Obecny wpis jest tylko zapowiedzi\u0105 bardziej gruntownych refleksji wywo\u0142anych lektur\u0105 ksi\u0105\u017cki Anny Bro\u017cek „Teoria imperatyw\u00f3w i jej zastosowania” (Copernicus Center, Krak\u00f3w 2012). Inspiracja okaza\u0142a si\u0119 tak du\u017ca, \u017ce powsta\u0142 materia\u0142 na kilka artyku\u0142\u00f3w, a \u017ceby nie obci\u0105\u017ca\u0107 czytelnika takim balastem, jestem na etapie selekcji. Nim j\u0105 uko\u0144cz\u0119, chc\u0119 podzieli\u0107 si\u0119 pewn\u0105 intencj\u0105, co mo\u017ce uczyni zrozumialszymi moje przysz\u0142e uwagi. Ich bowiem ekscentryczno\u015b\u0107 (na tle typowej literatury filozoficznej) mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 przeszkod\u0105 w porozumieniu.<\/p>\n
Ekscentryczno\u015b\u0107 polega na tym \u017ce fundament aksjologii upatruj\u0119 w dw\u00f3ch poj\u0119ciach, kt\u00f3re s\u0105 zaczerpni\u0119te z my\u015bli G\u00f6dla i Turinga (\u017cadn\u0105 miar\u0105 nie zaliczanych do koryfeuszy aksjologii), dope\u0142niaj\u0105c to my\u015blami Maxa Webera i luminarzy ekonomicznej Szko\u0142y Austriackiej – Ludviga von Misesa i Friedricha Hayeka. M\u00f3j k\u0142opot polega na tym, \u017ce ci, co za\u017cyli s\u0105 z G\u00f6dlem mogli nie s\u0142ysze\u0107 o Weberze, i odwrotnie. Trzeba wi\u0119c jednym t\u0142umaczy\u0107 jedno, drugim drugie i jeszcze obie strony przekona\u0107, \u017ce takie \u0142\u0105czenie nie jest od rzeczy. Od tego za\u015b jeszcze spory kawa\u0142ek drogi do teorii imperatyw\u00f3w, kt\u00f3rych obowi\u0105zywalno\u015b\u0107 Anna Bro\u017cek definiuje w kategoriach autorytetu deontycznego; tego typu autorytetem, kt\u00f3ry jest wart najpilniejszej uwagi jest w moim przekonaniu instytucja pa\u0144stwa.<\/p>\n
Wspomniane poj\u0119cia fundamentalne to obliczalno\u015b\u0107<\/em> oraz tw\u00f3rczo\u015b\u0107<\/em>. Jak si\u0119 maj\u0105 G\u00f6del i Turing do obliczalno\u015bci, to na og\u00f3\u0142 wiadomo. Jak si\u0119 maj\u0105 do tw\u00f3rczo\u015bci, o tym rzadziej si\u0119 wie, bo nie jest to termin techniczny definiowany z ca\u0142a precyzj\u0105, lecz \u015brodek wyrazu poza dyskursem \u015bci\u015ble formalnym Turingowi co\u015b si\u0119 rzek\u0142o na ten temat przynajmniej raz (ale w wa\u017cnym kontek\u015bcie), gdy powiedzia\u0142, \u017ce dow\u00f3d matematyczny wymaga intuicji i pomys\u0142owo\u015bci; ujmijmy te cechy w poj\u0119ciu tw\u00f3rczo\u015bci. A \u017ce dow\u00f3d w wersji w pe\u0142ni sformalizowanej staje si\u0119 algorytmem, nie by\u0142oby takich algorytm\u00f3w bez tw\u00f3rczej aktywno\u015bci umys\u0142u. U G\u00f6dla w\u0105tek tw\u00f3rczo\u015bci matematycznej pojawia si\u0119 cz\u0119sto np. w jego rozmowach z Hao Wangiem.<\/p>\n Cho\u0107 dok\u0142adna definicja obliczalno\u015bci pojawi\u0142a si\u0119 dopiero u Turinga, poj\u0119cie to w spos\u00f3b intuicyjny obecne jest w matematyce od zawsze, i do niego nawi\u0105za\u0142 Max Weber u progu XX wieku w swej metodologii nauk spo\u0142ecznych, tak oto definiuj\u0105c racjonalne struktury i procesy spo\u0142eczne: „Zrozumie\u0107 w spos\u00f3b racjonalny mo\u017cemy w najwy\u017cszym stopniu przede wszystkim te struktury sensu, kt\u00f3rych wzajemne stosunki maj\u0105 matematyczny czy logiczny charakter<\/em>„. Dopiero wtedy jeste\u015bmy w stanie wyja\u015bnia\u0107 zachowania irracjonalne, np. panik\u0119 na gie\u0142dzie, gdy si\u0119 wie, „jak przebiega\u0142oby dzia\u0142anie, gdyby nie wp\u0142ywa\u0142y na nie irracjonalne afekty, a potem uwzgl\u0119dni\u0107 owe irracjonalne czynniki jako zak\u0142\u00f3cenia.” Weber posuwa\u0142 si\u0119 nawet do opisywania w kategoriach algorytmu procedur administracyjnych i s\u0105downiczych, o ile s\u0105 one w pe\u0142ni racjonalne. W metodologii nauk spo\u0142ecznych Weber u\u017cywa terminu Brerechenbarkeit<\/em> w jego dos\u0142ownym matematycznym sensie. <\/p>\n Tylko tak funkcjonuj\u0105cemu pa\u0144stwu oraz innym strukturom cywilizacyjnym wr\u00f3\u017cy\u0142 Weber sukces, i za ten rodzaj sukcesu w swej „Protestantische Ethik” gor\u0105co apoteozowa\u0142 cywilizacj\u0119 zachodni\u0105. Takie pa\u0144stwo ma nale\u017cyty w\u015br\u00f3d obywateli autorytet i pos\u0142uch dla swych dyrektyw. I tak, wida\u0107 ju\u017c zwi\u0105zek problematyki obliczalno\u015bci z kwesti\u0105 obowi\u0105zywalno\u015bci\u0105 norm (stanowi\u0105c\u0105 centralny temat „Teorii imperatyw\u00f3w”).<\/p>\n Co do tw\u00f3rczej dynamiki elit, wida\u0107 z tego, co wy\u017cej si\u0119 rzek\u0142o, \u017ce tworzenie obliczalnych struktur (np. bank\u00f3w centralnych umiej\u0105cych panowa\u0107 nad rozgardiaszem rynk\u00f3w) wymaga te\u017c tw\u00f3rczej wizji i rozmachu ze strony elit. Autorytetem ciesz\u0105 si\u0119 ci przyw\u00f3dcy kt\u00f3rzy maj\u0105 wizj\u0119, jak prowadzi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo ku coraz wi\u0119kszej (w sensie Webera) racjonalno\u015bci, w kt\u00f3rej mie\u015bci si\u0119 praworz\u0105dno\u015b\u0107, wolno\u015b\u0107, dobrobyt. Ma te\u017c sw\u00f3j rodzaj autorytetu elita uczonych, wynalazc\u00f3w, przedsi\u0119biorc\u00f3w, artyst\u00f3w, kt\u00f3ra w demokratycznym pa\u0144stwie prawa cieszy si\u0119 nieograniczon\u0105 przestrzeni\u0105 wolno\u015bci dla realizowania swych tw\u00f3rczych idei. <\/p>\n Tylko w takim pa\u0144stwie, w kt\u00f3rym autorytet w\u0142adzy (kontestowany przez anarchizm) \u0142\u0105czy si\u0119 z pe\u0142ni\u0105 wolno\u015bci (negowan\u0105 przez totalitaryzm) cywilizacja dochodzi do szczytu, urzeczywistniaj\u0105c te warto\u015bci, kt\u00f3rym na imi\u0119 obliczalno\u015b\u0107 i wolno\u015b\u0107. <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Obecny wpis jest tylko zapowiedzi\u0105 bardziej gruntownych refleksji wywo\u0142anych lektur\u0105 ksi\u0105\u017cki Anny Bro\u017cek „Teoria imperatyw\u00f3w i jej zastosowania” (Copernicus Center, Krak\u00f3w 2012). Inspiracja okaza\u0142a si\u0119 tak du\u017ca, \u017ce powsta\u0142 materia\u0142 na kilka artyku\u0142\u00f3w, a \u017ceby nie obci\u0105\u017ca\u0107 czytelnika takim balastem, … Czytaj dalej