Pytania do ksi\u0105\u017cki Marka Hetma\u0144skiego\u00a0Epistemologia informacji<\/em><\/strong><\/span> \u00a71.<\/strong> Niniejszy wpis nawi\u0105zuje do dw\u00f3ch recenzji tej ksi\u0105\u017cki maj\u0105cych si\u0119 ukaza\u0107 w „Wiadomo\u015bciach Matematycznych”. Jest to m\u00f3j tekst pt. „Na czym polega zwi\u0105zek epistemologii z teori\u0105 informacji? <\/a>Co do jego zrozumienia wnosz\u0105 Leibniz, G\u00f6del i Popper?” oraz Paw\u0142a Stacewicza „Epistemologia informacji<\/a><\/em> M.Hetma\u0144skiego. Gar\u015b\u0107 uwag polemicznych z punktu widzenia informatyka”.<\/p>\n Nawi\u0105zuj\u0105c do\u00a0 trafnych, moim zdaniem, spostrze\u017ce\u0144 Paw\u0142a Stacewicza, \u017ce ksi\u0105\u017cka nie docenia\u00a0 roli informatyki i \u017ce nie po\u015bwi\u0119ca do\u015b\u0107 uwagi tak\u00a0 podstawowym kwestiom epistemologii, jak \u017ar\u00f3d\u0142a i granice poznania,\u00a0 potraktuj\u0119 te luki w tre\u015bci w spos\u00f3b kooperacyjny — jako b\u0119d\u0105ce do wype\u0142nienia przez krytycznych dyskutant\u00f3w. S\u0105 to niedopowiedzenia daj\u0105ce si\u0119 zrozumie\u0107, gdy ksi\u0105\u017cka ma\u00a0 ogarnia\u0107\u00a0 tak rozleg\u0142y materia\u0142.\u00a0 Autor zamierzy\u0142\u00a0 om\u00f3wi\u0107 w jednej monografii kilka wa\u017cnych pionierskich pr\u00f3b oparcia\u00a0 epistemologii na nowych podstawach —\u00a0 naukach o informacji. Epistemologia idzie w dobrym kierunku,\u00a0 gdy przyswaja sobie idee tak\u00a0 zakorzenione w osi\u0105gni\u0119ciach nauk matematycznych, przyrodniczych i technicznych,\u00a0 jak to si\u0119 uda\u0142o pewnym poj\u0119ciom i wynikom teorio-informacyjnym.\u00a0 Wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 one epistemologi\u0119 nowoczesn\u0105<\/em>, nale\u017c\u0105c\u0105 do tego pogl\u0105du na \u015bwiat,\u00a0 kt\u00f3ry\u00a0 w podtytule blogu nazywamy \u015bwiatopogl\u0105dem informatycznym<\/em>.<\/p>\n Ten w\u0142a\u015bciwy kierunek wskazuje i pomaga w jego rozumieniu ksi\u0105\u017cka prof. Hetma\u0144skiego. A kiedy — maj\u0105c do czynienia z tematem tak rozleg\u0142ym — co\u015b wa\u017cnego studium to pomija lub nie zachowuje proporcji,\u00a0 to od tego by obraz dope\u0142nia\u0107 czy korygowa\u0107\u00a0 jest krytyczna dyskusja z\u00a0 walnym udzia\u0142em ripostuj\u0105cego Autora. Jej zagajeniu s\u0142u\u017cy obecny wpis i\u00a0 obie wymienione recenzje, wspomagaj\u0105ce ten wpis szeregiem uwag bardziej szczeg\u00f3\u0142owych.<\/p>\n \u00a72. Czy\u00a0 epistemologi\u0119 informacji Autor zgodzi\u0142by si\u0119 okre\u015bli\u0107 mianem\u00a0 epistemologii teorioinformacyjnej? Pierwszy\u00a0 z tych termin\u00f3w s\u0142u\u017cy za tytu\u0142 ca\u0142ej ksi\u0105\u017cki,\u00a0 co by wskazywa\u0142o,\u00a0 \u017ce ma on obj\u0105\u0107 wszystkie rozwa\u017cane w niej koncepcje informacji pod k\u0105tem (to m\u00f3j domys\u0142) ich zastosowa\u0144 epistemologicznych. Drugi termin funkcjonuje jako has\u0142o w Indeksie termin\u00f3w, gdzie jest odnoszony do jednej tylko z rozwa\u017canych koncepcji: G.Chaitina,\u00a0 kt\u00f3ry kontynuuje wyniki matematyczne i zarazem my\u015bl\u00a0 filozoficzn\u0105 G\u00f6dla, intensywnie przy tym nawi\u0105zuj\u0105c do Leibniza.<\/p>\n Wydaje mi si\u0119,\u00a0 \u017ce by\u0142oby zrozumialej, bior\u0105c pod uwag\u0119 regu\u0142y nazwotw\u00f3rstwa, ten drugi termin\u00a0 pojmowa\u0107 szerzej;\u00a0 to znaczy,\u00a0 obj\u0105\u0107 nim (zgodnie z brzmieniem nazwy) jako rodzajem (\u0142ac. genus)\u00a0 wszystkie rozwa\u017cane teorie informacji. My\u015bl Chaitin dobrze by si\u0119 zmie\u015bci\u0142a, jako jeden z gatunk\u00f3w (species),\u00a0 pod okre\u015bleniem: epistemologia\u00a0 algorytmiczna,\u00a0 <\/em>poniewa\u017c\u00a0 Chaitin nazywa sw\u0105 teori\u0119 algorytmiczn\u0105 teori\u0105 informacji.\u00a0 Dla pozosta\u0142ych trzeba by stworzy\u0107 w takim drzewie klasyfikacyjnym inne nazwy gatunkowe, np.\u00a0 „epistemologia teorio-entropijna” dla\u00a0 takich koncepcji jak Shannona czy Wienera.<\/p>\n Propozycja, \u017ceby koncepcj\u0119 Chaitina nazwa\u0107 algorytmiczn\u0105 ma uzasadnienie w jej tre\u015bci, dotyczy ona bowiem naczelnego problemu w podstawach\u00a0 informatyki: efektywno\u015bci algorytm\u00f3w.\u00a0\u00a0 Mamy powody, by s\u0105dzi\u0107 wraz z G\u00f6dlem, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em algorytm\u00f3w jest intuicja matematyczna; jej to bowiem zawdzi\u0119czamy niezb\u0119dne do ich konstrukcji aksjomaty arytmetyki, teorii mnogo\u015bci etc.\u00a0 oraz logiczne regu\u0142y wnioskowania.\u00a0 Wiemy te\u017c od G\u00f6dla,\u00a0 \u017ce \u017caden aktualnie posiadany zas\u00f3b algorytm\u00f3w nie wystarcza, by rozwi\u0105za\u0107 dowolny dobrze postawiony problem matematyczny.\u00a0 Ta niemo\u017cno\u015b\u0107 jest dwojaka:\u00a0 istniej\u0105 problemy, kt\u00f3re s\u0105 (przy danym zasobie algorytm\u00f3w) nie do rozwi\u0105zania. Istniej\u0105 te\u017c takie, kt\u00f3re s\u0105 rozwi\u0105zywalne w zasadzie, ale nie w praktyce, gdy\u017c czas pracy algorytmu przekracza\u0142by te zasoby czasowe, jakimi\u00a0 realnie dysponujemy.<\/p>\n Je\u015bli jednak intuicja\u00a0 dostarczy nowych aksjomat\u00f3w, to\u00a0 pewne problemy przedtem nierozwi\u0105zywalne dadz\u0105 si\u0119 rozwi\u0105za\u0107, a inne,\u00a0 wymagaj\u0105ce nieosi\u0105galnych do tej pory\u00a0 zasob\u00f3w czasu, stan\u0105 si\u0119 \u0142atwe do rozwi\u0105zania w czasie,\u00a0 kt\u00f3rym realnie dysponujemy.<\/p>\n Jest to stanowisko,\u00a0 kt\u00f3re G\u00f6del okre\u015bla\u0142 mianem racjonalistycznego optymizmu<\/em>. Por\u00f3wnajmy go z\u00a0 epistemologicznym optymizmowi Davida Hilberta, kt\u00f3ry si\u0119 wyrazi\u0142 w\u00a0 jego s\u0142ynnej sentencji: Wir m\u00fcssen wissen, wir werden wissen.<\/em>\u00a0 G\u00f6del podpisywa\u0142 si\u0119 pod t\u0105 wiar\u0105,\u00a0 inaczej jednak interpretuj\u0105c czas przysz\u0142y. Nie jako przysz\u0142y dokonany, kiedy w pewnym momencie posiad\u0142oby si\u0119 algorytmiczn\u0105 metod\u0119 rozwi\u0105zywania wszelkich problem\u00f3w, lecz jako czas przysz\u0142y ci\u0105g\u0142y (ang. continuous) — na tym polegaj\u0105cy,\u00a0 \u017ce zbi\u00f3r problem\u00f3w rozwi\u0105zywalnych b\u0119dzie si\u0119 wci\u0105\u017c powi\u0119ksza\u0142, ale nigdy nie zostanie\u00a0 w sko\u0144czonym czasie wyczerpany, poniewa\u017c, poniewa\u017c \u015bwiat obiekt\u00f3w matematycznych jest niewyczerpywalny.<\/em>\u00a0\u00a0 Trzeba wi\u0119c po g\u00f6dlowsku sparafrazowa\u0107 maksym\u0119 Hilberta do postaci: musimy wiedzie\u0107,\u00a0 i b\u0119dziemy wiedzie\u0107 coraz wi\u0119cej i wi\u0119cej, lecz nigdy nie dowiemy si\u0119 wszystkiego.<\/em><\/p>\n \u00a73.\u00a0 Czy Autor uznaje przewag\u0119 epistemologii algorytmicznej Chaitina nad innym odmianami\u00a0 epistemologii teorioinformacyjnej?<\/strong><\/p>\n Pora zapyta\u0107 Autora, nawi\u0105zuj\u0105c do obiekcji Paw\u0142a Stacewicza,\u00a0 o dwie rzeczy. Po pierwsze,<\/strong> czy dostrzega on \u00f3w walor epistemologii\u00a0 algorytmicznej, \u017ce w wielkim zakresie, mianowicie w sprawie poznania matematycznego,\u00a0 odpowiada ona na trzy tradycyjne zagadnienia\u00a0 <\/em>epistemologiczne, to jest dotycz\u0105ce \u017ar\u00f3de\u0142,\u00a0 kryteri\u00f3w i granic poznania. (1)\u00a0 \u0179r\u00f3d\u0142o wiedzy<\/em> matematycznej jest\u00a0 w intelektualnej intuicji. Poj\u0119cie intuicji nie do ko\u0144ca wyja\u015bnia \u017ar\u00f3d\u0142a poznania, samo jest bowiem\u00a0 w pewien spos\u00f3b zagadkowe. Tacy autorzy jak G\u00f6del czy Chaitin zdaj\u0105\u00a0 sobie z tego spraw\u0119 i traktuj\u0105 t\u0119 zagadkow\u0105 zdolno\u015b\u0107 umys\u0142u jako rzecz do wyja\u015bnienia w dalszych badaniach.<\/p>\n (2) Spe\u0142nianie kryterium prawdziwo\u015bci<\/em> przypisuje ta epistemologia intuicjom, kt\u00f3rych owocem s\u0105 efektywne, sprawdzaj\u0105ce si\u0119 w praktyce, algorytmy.<\/p>\n (3)\u00a0 Wytycza\u00a0 ten nurt epistemologii\u00a0 granice poznania algorytmicznego, a zarazem mo\u017cliwo\u015bci ich przezwyci\u0119\u017cania, przez co granica staje si\u0119 ruchoma, z tendencj\u0105 do przesuwania si\u0119\u00a0 naprz\u00f3d. Obrazowo to oddaje ameryka\u0144ski wyraz o dynamicznej\u00a0 tre\u015bci „frontier” w przeciwstawieniu do statycznego, ograniczaj\u0105cego, s\u0142owa”limit”. W tym sensie nale\u017cy rozumie\u0107 zwrot dynamika wiedzy<\/em> w tytule tego szkicu.<\/p>\n Po drugie,<\/strong>\u00a0 je\u015bliby Autor „Epistemologii informacji” przyzna\u0142,\u00a0 \u017ce Chaitinowska epistemologia algorytmiczna daje odpowiedzi (przynajmniej cz\u0105stkowe)\u00a0 na podstawowe pytania epistemologiczne, , to zrodz\u0105 si\u0119 z tego\u00a0 kwestie nast\u0119pne. Jedna jest nast\u0119puj\u0105ca: czy Autor si\u0119 osobi\u015bcie z tym\u00a0 odpowiedziami zgadza czy nie, i jak uzasadnia sw\u00f3j pozytywny b\u0105d\u017a negatywny stosunek?\u00a0 Druga kwestia dotyczy innych ni\u017c\u00a0 algorytmiczna odmian epistemologii teorioinformacyjnej, a wi\u0119c tych, kt\u00f3rym po\u015bwi\u0119ca\u00a0 wiele wi\u0119cej miejsca (jednemu z nich a\u017c 40 stron) ni\u017c koncepcji Chaitin (6 stron).\u00a0 Czy jest tak,\u00a0 \u017ce korzystaj\u0105c z poj\u0119\u0107 i wynik\u00f3w takiej lub innej teorii informacji przyczyniaj\u0105 si\u0119\u00a0 one do rozwi\u0105zania kluczowych kwestii epistemologicznych?\u00a0 Nale\u017ca\u0142oby na to odpowiedzie\u0107 bior\u0105c kolejno pod lup\u0119 propozycje, kt\u00f3rych autorami s\u0105 Shannon, Floridi, Dretske, Cackowski, Luba\u0144ski.<\/p>\n Trzeba si\u0119 liczy\u0107 z odpowiedzi\u0105, \u017ce nic takiego nie by\u0142o zamiarem Autora.\u00a0 To znaczy nie zamierza\u0142 on pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 \u015brodkami teorii informacji dla post\u0119pu i modernizacji epistemologii, lecz omawia\u0142 je w innym celu.\u00a0 By\u0107 mo\u017ce cel ten jest do odczytania w ksi\u0105\u017cce, a przeoczeniu tej deklaracji winna jest niestaranno\u015b\u0107 czytelnika. Szkoda jednak, bu pozosta\u0142 on ofiar\u0105 tej swojej niestaranno\u015bci, pozostaj\u0105c w niewiedzy co do intencji Autora. Dlatego cenna by by\u0142a jego w tym wzgl\u0119dzie pomoc w postaci zwi\u0119z\u0142ego wyja\u015bnienia, jakie s\u0105 najwa\u017cniejsze problemy, na kt\u00f3re ksi\u0105\u017cka ma da\u0107 odpowied\u017a, i jakie to s\u0105 odpowiedzi.<\/p>\n P.S.<\/strong> Pogl\u0105dy Chaitina mo\u017cna pozna\u0107 w stopniu wystarczaj\u0105cym na potrzeby obecnej dyskusji, czytaj\u0105c jego artyku\u0142 „Epistemology as Information<\/a> Theory: From Leibniz to Omega”<\/a>.\u00a0\u00a0 Ramy tego wpisu nie pozwalaj\u0105 na om\u00f3wienie kluczowego w koncepcji Chaitina\u00a0 poj\u0119cia kompresji informacji.<\/em> Sygnalizuj\u0119 je tylko za pomoc\u0105 jednego cytatu, zach\u0119caj\u0105c do zapoznania si\u0119 z ca\u0142o\u015bci\u0105 tego\u00a0 frapuj\u0105cego i jasno napisanego tekstu.\u00a0 Oto \u00f3w szczeg\u00f3lnie znacz\u0105cy cytat.<\/strong><\/p>\n I think of a scientific theory as a binary computer program for calculating<\/em> the observations. And you have a law of nature if there is compression, if<\/em> the experimental data is compressed into a computer program that has a<\/em> smaller number of bits that are in the data it explains. The greater the<\/em> degree of compression, the better the law, the more you understand the data. Pytania do ksi\u0105\u017cki Marka Hetma\u0144skiego\u00a0Epistemologia informacji — pod k\u0105tem kontynuacji\u00a0 omawianych przez ni\u0105 bada\u0144 \u00a71. Niniejszy wpis nawi\u0105zuje do dw\u00f3ch recenzji tej ksi\u0105\u017cki maj\u0105cych si\u0119 ukaza\u0107 w „Wiadomo\u015bciach Matematycznych”. Jest to m\u00f3j tekst pt. „Na czym polega zwi\u0105zek epistemologii z … Czytaj dalej
\n—<\/strong> pod k\u0105tem kontynuacji\u00a0 omawianych przez ni\u0105 bada\u0144
\n<\/strong><\/span><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/em><\/p>\n
\n<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"