{"id":6778,"date":"2013-12-03T14:56:39","date_gmt":"2013-12-03T12:56:39","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.marciszewski.eu\/?p=6778"},"modified":"2025-09-23T10:54:51","modified_gmt":"2025-09-23T08:54:51","slug":"studia-nad-spolecznymi-aspektami-plci-gender-studies-w-swietle-idei-prawa-natury-u-tomasza-z-akwinu-i-myslicieli-oswiecenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=6778","title":{"rendered":"Studia nad spo\u0142ecznymi aspektami p\u0142ci w \u015bwietle idei prawa natury u \u015bw.Tomasza i Adama Smitha"},"content":{"rendered":"

\u00a71.<\/strong> Jak wichura zacz\u0119\u0142a si\u0119 nad Polsk\u0105 k\u0142\u0119bi\u0107 burzliwa dyskusja wok\u00f3\u0142 „Gender Studies”. To znaczy — bada\u0144 nad czynnikami, kt\u00f3re warunkuj\u0105 spo\u0142eczne role, zadania i odpowiedzialno\u015b\u0107 kobiet i m\u0119\u017cczyzn. Stanowisko w tej materii radykalnie  konserwatywne powo\u0142uje si\u0119 na prawo naturalne<\/strong> jako determinuj\u0105ce  status spo\u0142eczny ka\u017cdej z p\u0142ci.  Podobnie, argumentuje si\u0119 z prawa naturalnego w sporze o moraln\u0105 dopuszczalno\u015b\u0107 antykoncepcji — sprawy po\u015brednio zwi\u0105zanej z problemem aktywno\u015bci zawodowej  kobiet.<\/p>\n

Poniewa\u017c do moich hobby zaliczam problematyk\u0119 prawa natury, kt\u00f3r\u0105 zdarza\u0142o mi si\u0119 te\u017c wyk\u0142ada\u0107 prawnikom w UW ( kurs  filozofii prawa),  my\u015bl\u0119 \u017ce nie powinienem w tym sporze sta\u0107 z boku.  Jednym z bohater\u00f3w tamtych wyk\u0142ad\u00f3w by\u0142 Tomasz z Akwinu,  zas\u0142uguj\u0105cy w pe\u0142ni na to wyr\u00f3\u017cnienie z powod\u00f3w obiektywnych, ale nie brak\u0142o te\u017c motywacji subiektywnej, jako \u017ce po\u015bwi\u0119ci\u0142em mu rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 w KUL na temat relacji mi\u0119dzy jego metodologi\u0105 nauk a metodologi\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105. Mia\u0142em te\u017c w tematyce tomistycznej znakomitego mistrza Profesora Stefana Swie\u017cawskiego, a ponadto zdarzy\u0142o mi si\u0119 prowadzi\u0107 wyk\u0142ad „Wprowadzenie do Sumy Teologicznej Tomasza z Akwinu”.<\/p>\n

Co do Adama Smitha, jest to hobby nabyte p\u00f3\u017aniej, ale nie mniej silne. Zainteresowania jego ekonomi\u0105 doprowadzi\u0142o  mnie do kwestii jego znacz\u0105cego udzia\u0142u w koncepcjach prawa naturalnego i ewolucji  kulturowej, jakie snuli z rozmachem szkoccy luminarze ery O\u015bwiecenia.<\/p>\n

\u00a7.2.<\/strong>  Postanowi\u0142em wi\u0119c napisa\u0107 co\u015b w rodzaju rozprawki, by tak rzec, erudycyjno-polemicznej,  \u017ceby podzieli\u0107 si\u0119 wiedz\u0105 z tymi obro\u0144cami prawa naturalnego,  kt\u00f3rzy nie mieli podobnej sposobno\u015bci wej\u015bcia w temat; a zarazem pr\u00f3bowa\u0107 przekona\u0107 do idei prawa naturalnego tych, kt\u00f3rzy nie do ko\u0144ca s\u0105 do niej przekonani.   Rozprawka uka\u017ce si\u0119 niebawem w materia\u0142ach Lectorium Cafe Aleph<\/em> (do czego dam link w stosownym czasie), a na razie czyni\u0119 w tej kwestii zapowied\u017a, kt\u00f3ra sama w sobie mo\u017ce si\u0119 przyda\u0107 jako zagajenie i zach\u0119ta do dyskusji.<\/p>\n

Chc\u0119 u\u015bwiadomi\u0107 fakt bardzo znacz\u0105cy,  \u017ce Tomasz w mistrzowski spos\u00f3b odr\u00f3\u017cnia\u0142 podstawow\u0105 i niezmienn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 prawa naturalnego od jej cz\u0119\u015bci zmiennej, zale\u017cnej od historycznych  okoliczno\u015bci czasu i miejsca. Za naczelny w\u015br\u00f3d niezmiennych aksjomat wskaza\u0142 norm\u0119: Post\u0119puj zawsze w spos\u00f3b racjonalny<\/em>.  Daje to szerokie mo\u017cliwo\u015bci interpretacyjne, na czym racjonalno\u015b\u0107 polega, a wi\u0119c nawet t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 niezmienn\u0105 cechuje elastyczno\u015b\u0107. Jeszcze bardziej elastyczny jest dzia\u0142 relatywizowany do okoliczno\u015bci historycznych.<\/span><\/p>\n

I tak np., wed\u0142ug Tomasza, w pewnych okoliczno\u015bciach s\u0142uszne b\u0119dzie istnienie w\u0142asno\u015bci prywatnej, a w innych jej uspo\u0142ecznienie.  Jedno i drugie mo\u017ce si\u0119 powo\u0142ywa\u0107 na prawo naturalne jako przes\u0142ank\u0119, lecz przes\u0142ank\u0119 wymagaj\u0105ca dope\u0142nienia przez inn\u0105, okre\u015blaj\u0105ca stan spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym obowi\u0105zywa\u0142by p\u0142yn\u0105cy z obu wniosek.<\/p>\n

Tomasz, b\u0119d\u0105c tak uwra\u017cliwionym na zmiany historyczne, nie pr\u00f3bowa\u0142 jednak wskaza\u0107 na kierunek tych zmian, ani na rz\u0105dz\u0105ce nimi prawid\u0142owo\u015bci,  a wi\u0119c wykres ewolucji cywilizacyjnej<\/em> czyli (w innym s\u0142ownictwie)  kulturowej.  Na to brakowa\u0142o jego epoce wiedzy historycznej, geograficznej, socjologicznej.  Po pi\u0119ciu jednak wiekach, pod koniec osiemnastego stulecia, by\u0142o tej wiedzy na tyle,  \u017ce da\u0142o si\u0119 naszkicowa\u0107  przekonuj\u0105cy schemat ewolucyjny.  Czas dopisa\u0142 ci\u0105g dalszy: niebawem nasta\u0142a rewolucja przemys\u0142owa,  a w wiek potem informatyczna. Mamy wi\u0119c dzi\u015b sporo  danych, \u017ceby prognozowa\u0107 dalsze kierunki ewolucji i na te czasy dookre\u015bla\u0107 regu\u0142y prawa naturalnego, a w\u015br\u00f3d nich regu\u0142y relacji i r\u00f3l p\u0142ci.<\/em><\/p>\n

\u00a73. <\/strong> Na pe\u0142n\u0105 dokumentacje tych idei b\u0119dzie miejsce w zapowiedzianej „rozprawce”.  Ale \u017ceby wst\u0119pnie je wyposa\u017cy\u0107  w pewien certyfikat wiarogodno\u015bci, podaj\u0119 gar\u015b\u0107 danych o \u017ar\u00f3d\u0142ach. Dla omawianych idei Tomasza podstawowy jest rozdzia\u0142  Sumy Teologicznej (dzia\u0142 pierwszy cz\u0119\u015bci drugiej) zatytu\u0142owany „De lege naturali”, a w nim w szczeg\u00f3lno\u015bci artyku\u0142y IV i V, ten drugi zatytu\u0142owany „Utrum lex naturae mutari possit” (Czy prawo natury mo\u017ce si\u0119 zmienia\u0107).<\/p>\n

Wiedz\u0119 na temat ewolucji kulturowej wg  Adama Smitha oraz  jego znakomitych mistrz\u00f3w i koleg\u00f3w mo\u017cna zaczerpn\u0105\u0107 z barwnej opowie\u015bci Arthura Hermana „The Scottish Enlightenment. The Scots’ Invention of Modern World” 2001 ( i wydania nast\u0119pne), gdzie znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c liczne wskaz\u00f3wki do dalszych lektur.<\/p>\n

Co do wi\u0105\u017c\u0105cej definicji „Gender Studies”, a wi\u0119c najbardziej wiarogodnej klasyki tego problemu, na czele listy mamy definicj\u0119 WHO (\u015awiatowej Organizacji Zdrowia).  Oto ona.<\/p>\n

World Health Organization:<\/strong> The word gender is used to describe the characteristics, roles and responsibilities of women and men, boys and girls, which are socially constructed. Gender is related to how we are perceived and expected to think and act as women and men because of the way society is organized, not because of our biological differences.<\/span><\/em><\/p>\n

Szukaj przez Google’a pod has\u0142em: „Definitions of Gender. World Health Organization”<\/p>\n

W sprawie socjologicznej definicji p\u0142ci istniej\u0105, by\u0107 mo\u017ce, teksty zabarwione jakim\u015b fanatyzmem ideologicznym.  Takich nie napotka\u0142em, domy\u015blam si\u0119 ich tylko na tej podstawie, \u017ce badaniom pod nazw\u0105 „Gender Studies” niekt\u00f3rzy ludzie przypisuj\u0105  bardzo dziwne w\u0142a\u015bciwo\u015bci, jak gdyby ich autorzy za  cel mieli deprawacj\u0119 seksualn\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa.  Je\u015bli kto\u015b znajdzie taki tekst autorstwa jakiego\u015b zdeklarowanego obro\u0144cy i szerzyciela „Gender”, pozyska moj\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107, o ile  w komentarzu do niniejszego wpisu zacytuje \u00f3w tekst z podaniem \u017ar\u00f3d\u0142a. To by nam wzbogaci\u0142o dokumentacj\u0119, z po\u017cytkiem dla wszystkich, kt\u00f3rych ta sprawa zajmuje z takich czy innych pozycji.  Czekam wi\u0119c na tego rodzaju, a tak\u017ce wszelkich innych rodzaj\u00f3w, komentarze.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a71. Jak wichura zacz\u0119\u0142a si\u0119 nad Polsk\u0105 k\u0142\u0119bi\u0107 burzliwa dyskusja wok\u00f3\u0142 „Gender Studies”. To znaczy — bada\u0144 nad czynnikami, kt\u00f3re warunkuj\u0105 spo\u0142eczne role, zadania i odpowiedzialno\u015b\u0107 kobiet i m\u0119\u017cczyzn. Stanowisko w tej materii radykalnie  konserwatywne powo\u0142uje si\u0119 na prawo naturalne … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,43,49],"tags":[],"class_list":["post-6778","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-etyka","category-filoz-polit","category-racjonalizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6778","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6778"}],"version-history":[{"count":47,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6778\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12693,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6778\/revisions\/12693"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6778"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6778"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6778"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}