\u00a71.<\/strong> Poka\u017ana monografia Anny Bro\u017cek ” —\u00a0 zwana dalej Ksi\u0105\u017ck\u0105,\u00a0 <\/strong>opatrzona tytu\u0142em „Teoria<\/em> imperatyw\u00f3w i jej zastosowania<\/em>” (Copernicus Center, Krak\u00f3w 2012),\u00a0 stanowi obiecuj\u0105cy wk\u0142ad zar\u00f3wno do\u00a0 filozofii prawa,\u00a0 jak i do filozofii politycznej.\u00a0 Wprawdzie nie ma w niej\u00a0 miejsc\u00a0 wyra\u017caj\u0105cych\u00a0 tak\u0105 intencj\u0119, ale obiektywna logika utworzonego w niej systemu poj\u0119\u0107 pozwala na tego rodzaju aplikacje,\u00a0 nawet je\u015bli nie mieszcz\u0105 si\u0119 one w pierwotnym autorskim\u00a0 zamy\u015ble.<\/p>\n Istotne dla tych zastosowa\u0144\u00a0 jest ukszta\u0142towanie\u00a0 poj\u0119cia, kt\u00f3re trafnie generalizuje przedmiot\u00a0 logiki deontycznej.\u00a0 Jest to poj\u0119cie preskrypcji<\/em> <\/strong>obejmuj\u0105ce normy <\/em>oraz rozkazy,\u00a0<\/em> i ewentualnie inne rodzaje wypowiedzi;\u00a0 w kontek\u015bcie obecnych rozwa\u017ca\u0144 najwa\u017cniejsze s\u0105\u00a0 te dwa rodzaje.\u00a0 Jest to dobra podstawa do zintegrowania dw\u00f3ch odmian logiki deontycznej uprawianych dot\u0105d osobno, to jest, logiki rozkaz\u00f3w<\/em> (Nicholas Rescher i inni) oraz logiki norm<\/em>\u00a0 ( G.H. von Wright ,\u00a0 Jerzy Kalinowski i inni). Maj\u0105\u00a0 one istotn\u0105 cech\u0119 wsp\u00f3ln\u0105. T\u0119 mianowicie, \u017ce w\u0142asno\u015bci\u0105 wyr\u00f3\u017cnion\u0105\u00a0 czyli\u00a0 tak\u0105, kt\u00f3ra na mocy operacji konsekwencji dziedziczy si\u0119 z aksjomat\u00f3w na pozosta\u0142e tezy,\u00a0 jest w jednej i w drugiej\u00a0 obowi\u0105zywalno\u015b\u0107 <\/em><\/strong>(w logice klasycznej – prawdziwo\u015b\u0107; w angielskim jedna i druga bywa oddawana terminem „validity”).<\/p>\n Taka integracja mia\u0142aby walor tego rodzaju, \u017ce\u00a0 obowi\u0105zywalno\u015b\u0107 rozkaz\u00f3w w naturalny spos\u00f3b\u00a0 by\u0142aby pochodn\u0105 obowi\u0105zywalno\u015bci norm.\u00a0 Dogodnie jest\u00a0 mie\u0107\u00a0 w systemie regu\u0142y wywodzenia rozkaz\u00f3w z norm;\u00a0 wtedy obowi\u0105zywalno\u015b\u0107 normy zawartej w ustawie przechodzi na obowi\u0105zywalno\u015b\u0107 wydawanych na jej podstawie polece\u0144.\u00a0 Daje tak\u0105 szans\u0119 teoria preskrypcji,\u00a0 obejmuj\u0105c oba typy wypowiedzi z racji cechy obowi\u0105zywalno\u015bci,\u00a0 pomimo ich odmienno\u015bci gramatycznej (operatory modalne w logice norm,\u00a0 tryb rozkazuj\u0105cy w logice rozkaz\u00f3w).<\/p>\n Ma te\u017c zastosowanie, zar\u00f3wno\u00a0 w teorii w teorii prawa jak i\u00a0 w filozofii politycznej,\u00a0 druga idea Ksi\u0105\u017cki: mianowicie, powi\u0105zanie preskrypcji z pewnym typem autorytetu, kt\u00f3ry si\u0119 w niej okre\u015bla (za I.M.Boche\u0144skim)\u00a0 jako autorytet deontyczny<\/strong>.\u00a0 Znajdujemy to powi\u0105zanie na wst\u0119pie rozdzia\u0142u „Logika preskrypcji” (s.194) , gdzie wymienia si\u0119 dwa warunki obowi\u0105zywalno\u015bci (czyli bycia wi\u0105\u017c\u0105c\u0105) preskrypcji.\u00a0 Obok wykonalno\u015bci\u00a0 wymieniony jest warunek, \u017ceby\u00a0 nadawca (adresant) preskrypcji by\u0142 dla<\/em> odbiorcy (adresata)<\/em> autorytetem deontycznym<\/em>.<\/p>\n Poj\u0119cie autorytetu bywa wymieniane w\u015br\u00f3d kategorii\u00a0 logiki deontycznej tak\u017ce przez innych autor\u00f3w, ale Ksi\u0105\u017cka dostarcza takiej jego analizy, kt\u00f3ra\u00a0 naprowadza na kierunek dalszych w tej materii docieka\u0144. Jest w niej jednak pewna luka, kt\u00f3ra w dalszych dociekaniach przyjdzie wype\u0142ni\u0107, mianowicie pomija si\u0119 fakt, \u017ce obowi\u0105zywalno\u015b\u0107 rozkazu, jak i normy,\u00a0 stwarza po stronie jej adresata stan\u00a0 powinno\u015bci<\/strong>.\u00a0 Jest to dla filozofii prawa wyzwanie teoretyczne, trzeba bowiem tak zdefiniowa\u0107 obowi\u0105zywalno\u015b\u0107, \u017ceby\u00a0 z tre\u015bci tego poj\u0119cia wynika\u0142a czyja\u015b powinno\u015b\u0107. Celem dalszych rozwa\u017ca\u0144 jest uczynienie kroku w tym kierunku,\u00a0 na kt\u00f3ry naprowadza, jako pierwszy impuls, przymiotnik „deontyczny”.<\/p>\n \u00a72. Aksjologiczne\u00a0 uj\u0119cie autorytetu deontycznego jako w\u0142adzy maj\u0105cej\u00a0 atrybut legitymizacji. <\/strong>Termin „autorytet deontyczny” stosowany\u00a0 jest w Ksi\u0105\u017cce w sensie I.M.Boche\u0144skiego,\u00a0 o czym m\u00f3wi\u0119 szerzej w innym tek\u015bcie (\u00a7 ). Jest to sens raczej psychologiczny ni\u017c ten, kt\u00f3ry ma si\u0119 na uwadze,\u00a0 m\u00f3wi\u0105c o cesze\u00a0 obowi\u0105zywalno\u015bci.\u00a0 Boche\u0144ski rozpatruje dwa mo\u017cliwe motywy wykonywania polece\u0144 autorytetu nazywanego przeze\u0144 deontycznym.\u00a0 Jednym jest (1) zgodno\u015b\u0107 cel\u00f3w mi\u0119dzy nadawc\u0105 i odbiorc\u0105 preskrypcji (tj.\u00a0 rozkazu lub normy),\u00a0 a innym (1) obawa odbiorcy przed szkod\u0105, kt\u00f3r\u0105 jest w stanie sprawi\u0107 mi kto\u015b,\u00a0 kogo\u00a0 nie pos\u0142ucham. \u00a0 W Ksi\u0105\u017cce dodaje si\u0119 jeszcze\u00a0 (3) motyw zaufania.\u00a0 W takim psychologicznym uj\u0119ciu nie do ko\u0144ca wiadomo,\u00a0 czemu si\u0119 tu stosuje przydawk\u0119 „deontyczny”, co znaczy powinno\u015bciowy. Da si\u0119\u00a0 bowiem\u00a0 dla ka\u017cdej z tych relacji wskaza\u0107 przypadki (oznaczmy je gwiazdk\u0105),\u00a0 w kt\u00f3rych powinno\u015b\u0107 nie wchodzi w gr\u0119.\u00a0 (1*) Gdy spe\u0142niam czyje\u015b \u017cyczenie, bo mu\u00a0 \u017cycz\u0119 tak dobrze, jak on sam sobie,\u00a0 to mamy wsp\u00f3lnot\u0119 celu, ale nie ma po mojej stronie stronie\u00a0 powinno\u015bci.\u00a0 (2*) Gdy spe\u0142niam polecenie rabusia gro\u017c\u0105cego mi no\u017cem, to te\u017c nie z\u00a0 poczucia powinno\u015bci.\u00a0 (3*) Gdy spe\u0142niam pro\u015bb\u0119 „po\u017cycz mi pieni\u0105dze”, bo ufam, \u017ce prosz\u0105cy je zwr\u00f3ci,\u00a0 nie czyni\u0119 tego przecie\u017c\u00a0 z obowi\u0105zku.<\/p>\n Jak wida\u0107,\u00a0 takie okre\u015blenie autorytetu nie jest w stosunku do j\u0119zyka potocznego definicj\u0105 sprawozdawcz\u0105, lecz reguluj\u0105c\u0105, przy czym regulacja idzie w kierunku psychologicznym, nie za\u015b aksjologicznym. A \u017ce w\u0142a\u015bnie ten drugi jest zgodny z potoczn\u0105 polszczyzn\u0105,\u00a0 \u015bwiadcz\u0105 takie konteksty, jak np. ubolewanie, \u017ce brak dzi\u015b w Europie\u00a0 autorytet\u00f3w politycznych tej klasy,\u00a0 co Adenauer czy de Gaulle. To znaczy, kieruj\u0105cych si\u0119 racj\u0105 stanu, nie za\u015b prywat\u0105, a przy tym dalekowzrocznych i energicznych.\u00a0 Zwa\u017cmy, jak wielki jest w tych okre\u015bleniach \u0142adunek aksjologiczny,\u00a0 podczas gdy nie bierze go pod uwag\u0119\u00a0 definicyjna regulacja Boche\u0144skiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a71. Poka\u017ana monografia Anny Bro\u017cek ” —\u00a0 zwana dalej Ksi\u0105\u017ck\u0105,\u00a0 opatrzona tytu\u0142em „Teoria imperatyw\u00f3w i jej zastosowania” (Copernicus Center, Krak\u00f3w 2012),\u00a0 stanowi obiecuj\u0105cy wk\u0142ad zar\u00f3wno do\u00a0 filozofii prawa,\u00a0 jak i do filozofii politycznej.\u00a0 Wprawdzie nie ma w niej\u00a0 miejsc\u00a0 wyra\u017caj\u0105cych\u00a0 … Czytaj dalej