{"id":6472,"date":"2013-09-15T19:15:24","date_gmt":"2013-09-15T17:15:24","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.marciszewski.eu\/?p=6472"},"modified":"2025-09-23T10:58:55","modified_gmt":"2025-09-23T08:58:55","slug":"neokomputacjonizm-iib-w-sprawie-obliczalnosci-mozgu-eksperyment-z-nieskonczonoscia-zapetlen-dowodu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=6472","title":{"rendered":"Neokomputacjonizm III. Czy moc obliczeniowa m\u00f3zgu w ka\u017cdym przypadku jest mechaniczna?"},"content":{"rendered":"

W  tek\u015bcie  „Neokomputacjonizm I” zauwa\u017cono,  \u017ce bycie uk\u0142adem obliczeniowym<\/em>, jakim jest komputer, m\u00f3zg, umys\u0142 etc.  obejmuje dwie w\u0142asno\u015bci: bycie obliczalnym<\/em> oraz posiadanie mocy obliczeniowe<\/em>j.  Tych dwu, kolejno, dotycz\u0105 nast\u0119pne wpisy oznaczone numerami II i III.  Poruszaj\u0105c w obecnym wpisie kwesti\u0119 mocy obliczeniowej, traktuj\u0119 j\u0105 jako atrybut m\u00f3zgu, abstrahuj\u0105c od kwestii,  jak to si\u0119 ma do mocy obliczeniowej umys\u0142u.  Jestem wprawdzie daleki od przekonania o trafno\u015bci  redukowania umys\u0142u do m\u00f3zgu, uwa\u017cam  to jednak za po\u017cyteczne  w tym stadium  dyskusji — na zasadzie eksperymentu my\u015blowego: „zobaczmy, jak daleko z tym zajdziemy”. A  potem mo\u017cna b\u0119dzie przej\u015b\u0107 do zagadnienia relacji mi\u0119dzy m\u00f3zgiem i umys\u0142em.<\/p>\n

\u00a71.<\/strong>  Przyk\u0142ad mechanicznej mocy obliczeniowej: sterowanie zachowaniami<\/strong>
\ninstynktownymi przez mi\u0119dzym\u00f3zgowie. —<\/strong>  Rozwa\u017caj\u0105c w tych trzech wpisach, jak daleko si\u0119ga eksplanacyjna zdolno\u015b\u0107 obliczeniowej teorii m\u00f3zgu (ewentualnie  umys\u0142u), a w tym wpisie podejmuj\u0105c kwesti\u0119  mechaniczno\u015bci mocy obliczeniowej m\u00f3zgu,  nale\u017cy zacz\u0105\u0107  od  przypadku, w kt\u00f3rym owa moc jest bezspornie mechaniczna.  Tak niew\u0105tpliwie,  jak  w przypadku oprogramowania komputera cyfrowego, czyli pewnej technicznej implementacji uniwersalnej maszyny Turinga. Mechaniczny charakter programu m\u00f3zgowego polega na tym,  \u017ce w rozwi\u0105zywaniu problemu, np. problemu koguta, jak odeprze\u0107 atak \u0142asicy, ka\u017cdy krok jest z g\u00f3ry dok\u0142adnie okre\u015blony przez odpowiedni zapis w kodzie neuronowym<\/p>\n

Opisuj\u0105c dzia\u0142anie mi\u0119dzym\u00f3zgowia biolog r\u00f3wnie cz\u0119sto m\u00f3wi o programach, jak informatyk opisuj\u0105cy dzia\u0142anie komputera, z tym, ze jest to komputer zdolny reagowa\u0107 na \u015bci\u015ble okre\u015blone bod\u017ace z otoczenia; dok\u0142adniejsza wi\u0119c b\u0119dzie analogia z robotem wyposa\u017conym w czujniki.  Je\u015bli bodziec r\u00f3\u017cni si\u0119 od tego,  kt\u00f3ry zosta\u0142 okre\u015blony w zapisie neuronowym, to nawet wtedy, gdy jego pojawienie si\u0119 rodzi podobny problem (np.  jak odp\u0119dzi\u0107 napastnika), reakcja nie nast\u0105pi, gdy\u017c nie jest ona zaprogramowana.  Nie ma tu wi\u0119c miejsca na \u017cadn\u0105 inwencj\u0119, domys\u0142, wysuwanie hipotez itp., s\u0142owem — czynno\u015bci spoza programu  T\u0119 bezproblemowo\u015b\u0107 jako charakterystyczn\u0105 dla robota,  nawet o inteligencji przewy\u017cszaj\u0105c pod innym wzgl\u0119dem geniusz ludzki, arcyciekawie zanalizowa\u0142 Lem w opowie\u015bci o te\u015bcie pilota Pirxa (opowiadanie pt. „Rozprawa”).<\/p>\n

Interesuj\u0105cy przyk\u0142ad zaprogramowania na cechy, kt\u00f3re u zwierz\u0119cia s\u0105  tak w\u0105sko okre\u015blone, \u017ce nie dopuszcza to spostrze\u017ce\u0144, kt\u00f3re cz\u0142owiekowi narzuci\u0142yby si\u0119 jako oczywiste, podaje za Konradem Lorenzem C.F.von Weizs\u00e4cker („Ein  Blick auf Platon. Ideenlehre, Logik und Physick”, Reclam 1981, s.43).  Jest to historia g\u0105siora, kt\u00f3ry wbrew zasadzie monogamii obowi\u0105zuj\u0105cej jego gatunek okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 bigamist\u0105  w wyniku \u017cyciowych perypetii, gdy jego samica gdzie\u015b si\u0119 zagubi\u0142a, a pojawi\u0142a si\u0119 w jego otoczeniu inna. G\u0105sior nie odr\u00f3\u017cnia\u0142 jej od poprzedniej, a gdy pod chwilow\u0105 nieobecno\u015b\u0107 tej drugiej  pojawi\u0142a si\u0119 przypadkiem pierwsza, i tym razem nie zauwa\u017cy\u0142 r\u00f3\u017cnicy.  Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce obiektywnie b\u0119d\u0105c bigamist\u0105, subiektywnie by\u0142 on  pos\u0142uszny zasadzie monogamii, gdy\u017c zosta\u0142  zaprogramowany nie na rozpoznawanie cech indywidualnych lecz  schematycznego obrazu samicy; w niemieckiej psychologii  taki schemat okre\u015bla si\u0119 mianem Gestalt<\/em>.  Von Weizs\u00e4cker interpretuje ten fakt na mod\u0142\u0119 informatyczn\u0105 i zarazem plato\u0144sk\u0105,  jak nast\u0119puje.  Wrodzone zwierz\u0119ciu uj\u0119cie „Gestaltu”  jest zakodowane w  m\u00f3zgu, gdzie system prze\u0142\u0105cznik\u00f3w (Schaltschema),  reaguje zawsze niezmiennie na \u015bci\u015ble okre\u015blony bodziec, kt\u00f3ry mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako „poj\u0119cie w sensie praktycznym”  — jakby jedna z idei plato\u0144skich (tak to widzi autor)  wcielona w organizm zwierz\u0119cy.<\/p>\n

O  tym, \u017ce jest to wpisane w kod neuronowy \u015bwiadczy eksperyment z kogutem, kt\u00f3remu dra\u017cniono w m\u00f3zgu miejsce takiego zapisu.  Podra\u017cnienie sprawia\u0142o,  \u017ce mimo nieobecno\u015bci realnego napastnika kogut wykonywa\u0142 takie ruchy, jak w toku przygotowywania si\u0119 do walki, a potem  samej walki: ostrogami i dziobem naciera\u0142 na puste miejsce, naskakuj\u0105c na nie raz za razem kr\u00f3tkimi susami.  Gdy zwolniono nacisk guzika wysy\u0142aj\u0105cy impuls pr\u0105du, kogut otrz\u0105sa\u0142 si\u0119 z ulg\u0105, wyg\u0142adza\u0142 upierzenie i z wyci\u0105gni\u0119t\u0105 szyj\u0105 wydawa\u0142 triumfalne pienie, jakby pokona\u0142 przeciwnika.<\/p>\n

Obserwacje zwierz\u0105t dostarczaj\u0105 niezliczonych przyk\u0142ad\u00f3w, jak rozumie\u0107 mechanizmy schematycznego reagowania na przewidziany programem bodziec.  Samiec rydzyka w nastroju godowym (taki nastr\u00f3j to aktywacja programu o okre\u015blonej, zapisanej w tym\u017ce programie,  porze roku.  Zapis taki powoduje, \u017ce ptak kieruje kieruje swoje zaloty  jedynie do schematu, jakim jest czerwone upierzenie samiczki, ale ju\u017c nie na jej kszta\u0142t (pomini\u0119ty w instrukcji).   Gdy ptak ma w swym otoczeniu samiczk\u0119 jeszcze nie b\u0119d\u0105c\u0105 w  barwie godowej, a obok znajduje si\u0119 przyczepiony przez badacza do drutu p\u0119czek czerwonych pi\u00f3r,  samczyk kieruje zaloty do tego p\u0119czka, nie zwracaj\u0105c uwagi na autentyczn\u0105 samiczk\u0119. Odmienno\u015b\u0107 kszta\u0142t\u00f3w nic mu nie daje „do my\u015blenia”,  poniewa\u017c w toku ewolucji ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119,  zapewne z racji efektywno\u015bci w skali statystycznej,  program reagowania tylko  na kolor.<\/p>\n

Niech ta gar\u015b\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w wystarczy, \u017ceby uwyra\u017ani\u0107 sens pytania b\u0119d\u0105cego  tytu\u0142em obecnego szkicu: Czy moc obliczeniowa m\u00f3zgu w ka\u017cdym przypadku jest mechaniczna? Istotnie, jest mechaniczna w takich przypadkach jak wy\u017cej opisane i  w takich przypadkach na to okre\u015blenie zas\u0142uguje.  To nas posuwa o krok dalej w szukaniu odpowiedzi na pytanie og\u00f3lne: czy w ka\u017cdym przypadku? B\u0119dziemy si\u0119 zastanawia\u0107, czy podobne przes\u0142anki do przypisania procesom m\u00f3zgowym atrybutu mechaniczno\u015bci wchodz\u0105 w gr\u0119 w innego rodzaju przypadkach.<\/p>\n

\u00a72.  Czy  post\u0119powanie odkrywcze lub pomys\u0142owe da si\u0119 interpretowa\u0107 po my\u015bli  mechanicyzmu?<\/strong> — Spr\u00f3buj\u0119 tu zrobi\u0107, co si\u0119 da w obronie pogl\u0105du, w kt\u00f3ry nie \u0142atwo mi uwierzy\u0107, mianowicie mechanicyzmu.  Warto podj\u0105\u0107 ten wysi\u0142ek,  \u017ceby odszuka\u0107 granic\u0119, do kt\u00f3rej mechanicyzm si\u0119 sprawdza jako przes\u0142anka w wyja\u015bnianiu i przewidywaniu zachowa\u0144 poznawczych;  to znaczy,  zachowa\u0144 maj\u0105cych na celu rozwi\u0105zanie jakiego\u015b problemu.  Jak to obrazuj\u0105 historie z \u017cycia zwierz\u0105t opowiedziane w \u00a71,  sprawdza si\u0119 on bez zarzutu w wyja\u015bnianiu i przewidywaniu zachowa\u0144 instynktownych.  W tej cz\u0119\u015bci aktywno\u015bci zwierz\u0105t ich m\u00f3zg — w regionie mi\u0119dzym\u00f3zgowia  —  okazuje si\u0119 by\u0107 organem obliczeniowym.  Kto zna np. mechanizm reakcji samca rydzyka na okre\u015blony kolor pi\u00f3r, potrafi  niezawodnie przewidzie\u0107,  \u017ce b\u0119dzie si\u0119 on  zaleca\u0142 do p\u0119czka martwych pi\u00f3r o tej szczeg\u00f3lnej barwie,  ignoruj\u0105c b\u0119d\u0105c\u0105 obok \u017cyw\u0105 samiczk\u0119, kt\u00f3ra nie zd\u0105\u017cy\u0142a jeszcze tak si\u0119 ubarwi\u0107, jak trzeba na dan\u0105 okoliczno\u015b\u0107.<\/p>\n

powinny pom\u00f3c w zrozumieniu, na czym polega post\u0119powanie mechaniczne, a przynajmniej wskaza\u0107 na pewien warunek wystarczaj\u0105cy, \u017ceby je mianem mechanicznego okre\u015bla\u0107.   Warunek ten obejmuje  cech\u0119 pozytywn\u0105, \u017ce jest to zachowanie  (1) skuteczne w spos\u00f3b niezawodny, gdy zachodzi w typowych dla danego \u015brodowiska warunkach,  oraz dwie cechy  polegaj\u0105ce na  brakach: (2)  nie jest ono odkrywcze oraz (2) nie jest pomys\u0142owe.<\/p>\n

Odkrywczo\u015b\u0107 nie jest potrzebna, gdy obraz, na kt\u00f3ry ma si\u0119 reagowa\u0107  (np. kszta\u0142t napastnika, barwa godowego partnera)  jest z g\u00f3ry dany, niejako wdrukowany na sta\u0142e w kod neuronowy,  a podlega aktywacji w wyniku pojawienia si\u0119 bod\u017aca.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W  tek\u015bcie  „Neokomputacjonizm I” zauwa\u017cono,  \u017ce bycie uk\u0142adem obliczeniowym, jakim jest komputer, m\u00f3zg, umys\u0142 etc.  obejmuje dwie w\u0142asno\u015bci: bycie obliczalnym oraz posiadanie mocy obliczeniowej.  Tych dwu, kolejno, dotycz\u0105 nast\u0119pne wpisy oznaczone numerami II i III.  Poruszaj\u0105c w obecnym wpisie kwesti\u0119 … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-6472","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-informatyzm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6472","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6472"}],"version-history":[{"count":42,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6472\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12701,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6472\/revisions\/12701"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6472"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6472"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6472"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}