\u015awiatopogl\u0105d informatyczny jest to odmiana \u015bwiatopogl\u0105du naukowego, to znaczy powsta\u0142ego z istotnym udzia\u0142em wiedzy naukowej. Odmiana ta cechuje epok\u0119 informatyczn\u0105, kt\u00f3ra posiad\u0142a niewyobra\u017calnie wielkie moce obliczeniowe dzi\u0119ki komputerom i Sieci. Mie\u0107 tego rodzaju \u015bwiatopogl\u0105d to znaczy rozumie\u0107, \u017ce decyduj\u0105ce dla rozwi\u0105zywania wszelkich problem\u00f3w jest posiadanie nale\u017cytej informacji oraz odpowiedniej zdolno\u015bci do jej przetwarzania, oraz rozumie\u0107, od czego ta zdolno\u015b\u0107 zale\u017cy i jak ona si\u0119 ma do mocy obliczeniowej komputera.<\/p>\n
Na rozumienie sprawy sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno wiedza, w tym przyjmowane pewniki oraz ich logiczne konsekwencje, jak te\u017c u\u015bwiadomiona niewiedza, czy wyrastaj\u0105ce z danej wiedzy problemy do rozwi\u0105zania. <\/em> W obecnym szkicu omawiam cztery pewniki \u015bwiatopogl\u0105du informatycznego. Pi\u0105tym, jako szczeg\u00f3lnie wa\u017cnym, zajmuj\u0119 si\u0119 w szkicu nast\u0119pnym.<\/p>\n * * *<\/span><\/p>\n \u015awiatopogl\u0105d informatyczny okre\u015blam kr\u00f3cej jako informatyzm.<\/strong> Niejeden -izm rodzi si\u0119 w g\u0142owie filozofa i dostaje nazw\u0119 od jego imienia (jak platonizm). Inne powstaj\u0105 w wyniku anonimowych proces\u00f3w spo\u0142ecznych i dopiero po jakim\u015b czasie zostaj\u0105 przez kogo\u015b nazwane (jak chrystianizm). Mamy tu do czynienia raczej z drugiego rodzaju przypadkiem; nazwa wisi niejako w powietrzu, ale potrzebny jest jaki\u015b impuls, \u017ceby wesz\u0142a w u\u017cycie.<\/p>\n Prekursorem, kt\u00f3rego \u015bwiatopogl\u0105d zas\u0142uguje na takie okre\u015blenie jest Leibniz. Postrzega\u0142 on \u015bwiat jako wysoce uporz\u0105dkowan\u0105 struktur\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z uk\u0142ad\u00f3w przetwarzaj\u0105cych informacj\u0119, kt\u00f3re nazywa\u0142 divina automata<\/em>, przetwarzanie za\u015b informacji uto\u017csamia\u0142 z obliczaniem. Zalicza\u0142 do tej kategorii wszystkie indywidua (monady), a empirycznym jej istnienia \u015bwiadectwem by\u0142y dla\u0144 organizmy. Jest to mocna posta\u0107 informatyzmu. Czy mo\u017cna go przyj\u0105\u0107 w tej postaci? Nie wydaje si\u0119, \u017ceby wsp\u00f3\u0142czesna nauka by\u0142a gotowa do odpowiedzi. Czy elektrony pr\u0105ce tu\u017c po wielkim wybuchu, za spraw\u0105 grawitacji, do \u0142\u0105czenia si\u0119 z protonami w atomy wodoru, czyni\u0142y to pod wp\u0142ywem zaprogramowanego wewn\u0105trz impulsu, jak to czyni p\u0119d ro\u015blinny kieruj\u0105c si\u0119 ku s\u0142o\u0144cu? Tego nie wiemy. Co do organizm\u00f3w – zgoda; co do reszty, pozostaje wstrzyma\u0107 si\u0119 od s\u0105du.<\/p>\n Informatyzm wychodzi od dw\u00f3ch poj\u0119\u0107: pomiaru informacji<\/em> oraz przetwarzania<\/em> informacji<\/em>. Skoro informacj\u0119 mo\u017cna mierzy\u0107 i przetwarza\u0107, podobnie jak materi\u0119 i energi\u0119, to jest ona czym\u015b podobnie realnym, trzeci\u0105 obok tamtych sfer\u0105 rzeczywisto\u015bci. Co wi\u0119cej, zachodz\u0105 mi\u0119dzy nimi takie realne relacje, jak ta, \u017ce informacja jest konieczna do przetwarzania materii (czego przyk\u0142adem sterowana automatycznie obrabiarka), jak i do przetwarzania energii (np. wiedza z termodynamiki jest niezb\u0119dna w budowie silnik\u00f3w). Z drugiej za\u015b strony, przetwarzanie informacji wymaga sprz\u0119tu i zasilania, czyli materii i energii. Tak poj\u0119ta realno\u015b\u0107 informacji<\/strong> to pierwszy pewnik <\/span>informatyzmu; nie jest on trywialny, skoro nie przez ka\u017cdego filozofa jest akceptowany (odrzuca\u0142 go zdecydowanie np. Tadeusz Kotarbi\u0144ski).<\/p>\n Pomiar informacji<\/em> si\u0119ga termodynamiki Ludwiga Boltzmanna (1844-1906), gdzie informacja jest pojmowana jako odwrotno\u015b\u0107 stanu nieuporz\u0105dkowania (entropii), a \u017ce porz\u0105dek jest mniej prawdopodobny od nieporz\u0105dku, informacj\u0119 traktuje si\u0119 jako funkcj\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 odwrotno\u015bci\u0105 prawdopodobie\u0144stwa, b\u0119d\u0105cego czym\u015b mierzalnym. Adaptacja tej idei w technologii komunikacji (Claude Shannon) oraz w metodologii i filozofii nauki (Karl Popper) to kolejne etapy bada\u0144 nad miar\u0105 informacji.<\/p>\n Przetwarzanie informacji<\/em>, cho\u0107 praktykowane przez \u017cyw\u0105 przyrod\u0119 i umys\u0142 ludzki odk\u0105d one istniej\u0105, sta\u0142o si\u0119 u\u015bwiadomion\u0105 kategori\u0105 poj\u0119ciow\u0105 wraz z pierwsz\u0105 definicj\u0105 komputera dan\u0105 przez Alana Turinga w roku 1936. \u015acis\u0142\u0105 nauk\u0105 o przetwarzaniu informacji jest logika od samych jej staro\u017cytnych pocz\u0105tk\u00f3w, ale jest ona ograniczona do pewnego typu przekszta\u0142ce\u0144, mianowicie takich, w kt\u00f3rym prawdziwo\u015b\u0107 jednych zda\u0144 udziela si\u0119 innym na mocy pewnych regu\u0142 przetwarzania zda\u0144.<\/p>\n Od bada\u0144 Alana Turinga (1936) pojmuje si\u0119 przetwarzanie informacji jako proces przekszta\u0142cania ci\u0105g\u00f3w symboli prowadz\u0105cy do takiego ci\u0105gu, kt\u00f3ry wyra\u017ca rozwi\u0105zanie problemu, a dokonuje si\u0119 pod kierunkiem algorytmu<\/em> czyli bardzo precyzyjnych (tj. bez luk i bez odwo\u0142ywania si\u0119 do intuicji) instrukcji przekszta\u0142cania symboli. Gdy taki algorytm jest realizowany przez urz\u0105dzenie fizyczne, nazywa si\u0119 programem. <\/strong> <\/strong> \u017be przetwarzanie informacji jest obliczaniem <\/strong>– to drugi pewnik<\/span> informatyzmu. Ten te\u017c nie jest trywialny. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 si\u0119 pewnie zgodzi, \u017ce logiczne przetwarzanie informacji, czyli wnioskowanie, jest obliczaniem. Ale ju\u017c takie jej przetwarzanie, jak przek\u0142ad tekstu na inny j\u0119zyk, malowanie portretu, poszukiwanie jakich\u015b danych w pami\u0119ci etc. raczej nie uchodz\u0105 za obliczenia. Dopiero na pewnym poziomie wiedzy informatycznej powstaje tego rodzaju \u015bwiadomo\u015b\u0107, a ma ona wa\u017ckie konsekwencje praktyczne. Wskazuje bowiem, co czyni\u0107, \u017ceby przetwarzanie informacji m\u00f3c powierzy\u0107 komputerom: trzeba informacj\u0119 zakodowa\u0107 cyfrowo.<\/p>\n Nim dosz\u0142o do odkrycia kolejnego pewnika, powszechny by\u0142 w \u015bwiecie nauki pogl\u0105d, \u017ce ka\u017cdy problem obliczeniowy da si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 na gruncie nale\u017cycie kompletnego systemu arytmetyki, i \u017ce takie systemy istniej\u0105 (standardem w tej mierze sta\u0142a si\u0119 arytmetyka Peano , tak nazwana od jej tw\u00f3rcy). Kurt G\u00f6del w 1931 i Alan Turing w 1936, a tak\u017ce inni badacze, wykazali, \u017ce nie ma i by\u0107 nie mo\u017ce tak kompletnego systemu arytmetyki liczb naturalnych, \u017ceby da\u0142 si\u0119 w nim rozwi\u0105za\u0107 algorytmicznie <\/em>ka\u017cdy bez wyj\u0105tku problem obliczeniowy; innymi s\u0142owy: w ka\u017cdym stanie teorii arytmetycznej musz\u0105 w niej istnie\u0107 problemy nierozwi\u0105zywalne rachunkowo czyli za pomoc\u0105 algorytmu. Sta\u0142o si\u0119 wi\u0119c rzecz\u0105 niew\u0105tpliw\u0105 istnienie w arytmetyce problem\u00f3w nierozwi\u0105zywalnych algorytmicznie <\/strong>— trzeci pewnik <\/span> informatyzmu.<\/p>\n Kompletowanie w tym szkicu listy pewnik\u00f3w informatyzmu jest z natury rzeczy do\u015b\u0107 arbitralne. Kieruj\u0119 si\u0119 w nim donios\u0142o\u015bci\u0105 praktyczn\u0105 tez awansowanych do rangi pewnik\u00f3w, takiej bowiem donios\u0142o\u015bci oczekuje si\u0119 od \u015bwiatopogl\u0105du. Maj\u0105c pewnik trzeci stwierdzaj\u0105cy ograniczono\u015b\u0107 metody algorytmicznej, a wi\u0119c ograniczono\u015b\u0107 komputer\u00f3w, by\u0142oby praktycznie mie\u0107 jeszcze taki, kt\u00f3ry wskazywa\u0142by drog\u0119 przezwyci\u0119\u017cania tej ograniczono\u015bci, odpowiednio poszerzaj\u0105c zakres zastosowa\u0144 komputera. Pouczaj\u0105ce s\u0105 w tym wzgl\u0119dzie te momenty w historii nauki, gdy istnia\u0142a ju\u017c teoria empiryczna w fizyce, a szukano dla niej modelu w postaci teorii matematycznej umo\u017cliwiaj\u0105cej rachunki; z niech powinno wynika\u0107, jakie dane pomiarowe by\u0142yby dla danej teorii empirycznej testem jej poprawno\u015bci. P\u00f3ki takiego teorii nie ma w istniej\u0105cym repertuarze matematyki, nie da si\u0119 przeprowadzi\u0107 tego rodzaju test\u00f3w. Okazuje si\u0119, \u017ce geniusz matematyczny potrafi takie \u015brodki rachunkowe stwarza\u0107 nawet na bardzo wyg\u00f3rowane potrzeby, np. mechaniki kwantowej (Heisenberg, Schr\u00f6dinger). Z tak\u0105 praktyk\u0105 badawcz\u0105 zgodne s\u0105 wyniki bada\u0144 logicznych G\u00f6dla (1931, 1936), kt\u00f3rych sens oddaje z grubsza pewnik czwarty<\/span>: sukcesywna uzupe\u0142nialno\u015b\u0107 aksjomat\u00f3w i metod (algorytmicznych) umo\u017cliwiaj\u0105ca rozwi\u0105zania nowych problem\u00f3w.<\/strong> Sukcesywno\u015b\u0107 oznacza, \u017ce nie da si\u0119 raz na zawsze stworzy\u0107 systemu daj\u0105cego \u015brodki rozwi\u0105zywania wszelkich problem\u00f3w, ale mo\u017cna system tak uzupe\u0142nia\u0107, \u017ceby ka\u017cdorazowo m\u00f3g\u0142 podo\u0142a\u0107 pewnej klasie nowych problem\u00f3w.<\/p>\n Kto zna i rozumie te pewniki oraz docenia ich donios\u0142o\u015b\u0107 teoretyczn\u0105 i praktyczn\u0105, ten osi\u0105gn\u0105\u0142 pierwszy stopie\u0144 wtajemniczenia w \u015bwiatopogl\u0105d informatyczny. Jest jeszcze drugi stopie\u0144, tym od pierwszego odmienny, \u017ce nie pewniki go stanowi\u0105, ale pytania i to tak trudne, \u017ce nie oczekujemy odpowiedzi w jakiej\u015b przewidywalnej przysz\u0142o\u015bci. Tym nie mniej, trzeba te pytania dobrze zrozumie\u0107, \u017ceby do\u015bwiadczy\u0107 zagadkowo\u015bci \u015bwiata. <\/em>To do\u015bwiadczenie jest nieod\u0142\u0105czne od \u015bwiatopogl\u0105du mieni\u0105cego si\u0119 rozumnym, a takim mieni si\u0119 informatyzm.<\/p>\n Na osobne rozwa\u017cenie zas\u0142uguje fenomen dynamicznego wzrostu potencji obliczeniowej<\/b>, o czym traktuje pewnik pi\u0105ty<\/a>; jest on powi\u0105zany tre\u015bciowo z czwartym (nie pretenduje si\u0119 tu bowiem do dedukcyjnej niezale\u017cno\u015bci pewnik\u00f3w), ale z racji heurystycznych wart jest potraktowania go osobno.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u015awiatopogl\u0105d informatyczny jest to odmiana \u015bwiatopogl\u0105du naukowego, to znaczy powsta\u0142ego z istotnym udzia\u0142em wiedzy naukowej. Odmiana ta cechuje epok\u0119 informatyczn\u0105, kt\u00f3ra posiad\u0142a niewyobra\u017calnie wielkie moce obliczeniowe dzi\u0119ki komputerom i Sieci. Mie\u0107 tego rodzaju \u015bwiatopogl\u0105d to znaczy rozumie\u0107, \u017ce decyduj\u0105ce dla … Czytaj dalej