\u0119 na tej aluzji). \u017beby podejmowa\u0107 takie pytania, trzeba mie\u0107 jasno\u015b\u0107, co to znaczy by\u0107 uk\u0142adem lub procesem obliczeniowym. Czy to samo algorytmicznym. Czy proces algorytmiczny to jest dok\u0142adnie to samo, co proces wykonalny dla maszyny Turinga? Jej dzia\u0142anie nie jest analogowe, a czy komputer analogowy, kt\u00f3ry nie jest maszyn\u0105 Turinga, nie dzia\u0142a wed\u0142ug jakiego\u015b algorytmu? Cz\u0119\u015b\u0107 tych pyta\u0144 podejmuj\u0119 w nast\u0119pnym odcinku.<\/p>\n
\u00a0\u00a73. O tym, jak umys\u0142owi niezb\u0119dna\u00a0 jest inwencja, \u017ceby stawa\u0107 si\u0119<\/em> robotem czyli rozwi\u0105zywaczem problem\u00f3w zautomatyzowanym.\u00a0 <\/strong><\/p>\nPodkre\u015blenie s\u0142owa „stawa\u0107 si\u0119” nawi\u0105zuje do podkre\u015blenia „is” przez\u00a0 Mi\u0142kowskiego w drugim wst\u0119pnym zdaniu jego ksi\u0105\u017cki.\u00a0 W\u00a0 kategorycznym „jest”\u00a0 przejawia si\u0119 pewno\u015b\u0107,\u00a0 \u017ce umys\u0142 ludzkiego indywiduum\u00a0 jest obliczeniowy (computational)\u00a0 przez ca\u0142y czas swego bytowania, a nie tylko czasem, gdy si\u0119 nim staje na w\u0142asne \u017cyczenie i za spraw\u0105 w\u0142asnej pomys\u0142owo\u015bci.<\/p>\n
Rozwa\u017cmy t\u0119 drug\u0105 wersj\u0119 poj\u0119cia obliczeniowo\u015bci.\u00a0 Do jej poniechania m\u00f3g\u0142 si\u0119 przyczyni\u0107 bezkrytyczny entuzjazm kognitywist\u00f3w dla testu Turinga, bior\u0105cy si\u0119 z przeoczenia, \u017ce test nie uwzgl\u0119dnia\u00a0 pewnej istotnej\u00a0 r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy umys\u0142em cz\u0142owieka i robota. Tej, \u017ce cz\u0142owiek\u00a0 bywa wobec pewnych problem\u00f3w bezradny, a poczucie bezradno\u015bci (kt\u00f3re \u015bwietnie odda\u0142 Lem w noweli „Rozprawa”)\u00a0 tak go irytuje, \u017ce\u00a0 wyzwala w nim (jak g\u0142osi\u0142 z moc\u0105 C.S.Peirce) tw\u00f3rczy proces poszukiwania rozwi\u0105za\u0144. Natomiast maszyna Turinga — logiczno-matematyczny model robota — wobec takiej niemo\u017cno\u015bci po prostu staje,\u00a0 i koniec.<\/p>\n
Powracam w tym rozwa\u017caniu do pytania\u00a0 z zako\u0144czenia odcinka \u00a71: czy zasadne jest zaliczanie umys\u0142\u00f3w do automat\u00f3w?\u00a0 W obecnym kontek\u015bcie ujawnia si\u0119 jego chwiejno\u015b\u0107 znaczeniowa polegaj\u0105ca na tym,\u00a0 \u017ce mo\u017ce to znaczy\u0107 jedno z dwojga: umys\u0142 jest automatem (A)\u00a0\u00a0 zawsze w spos\u00f3b aktualny, czy (B) zawsze potencjalnie, a tylko niekiedy aktualnie. Od czego zale\u017cy aktualizacja? Turing 1939 podpowiada, \u017ce od dw\u00f3ch cech\u00a0 tw\u00f3rczego rozumowania: intuicji oraz inwencji. W tym punkcie rozchodz\u0105 si\u0119 drogi kognitywist\u00f3w.\u00a0 Ci, kt\u00f3rych mo\u017cna okre\u015bli\u0107 (prowizorycznie czyli ad hoc) jako\u00a0 intuicjonist\u00f3w<\/em>\u00a0 (G\u00f6del,\u00a0 Post,\u00a0 Mostowski, Wang, Searle, Penrose, Dreyfus etc.)\u00a0 s\u0105dz\u0105, \u017ce taka tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wyklucza si\u0119 z automatyzmem,\u00a0 podczas gdy ob\u00f3z mechanicyst\u00f3w<\/em> g\u0142osi,\u00a0\u00a0 \u017ce stanowi ona inny spos\u00f3b czy inny\u00a0 etap dzia\u0142ania automatu.<\/p>\nMo\u017cliwe jest jednak ustalenie wsp\u00f3lnej aparatury poj\u0119ciowej,\u00a0 \u017ceby nast\u0119pnie, w spos\u00f3b intersubiektywny, wyra\u017ca\u0107 w niej odmienno\u015b\u0107 stanowisk.\u00a0 Odr\u00f3\u017cnijmy bycie automatem w spos\u00f3b aktualny<\/em> i w spos\u00f3b potencjalny<\/em>, gdy to drugie wyra\u017ca si\u0119 w pogl\u0105dzie: mog\u0119 sta\u0107 si\u0119\u00a0 automatem dzi\u0119ki mojej intuicji<\/em> wraz z inwencj\u0105<\/em> (te dwie cechy tw\u00f3rczo\u015bci matematycznej warunkuj\u0105ce automatyzacj\u0119 rozumowania wymienia Turing 1939).\u00a0 Uznanie takiej potencjalno\u015bci stanowi jedn\u0105 z interpretacji twierdzenia G\u00f6dla o niezupe\u0142no\u015bci\u00a0 sformalizowanej (czyli zautomatyzowanej) arytmetyki oraz o mo\u017cliwo\u015bci jej sukcesywnego jej uzupe\u0142niania przez nowe, bior\u0105ce si\u0119 z intuicji i pomys\u0142owo\u015bci konstrukcje poj\u0119ciowe, np. zaprz\u0119gni\u0119cie do pracy logiki wy\u017cszych rz\u0119d\u00f3w. Dzi\u0119ki nowym poj\u0119ciom mo\u017cna uzupe\u0142nia\u0107 teori\u0119 o nowe aksjomaty lub\u00a0 regu\u0142y wnioskowania. Dzi\u0119ki temu stanie si\u0119 w niej mo\u017cliwe automatyczne\u00a0 dowodzenie twierdze\u0144,\u00a0 nieosi\u0105galne we wcze\u015bniejszej fazie,\u00a0 przy skromniejszej aparaturze poj\u0119ciowej.<\/p>\nJe\u017celi stwierdzenia „umys\u0142 jest obliczeniowy” i „umys\u0142 jest automatem” uznaje si\u0119 za r\u00f3wnowa\u017cne (tzn. z ka\u017cdego wynika drugie), to rozr\u00f3\u017cnienie aktualnego i potencjalnego sensu bycia automatem przynosi te\u017c dwa poj\u0119cia obliczeniowo\u015bci.\u00a0\u00a0 Dla wi\u0119kszej czytelno\u015bci, wyja\u015bnijmy to rozr\u00f3\u017cnienie tylko w takim wzorcowym przypadku, jaki stanowi arytmetyka Peano (pierwszego rzedu).\u00a0\u00a0 Powiemy, ze umys\u0142 jest obliczeniowy aktualnie, gdy dowodliw<\/p>\n
<\/p>\n
owiemy wtedy:\u00a0 (A) umys\u0142 jest obliczeniowy aktualnie, gdy ka\u017cdy problem rozwi\u0105zuje w spos\u00f3b zautomatyzowany,\u00a0 oraz \u017ce\u00a0 (B)\u00a0 jest obliczeniowy potencjalnie, gdy zachodzi alternatywa:\u00a0\u00a0 (B1) umys\u0142 potrafi aktualnie rozwi\u0105zywa\u0107\u00a0 ka\u017cdy problem w spos\u00f3b zautomatyzowany lub (B2) mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 zdolny do rozwi\u0105zywania w spos\u00f3b zautomatyzowany w wyniku procesu,\u00a0 kt\u00f3ry zawdzi\u0119cza\u00a0 swej intuicji i pomys\u0142owo\u015bci.<\/p>\n
<\/p>\n
Lektura ksi\u0105\u017cki Mi\u0142kowskiego nasuwa my\u015bl o potrzebie bada\u0144, w kt\u00f3rych kluczowe poj\u0119cia kognitywistyki by\u0142yby definiowane\u00a0 operacyjnie przez analiz\u0119\u00a0 konkretnych przypadk\u00f3w reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne rodzaje i poziomy\u00a0 proces\u00f3w poznawczych.\u00a0 By\u0142aby to\u00a0 operacjonalizacja rzucaj\u0105ca \u015bwiat\u0142o na rol\u0119 tych kluczowych poj\u0119\u0107 w wyja\u015bnianiu i przewidywaniu czynno\u015bci poznawczych umys\u0142u. Na pierwszy ogie\u0144 powinien p\u00f3j\u015b\u0107 proces rozwi\u0105zywania problem\u00f3w w spos\u00f3b mechaniczny<\/em>, czyli zautomatyzowany<\/em>,\u00a0 oraz rozwi\u0105zywania w spos\u00f3b obliczeniowy; <\/em>to powinno te\u017c pom\u00f3c w <\/em>wy\u015bwietleniu,\u00a0 jak ma si\u0119 mechaniczno\u015b\u0107 do obliczeniowo\u015bci. <\/em>Obecne refleksje nad ksi\u0105\u017ck\u0105 Marcina Mi\u0142kowskiego s\u0105 dobr\u0105 okazj\u0105 do rozpocz\u0119cia takiego projektu.<\/p>\nW zamy\u015ble, kt\u00f3ry ma by\u0107 sukcesywnie realizowany w tym blogu,\u00a0 projekt\u00a0 obejmuje na pocz\u0105tek trzy typy problem\u00f3w, wzi\u0119te z trzech poziom\u00f3w z\u0142o\u017cono\u015bci: (a) najni\u017cszego, do czego b\u0119dzie kandydowa\u0107 pewien\u00a0<\/em> pierwotniak (euglena zielona)\u00a0 rozwi\u0105zuj\u0105cy skutecznie problem zaopatrywania si\u0119 w energi\u0119;\u00a0 (b) najwy\u017cszego, gdzie godnym przedstawicielem by\u0142by\u00a0 Giuseppe Peano\u00a0 rozwi\u0105zuj\u0105cy problem aksjomatyzacji arytmetyki — istotnego etapu w jej mechanizacji;\u00a0 (c)\u00a0 po\u015bredniego, kt\u00f3ry\u00a0 b\u0119dzie reprezentowany przez deliberacje wspomnianego w tytule terminatora. Dlaczego terminatora, a nie czeladnika czy samego majstra? Dlatego, \u017ce ci rutynowani osi\u0105gn\u0119li ju\u017c mechanizacj\u0119 swych czynno\u015bci,\u00a0 podczas gdy terminator dopiero do niej\u00a0 dochodzi. Pozwala\u00a0 to uchwyci\u0107 \u00f3w proces „in statu nascendi”, gdy od fazy wymagaj\u0105cej namys\u0142u czy inwencji, dochodzi\u00a0 si\u0119 do fazy rutyny, czyli czynno\u015bci zmechanizowanych.\u00a0 Obserwacja takiego procesu dostarczy pewnego testu na zdolno\u015b\u0107 teorii MM<\/p>\nNiech na to patrz\u0105c,\u00a0 rozs\u0105dzi\u00a0 kognitywista, zwolennik MM,\u00a0 czy faza wst\u0119pna, z b\u0142\u0119dami, kt\u00f3re eliminuje namys\u0142 i pomys\u0142,\u00a0 czy ta ju\u017c\u00a0 w pe\u0142ni mechaniczna, czyli nie wymagaj\u0105ca my\u015blenia,\u00a0 przystoi umys\u0142owi,\u00a0 kt\u00f3remu si\u0119\u00a0 przypisuje charakter obliczeniowy.\u00a0 Wspomniane progi (a, b),\u00a0 dolny i g\u00f3rny, odk\u0142adam do innego szkicu, tu za\u015b zajm\u0119 si\u0119 szczeblem po\u015brednim.<\/p>\n
Searle s.34 — Czy m\u00f3zg to komputer cyfrowy?\u201d. Na potrzeby dalszej dyskusji traktuj\u0119 to pytanie jako r\u00f3wnowa\u017cne pytaniu: \u201eCzy procesy m\u00f3zgowe s\u0105 obliczeniowe?\u201d.<\/p>\n