{"id":95,"date":"2011-01-12T08:45:38","date_gmt":"2011-01-12T08:45:38","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.marciszewski.eu\/?p=95"},"modified":"2025-09-23T03:50:53","modified_gmt":"2025-09-23T01:50:53","slug":"piaty-pewnik-informatyzmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marciszewski.eu\/?p=95","title":{"rendered":"Pewnik pi\u0105ty czyli kwintesencja informatyzmu"},"content":{"rendered":"

Gdy\u015bmy rozpatrzyli cztery pewniki informatyzmu<\/a>, osobno zajmiemy si\u0119 pi\u0105tym, wymagaj\u0105cym d\u0142u\u017cszej dyskusji. U\u017cyte w tytule s\u0142owo „kwintesencja” wi\u0105\u017ce si\u0119 z liczebnikiem „pi\u0105ty”. Zbie\u017cno\u015b\u0107 to wprawdzie przypadkowa, ale korzystna dla podkre\u015blenia donios\u0142o\u015bci naszego pewnika. Pi\u0105ty to po \u0142acinie quintus, <\/em>za\u015b quinta essentia <\/em>to pi\u0105ta substancja — wed\u0142ug wierze\u0144 staro\u017cytnych <\/em>najcenniejsza, <\/em>bo z niej s\u0105 zbudowane dostojne cia\u0142a niebieskie, podczas gdy pospolite <\/em>ziemskie <\/em>sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z czterech zwanych \u017cywio\u0142ami (ziemia, woda, ogie\u0144, powietrze). Z czasem s\u0142owo „kwintesencja”, na prawach przeno\u015bni,\u00a0 zacz\u0119\u0142o oznacza\u0107 uj\u0119cie jakiej\u015b my\u015bli w spos\u00f3b szczeg\u00f3lnie cenny, to jest, trafiaj\u0105cy w istot\u0119 rzeczy, w sedno sprawy.<\/p>\n

Takie jest te\u017c zadanie pi\u0105tego spo\u015br\u00f3d pewnik\u00f3w. Ma on uj\u0105\u0107 syntetycznie kwintesencj\u0119 \u015bwiatopogl\u0105du informatycznego . Jest ni\u0105 wizja procesu, w kt\u00f3rym za spraw\u0105 informatyki dynamicznie wzrasta zdolno\u015b\u0107 jednostek i spo\u0142eczno\u015bci do rozwi\u0105zywania coraz\u00a0 wi\u0119kszej liczby coraz\u00a0 bardziej z\u0142o\u017conych problem\u00f3w. <\/em><\/p>\n

Je\u015bli kto\u015b \u017cywi przekonanie,\u00a0 \u017ce istotnie zachodzi powy\u017csze (wskazane kursyw\u0105) zjawisko, znaczy to, \u017ce nale\u017cy do ezoterycznego (jak dot\u0105d) grona posiadaczy \u015bwiatopogl\u0105du informatycznego; pozw\u00f3lmy sobie nazwa\u0107 ich w skr\u00f3cie informatystami<\/em> (od „informatyzm”).\u00a0 Spr\u00f3bujmy u\u0142atwi\u0107 informaty\u015bcie ekspresj\u0119 tego prze\u015bwiadczenia, czyni\u0105c jego zapis mo\u017cliwie jak najzwi\u0119\u017alejszym.\u00a0 Trzeba w tym celu zda\u0107 sobie spraw\u0119 z czynnik\u00f3w sprawczych owego wzrostu zdolno\u015bci do rozwi\u0105zywania problem\u00f3w. Wylicza je nast\u0119puj\u0105ca lista.<\/p>\n

    \n
  1. moc obliczeniowa sprz\u0119tu<\/li>\n
  2. efektywno\u015b\u0107 algorytm\u00f3w i program\u00f3w<\/li>\n
  3. moc inferencyjna teorii<\/li>\n
  4. inwencja badaczy i konstruktor\u00f3w<\/li>\n<\/ol>\n

    Co znaczy pozycja 1 wie z do\u015bwiadczenia ka\u017cdy u\u017cytkownik komputera, kt\u00f3ry co jaki\u015b czas kupuje sprz\u0119t\u00a0 nowszy,\u00a0 z szybszym procesorem i pojemniejsz\u0105 pami\u0119ci\u0105. Dzi\u0119ki takim wydatkom powi\u0119ksza moc obliczeniow\u0105 swego sprz\u0119tu (i w pewnym sensie w\u0142asn\u0105,\u00a0 jako posiadacza mocniejszego urz\u0105dzenia).<\/p>\n

    Co do 2, trzeba to tak rozumie\u0107, \u017ce z dw\u00f3ch algorytm\u00f3w efektywniejszy jest ten, kt\u00f3ry mniej wymaga zasob\u00f3w,\u00a0 jak czas, pami\u0119\u0107 etc.,\u00a0 do rozwi\u0105zania problemu o tym samym rozmiarze.<\/p>\n

    Poj\u0119cie 3\u00a0 jest uog\u00f3lnieniem poj\u0119cia mocy dedukcyjnej. To drugie odnosi si\u0119\u00a0 tylko do teorii aksjomatycznych, pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 w dowodzeniu twierdze\u0144 wy\u0142\u0105cznie wnioskowaniem dedukcyjnym.\u00a0 M\u00f3wimy o teorii,\u00a0 \u017ce ma wi\u0119ksz\u0105 moc dedukcyjn\u0105 ni\u017c jaka\u015b inna, gdy jej aksjomaty i regu\u0142y pozwalaj\u0105 udowodni\u0107 wszystkie twierdzenia dowodliwe w tamtej\u00a0 innej, a ponadto twierdzenia w tamtej niedowodliwe.\u00a0 Np.\u00a0 system arytmetyki z aksjomatem indukcji ma wi\u0119ksz\u0105 moc dedukcyjn\u0105 ni\u017c system bez tego aksjomatu.\u00a0 Gdy idzie o teorie empiryczne, pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119\u00a0 pr\u00f3cz dedukcji innymi rodzajami wnioskowania,\u00a0 czyli inferencji,<\/em> por\u00f3wnujemy je co do mocy eksplanacyjnej\u00a0 czyli zdolno\u015bci wyja\u015bniania oraz co do mocy predyktywnej czyli zdolno\u015bci przewidywania.\u00a0 St\u0105d poj\u0119cie mocy inferencyjnej stanowi sum\u0119 czyli alternatyw\u0119 wy\u017cej wymienionych:\u00a0 jest to moc dedukcyjna lub moc w\u0142a\u015bciwa teorii empirycznej\u00a0 (tj. eksplanacyjna lub predyktywna).\u00a0 Wi\u0119ksza moc inferencyjna oznacza wi\u0119ksz\u0105 zdolno\u015b\u0107\u00a0 rozwi\u0105zywania problem\u00f3w,\u00a0 tak w sensie ich z\u0142o\u017cono\u015bci,\u00a0 jak w sensie wielo\u015bci ich rodzaj\u00f3w.<\/p>\n

    Na pozycji 4 mamy czynnik, kt\u00f3ry jest sprawczy w stosunku do trzech poprzednich. Tw\u00f3rcza inwencja ludzi sprawia, \u017ce mamy komputery, algorytmy i programy oraz wiedz\u0119 naukow\u0105 czyli teorie dedukcyjne i empiryczne.\u00a0 B\u0119d\u0105c sprawczym, podlega on zarazem oddzia\u0142ywaniom ze strony swych wytwor\u00f3w.\u00a0 Jest\u00a0 to oddzia\u0142ywanie wzmacniaj\u0105ce, zachodz\u0105 tu wi\u0119c dodatnie sprz\u0119\u017cenia zwrotne.\u00a0 I tak,\u00a0\u00a0 Istniej\u0105ce ju\u017c teorie umo\u017cliwiaj\u0105 tw\u00f3rcze konstruowanie nowych.\u00a0 Gdyby nie by\u0142o algorytm\u00f3w rachowania, nie by\u0142oby odkry\u0107 matematycznych,\u00a0 jako \u017ce wymagaj\u0105 one \u017cmudnych oblicze\u0144. Bez komputer\u00f3w i\u00a0 program\u00f3w nie dosz\u0142oby\u00a0 do tych tw\u00f3rczych rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3rym zawdzi\u0119czamy loty kosmiczne,\u00a0 poznanie ewolucji wszech\u015bwiata czy rozszyfrowanie ludzkiego genomu.<\/p>\n

    Jakim wsp\u00f3lnym terminem, odpowiednim na nazw\u0119\u00a0 pi\u0105tego pewnika, da\u0142oby si\u0119 obj\u0105\u0107 te wszystkie czynniki oraz ich wzajemne oddzia\u0142ywania?\u00a0 Przydawk\u0105 obejmuj\u0105c\u0105 trzy pierwsze czynniki jest s\u0142owo „obliczeniowa”.\u00a0 Dwa z nich nale\u017c\u0105 do sfery oblicze\u0144\u00a0 ju\u017c ze swej nazwy, a trzecim za\u015b wiemy, \u017ce logiczne operacje wnioskowania s\u0105 te\u017c rodzajem oblicze\u0144. Co do czynnika czwartego, nie wiemy dot\u0105d, czy ma on charakter czysto obliczeniowy. Mia\u0142by, je\u015bliby tw\u00f3rczo\u015b\u0107 by\u0142a sterowana jakim\u015b neuronowym algorytmem, ale czy tak jest, to jedno z wielkich pyta\u0144\u00a0 informatyzmu. Jest jednak inny jeszcze tytu\u0142 do u\u017cycia tej przydawki. Skoro trzy rozwa\u017cane tu produkty ludzkiej tw\u00f3rczo\u015bci maj\u0105 charakter obliczeniowy, to tw\u00f3rcza inwencja, kt\u00f3ra je powo\u0142uje do bytu zas\u0142uguje na okre\u015blenie „obliczeniotw\u00f3rcza” . Mo\u017cna to umownie skr\u00f3ci\u0107 do formy „obliczeniowa”, zupe\u0142nie tak samo,\u00a0 jak w terminologii logicznej m\u00f3wimy „funktor zdaniowy” zamiast „funktor zdaniotw\u00f3rczy”.<\/p>\n

    Maj\u0105c ju\u017c przymiotnik, pora si\u0119 zastanowi\u0107, co b\u0119dzie okre\u015blanym przeze\u0144 przymiotem.\u00a0 Atrakcyjn\u0105 kandydatur\u0119 stanowi termin „moc”, ale \u017ce szeroko si\u0119 przyj\u0119\u0142o wi\u0105za\u0107 go z moc\u0105 obliczeniow\u0105 sprz\u0119tu,\u00a0 kosztem tego rozwi\u0105zania by\u0142aby wieloznaczno\u015b\u0107. U\u017cyjmy zatem synonimu, ani troch\u0119 w tym kontek\u015bcie nie zu\u017cytego — s\u0142owa „potencja”. Oznacza ono moc, a jednocze\u015bnie potencjalno\u015b\u0107, co harmonizuje z potencjalno\u015bci\u0105 obdarzonego inwencj\u0105 umys\u0142u: ma on wszak moc powi\u0119kszania swej mocy, jest wi\u0119c potencjalnie jeszcze mocniejszy ni\u017c aktualnie.<\/p>\n

    T\u0119 potencj\u0119 obliczeniow\u0105 tworz\u0105 cztery czynniki cechuj\u0105ce si\u0119 wielk\u0105 dynamik\u0105 wzrostu, a przy tym pozostaj\u0105ce we wzajemnych sprz\u0119\u017ceniach zwrotnych, co t\u0119 dynamik\u0119\u00a0 dalece wzmaga. O dw\u00f3ch spo\u015br\u00f3d nich wiemy,\u00a0 jaki to jest typ dynamiki, mianowicie wzrost wyk\u0142adniczy. Gdy idzie o sprz\u0119t komputerowy, m\u00f3wi o tym s\u0142ynne prawo Moore’a: \u017ce jego moc obliczeniowa podwaja si\u0119 si\u0119 co 18-24 miesi\u0119cy.\u00a0 Tak\u017ce wzrost mocy inferencyjnej nauki\u00a0 mo\u017cna uwa\u017ca\u0107 za wyk\u0142adniczy, cho\u0107 tu oszacowanie jest tylko po\u015brednie i bardzo zgrubne. Tym mianowicie, co da si\u0119 uj\u0105\u0107 statystycznie,\u00a0 jest wi\u0105zka wska\u017anik\u00f3w,\u00a0 mianowicie wzrost liczb: publikacji, tytu\u0142\u00f3w czasopism naukowych,\u00a0 pracownik\u00f3w nauki, instytucji akademickich etc.\u00a0 Od\u00a0 po\u0142owy wieku 17-go, co si\u0119 pokrywa z czasowym pocz\u0105tkiem nauki nowo\u017cytnej\u00a0 (Newton, pierwsze akademie nauk etc.) ,\u00a0 liczby te podwajaj\u0105 si\u0119 co 7-10 lat. \u00a0 To jeszcze nie jest wzrost mocy inferencyjnej, bo du\u017ca ilo\u015b\u0107 publikacji jest (b\u0105d\u017amy szczerzy) bezwarto\u015bciowa poznawczo, czyli \u017ce dla rozwi\u0105zywania realnych problem\u00f3w wynika z nich niewiele lub nic, a to oznacza brak mocy inferencyjnej. Nie ma jednak powodu, by nie przyj\u0105\u0107, \u017ce odsetek publikacji warto\u015bciowych, czyli obdarzonych moc\u0105 inferencyjn\u0105,\u00a0 jest w ich ca\u0142ej masie,\u00a0 \u015brednio bior\u0105c, sta\u0142y; a zatem prawo podwojenia w okre\u015blonych przedzia\u0142ach czasu zachowa sw\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107.<\/p>\n

    I tak dochodzimy do posk\u0142adania w ca\u0142o\u015b\u0107 kilku cz\u0105stkowych projekt\u00f3w terminologicznych.\u00a0 Analizowany wy\u017cej proces zas\u0142uguje na nazw\u0119 „dynamika wzrostu potencji obliczeniowej”. Mo\u017cna j\u0105 upro\u015bci\u0107, przyjmuj\u0105c\u00a0 jako domy\u015bln\u0105 oczywisto\u015b\u0107, \u017ce nie jest to jaka\u015b dynamika regresu ani te\u017c zerowa (czyli stagnacja). Wtedy opuszczamy s\u0142owo „wzrostu” i dostajemy zwi\u0119z\u0142\u0105 nazw\u0119 kolejnego pewnika informatyzmu: dynamika potencji obliczeniowej. <\/strong><\/p>\n

    Czy nasz pewnik, czyli s\u0105d, \u017ce istnieje taka dynamika<\/em>, nie jest na tyle oczywisty,\u00a0 \u017ce nie warto si\u0119 trudzi\u0107 nad jego formu\u0142owaniem i tworzeniem dla\u0144 nazwy?\u00a0\u00a0 Nie wydaje si\u0119, by nie by\u0142o warto. Je\u015bli zwa\u017cy\u0107, \u00a0 jak jest modne, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d intelektualist\u00f3w, czarnowidztwo co do los\u00f3w cywilizacji,\u00a0 jak postmodernizm i\u00a0 multikulturalizm z emfaz\u0105 odmawiaj\u0105 warto\u015bci cywilizacji naukowej,\u00a0 jak od czas\u00f3w co najmniej Spenglera (tj. od stu lat) wie\u015bci si\u0119 upadek cywilizacji zachodniej,\u00a0 to pewnik dynamiki potencji obliczeniowej zaczyna si\u0119 jawi\u0107 jako pogl\u0105d odosobniony i ekscentryczny. Na szcz\u0119\u015bcie, o jego warto\u015bci poznawczej nie decyduj\u0105 sonda\u017ce opinii publicznej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Gdy\u015bmy rozpatrzyli cztery pewniki informatyzmu, osobno zajmiemy si\u0119 pi\u0105tym, wymagaj\u0105cym d\u0142u\u017cszej dyskusji. U\u017cyte w tytule s\u0142owo „kwintesencja” wi\u0105\u017ce si\u0119 z liczebnikiem „pi\u0105ty”. Zbie\u017cno\u015b\u0107 to wprawdzie przypadkowa, ale korzystna dla podkre\u015blenia donios\u0142o\u015bci naszego pewnika. Pi\u0105ty to po \u0142acinie quintus, za\u015b quinta … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-95","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-informatyzm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95"}],"version-history":[{"count":39,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12668,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95\/revisions\/12668"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=95"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marciszewski.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=95"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}